Gatunki antylopy – zobacz ciekawostki o tych zwierzętach

Czy antylopa to po prostu „taka sarenka z Afryki”? Nic z tych rzeczy! To jedna z najbardziej różnorodnych grup zwierząt, pełna kontrastów i niespodzianek. Antylopy występują nie tylko na afrykańskich sawannach, ale też na azjatyckich stepach, a nawet w rejonach górskich. Jedne są delikatne i smukłe niczym modele na wybiegu, inne masywne i potężne jak leśne czołgi.

Co ciekawsze, ich podział wcale nie jest taki prosty, jak mogłoby się wydawać. Sarna? Choć na pierwszy rzut oka wygląda nieco podobnie do wielu antylop, to biologicznie nie ma z nimi aż tyle wspólnego. Sarna należy bowiem do jeleniowatych¹, podczas gdy antylopy klasyfikuje się w rodzinie wołowatych². Tak, tej samej, do której należą zebry… a nie, zebry to rodzina koniowatych. Niektórych może to zdziwić, że antylopy są w rodzinie wołowatych. Według podziału ich krewniakami są bawoły, żubry, a nawet krowy. Dziwne? Trochę tak, ale natura lubi zaskakiwać!

Podział antylop nie jest taki oczywisty

Podział antylop? Tu zaczyna się prawdziwa zabawa. Nie ma jednego, odgórnie narzuconego schematu, więc, w zależności od źródła, klasyfikacja może się różnić. I to całkiem mocno! Poszczególne gatunki, plemiona i podrodziny bywają klasyfikowane w różnych grupach.

Jaki jest najbardziej powszechny podział? Ten, który dzieli podrodzinę antylop na trzy główne plemiona: Antilopini, Saigini i Neotragini³. Tyle, że nawet tutaj pojawia się pierwsza niespodzianka – czasem do tego zestawu dokładane są także dujkery (Cephalophini)⁴. Nie wszędzie, nie zawsze, ale jednak!

Prawdziwy galimatias zaczyna się, gdy spojrzymy na inne grupy: antylopowce (Hippotragini), bawolce (Alcelaphini), impale (Aepycerotini), koby (Reduncini), koziorożce (Caprini), Oreotragini oraz wspomniane już dujkery (Cephalophini). Niektóre źródła traktują je jako antylopy, inne jako osobne podrodziny, równoległe do antylop. Najbardziej zdumiewające wydawać się może uznanie antylopowców za odrębną podrodzinę⁵. I bądź tu mądry!

Jeśli więc ktoś powie Ci, że impala to antylopa – ma rację. A co jeśli ktoś stwierdzi, że koziorożec to nie antylopa? Też może mieć rację. Wszystko zależy od klasyfikacji, którą przyjmiemy. Jak widać, odpowiedź nie jest jednoznaczna, a prawda… cóż, zależy od tego, z jakiego źródła korzystasz.

Taksonomia zwierząt

Dla lepszego rozeznania podajemy przebieg taksonomii zwierząt: królestwo, podkrólestwo, nadtyp, typ, podtyp, infratyp, nadgromada, gromada, podgromada, infragromada, nadrząd, rząd, podrząd, infrarząd, nadrodzina, rodzina, podrodzina, nadplemię, plemię, podplemię, nadrodzaj, rodzaj, podrodzaj, gatunek, podgatunek, nacja, odmiana, forma⁶.

Jakie mamy gatunki antylop?

Poniżej przedstawiamy najbardziej popularny podział antylop⁷.

• Rodzina: wołowate
• Podrodzina: antylopy (Antilopinae)

• Plemię: Antilopini

• Rodzaj: Ammodorcas
  • Gatunek: antylopik ogadeński (Ammodorcas clarkei)
• Rodzaj: skocznik (Antidorcas)
  • Gatunek: skocznik antylopi (Antidorcas marsupialis)
• Rodzaj: antylopa (Antilope)
  • Gatunek: antylopa indyjska, garna (Antilope cervicapra)
• Rodzaj: Gazelopka (Eudorcas)
  • Gatunek: gazelopka mongolska (Eudorcas albonotata)
  • Gatunek: gazelopka czerwona (Eudorcas rufina) – wymarła
  • Gatunek: gazelopka rudoczelna, gazela rudoczelna (Eudorcas rufifrons)
  • Gatunek: gazelopka sawannowa (Eudorcas thomsonii)
  • Gatunek: gazela Heuglina (Eudorcas tilonura)
• Rodzaj: gazela (Gazella)
  • Gatunek: gazela arabska (Gazella arabica)
  • Gatunek: Gazella borbonica – wymarła
  • Gatunek: gazela indyjska (Gazella bennettii)
  • Gatunek: gazela jemeńska (Gazella bilkis) – wymarła
  • Gatunek: gazela pustynna, gazela dorkas (Gazella dorcas)
  • Gatunek: gazela górska (Gazella gazella)
  • Gatunek: gazela saudyjska (Gazella saudiya) – wymarła
  • Gatunek: gazela mała (Gazella spekei)
  • Gatunek: gazela berberyjska (Gazella cuvieri)
  • Gatunek: gazela piaskowa (Gazella leptoceros)
  • Gatunek: gazela czarnoogonowa, dżejran (Gazella subgutturosa)
• Rodzaj: gerenuk (Litocranius)
  • Gatunek: gerenuk długoszyi (Litocranius walleri)
• Rodzaj: gazelka (Nanger)
  • Gatunek: gazelka płocha, mhor (Nanger dama)
  • Gatunek: gazelka masajska (Nanger granti)
  • Gatunek: gazelka pręgogłowa, aul (Nanger soemmerringii)
• Rodzaj: dżereń (Procapra)
  • Gatunek: dżereń mongolski (Procapra gutturosa)
  • Gatunek: dżereń tybetański (Procapra picticaudata)
  • Gatunek: dżereń Przewalskiego (Procapra przewalskii)

• Plemię: Saigini
• Rodzaj: Saiga
  • Gatunek: suhak stepowy (Saiga tatarica)

• Plemię: Neotragini
• Rodzaj: Dorcatragus
  • Gatunek: bejra somalijska (Dorcatragus megalotis)
• Rodzaj: dikdik (Madoqua)
  • Gatunek: dikdik drobny (Madoqua guentheri)
  • Gatunek: dikdik sawannowy (Madoqua kirkii)
  • Gatunek: dikdik srebrzysty (Madoqua piacentinii)
  • Gatunek: dikdik żwawy (Madoqua saltiana)
• Rodzaj: Neotragus
  • Gatunek: antylopka karłowata (Neotragus pygmaeus)
• Rodzaj: Ourebia
  • Gatunek: oribi smukłonogi (Ourebia ourebi)
• Rodzaj: Raphicerus
  • Gatunek: antylopik zwyczajny, stenbok (Raphicerus campestris)
  • Gatunek: antylopik przylądkowy, grysbok przylądkowy (Raphicerus melanotis)
  • Gatunek: antylopik północny (Raphicerus sharpei)

Podrodzina antylopy

Antylopy to fascynujące zwierzęta należące do rodziny wołowatych. Są parzystokopytne – czyli, prościej mówiąc, mają cztery palce, w tym dwa zakończone racicami. Żyją głównie w Afryce i Azji, a najwięcej gatunków znajdziemy we wschodniej Afryce: w Kenii, Tanzanii czy Etiopii.

Słyszałeś o suhaku stepowym? To bardzo nietypowa antylopa. Zamieszkuje głównie stepy centralnej Azji. Jej znak szczególny? Ogromny, charakterystyczny nos, przypominający trochę trąbę – zdecydowanie nie da się jej pomylić z innymi antylopami!

A te najmniejsze antylopy? To gatunki z plemienia Neotragini, żyjące w Afryce subsaharyjskiej. Ich wielkość porównywalna jest do wielkości psa domowego.

Antylopy zadziwiają różnorodnością: od szybkich gazel osiągających nawet 80 km/h⁸, przez skoczne skoczniki, po gerenuki, które stoją na tylnych nogach, by sięgnąć do wysokich gałęzi.

Plemię Antilopini

Plemię Antilopini to grupa zwierząt zaliczanych do tak zwanych „prawdziwych antylop”. Co to znaczy? Należą do nich gazele, które na pewno kojarzysz! Spotkasz je na obszarach Sahary, we wschodniej i południowej Afryce, a nawet w Eurazji⁹.

Czym się wyróżniają? Przede wszystkim eleganckim, gładkim futrem. Ich sierść jest błyszcząca, najczęściej w kolorze jasnobrązowym z białymi akcentami. A te czarne pręgi i charakterystyczne znaki na pyszczkach? To ich znak rozpoznawczy! A co z rogami? Samce mają długie, okazałe poroże, natomiast samice często mają rogi niewielkie lub nie mają ich wcale.

Gazele należące do Antilopini żyją w stadach, zwykle po 5-10 osobników, choć czasem grupy są większe. Największe stada można zaobserwować jesienią. Dlaczego właśnie wtedy? Bo mniejsze grupy łączą się w większe, by wspólnie szukać świeżych pastwisk. W stadzie rządzi terytorialny samiec, który pilnuje swojego terenu i grupy. Czasami gazele tworzą nawet „koalicje” z innymi gatunkami.

Plemię Saigini

Plemię Saigini to naprawdę nietypowa grupa antylop. Żyją głównie na stepach Eurazji. Zalicza się do nich gatunek suhaka stepowego, a część naukowców uznaje za ich przedstawiciela również cziru tybetańskie¹⁰.

W 1945 roku George Gaylord Simpson, znany amerykański paleontolog, chciał wyróżnić te niezwykłe zwierzęta spośród innych antylop. I tu pojawiły się problemy. Suhak stepowy i cziru tybetańskie od lat powodują zamieszanie w świecie naukowców. Dlaczego? Bo ciężko zdecydować, do jakiej dokładnie grupy należą.

Dawniej suhak był zaliczana do kozłowatych (Caprinae), ale badania morfologiczne i genetyczne wykazały bliższe pokrewieństwo z Antilopinae. Również cziru tybetańskie też nie ułatwia sytuacji. Ma cechy podobne zarówno do saigini, jak i do koziorożców – trochę taki miszmasz.

Niektóre analizy genetyczne pokazały, że saigini są blisko spokrewnione z gazelami. Dziś więc naukowcy coraz częściej porzucają pomysł osobnego plemienia Saigini i klasyfikują je razem z gazelami, czyli w plemieniu Antilopini.

I jak to się skończy? Pewnie dyskusja potrwa jeszcze długo, bo przyroda uwielbia niespodzianki, ale przynajmniej dzięki temu wiemy, jak niezwykłe i nieoczywiste są te antylopy.

Plemię Neotragini

Plemię Neotragini to grupa niezwykle ciekawych, miniaturowych antylop, zamieszkujących Afrykę. To jedne z najmniejszych antylop na świecie.

Jednym z najbardziej charakterystycznych przedstawicieli jest dikdik¹¹. Nazwa wzięła się od dźwięku, który wydają, kiedy się czegoś boją. Dikdiki mają od 47 do 69 cm długości, a ich waga sięga zaledwie kilku kilogramów. Żyją w Afryce Wschodniej i Południowej.

Inną ciekawą antylopką jest bejra somalijska – samotniczka ze wschodniej Afryki, której uszy mają aż 15 cm długości¹². Dzięki nim łatwiej słyszy drapieżniki z dużej odległości. Bejra to rzadki gatunek, żyjący na wzgórzach w Etiopii i Somalii. Ma krótkie, proste rogi (u samców) i piękne, płowe umaszczenie.

Kolejny uroczy gatunek to oribi smukłonogi, który żyje na sawannach i trawiastych terenach wschodniej, południowej i zachodniej Afryki¹³. Jej wysokość w kłębie wynosi około 50-67 cm, a masa ciała waha się od 12 do 22 kg. Ma charakterystyczną żółtobrązową sierść, która kontrastuje z białym spodem ciała. Ciekawostką jest, że tylko samce mają cienkie, proste rogi o długości 8-18 cm. Żyją w niewielkich grupkach liczących do czterech osobników, gdzie samce pilnują własnego terytorium o powierzchni od 25 do nawet 100 hektarów.

I na koniec antylopiki z rodzaju Raphicerus¹⁴. Niewielkie, zwinne zwierzątka, które żyją na południu i wschodzie Afryki. Ważą zaledwie kilka kilogramów (6,4-16 kg) i świetnie radzą sobie na terenach porośniętych krzakami. Mimo niewielkich rozmiarów, samce mają rogi ostre jak szpilki.

Małe jest piękne – a Neotragini doskonale to udowadniają!

Antylopy w Piśmie Świętym

A czy antylopy mają coś wspólnego z Biblią? Może Cię to zdziwi, ale tak. Biblia wielokrotnie wspomina o tych pięknych zwierzętach. Co prawda słowo „antylopa” nie zawsze się pojawia bezpośrednio, ale na pewno spotkałeś tam gazele czy kozice – a to przecież bliskie kuzynki antylop.

Zacznijmy od Pieśni nad Pieśniami 2, 8-9: Słuchaj! To mój miły. Oto idzie on, wspina się po górach, skacze po pagórkach. Mój miły podobny jest do gazeli lub do młodego jelonka (BW). To właśnie tam ukochany porównany jest do gazeli lub młodego jelonka, który biegnie przez góry i doliny. Dlaczego właśnie gazela? Bo te zwierzęta nie tylko są piękne i pełne wdzięku, ale także kojarzą się z wolnością, radością i energią życiową. Wyobrażasz sobie tę lekkość biegu, szybkość ruchu i wdzięczne skoki? Właśnie taki obraz miał przed oczami autor biblijny, opisując miłość.

W Księdze Powtórzonego Prawa (14, 5) antylopy pojawiają się dosłownie – są wymieniane wśród zwierząt „czystych”. Co to oznaczało? Mówiąc najprościej, takich, które Izraelici mogli spożywać. O podziale zwierząt, na czyste i nieczyste pisaliśmy w artykule: Biblia wyprzedziła naukę w sprawie optymalnej diety.

W Księdze Przysłów 6, 5: Wyrwij się jak gazela z sieci i jak ptak z ręki ptasznika (BW) gazela jest też symbolem szybkości i zwinności, czyli tym, co można podziwiać. Piękno antylopy staje się więc także przypomnieniem o Bożym stworzeniu.

Jak widzisz, antylopy w Biblii pojawiają się częściej, niż mogłoby się wydawać. Raz są symbolem miłości, innym razem czystości, a jeszcze innym razem szybkości i zwinności. Biblia pełna jest niespodzianek, a antylopy to jedna z nich!

Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:

• Najstarsze drzewa na świecie – czy aby na pewno mają aż tyle lat?
• Najszybsze zwierzę na świecie – wodne, lądowe i w powietrzu
• Czy lis zje kota? Odpowiedź może Cię zdziwić!
• Skąd pochodzi Bóg?
• Stromatolity – tajemnicze „kamienie”

Przypisy

1. Magdalena i Tomasz Zwijacz Kozica, Jeleniowate, czyli zwierzyna płowa, 10.04.2013, Tatrzański Park Narodowy, https://archiwum.tpn.pl/poznaj/zwierzeta/jeleniowate-czyli-zwierzyna-plowa [dostęp: 24.03.2025].
2. Antylopa, 26.04.2024, Interia Zielona, https://zielona.interia.pl/rosliny-i-zwierzeta-antylopa,gsbi,3856 [dostęp: 24.03.2025].
3. Antilopinae, Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Antilopinae [dostęp: 24.03.2025].
4. Alcelaphines, iNaturalistUK, https://uk.inaturalist.org/taxa/846320-Alcelaphini [dostęp: 24.03.2025].
5. Hippotraginae, Animal Diversity Web, https://animaldiversity.org/accounts/Hippotraginae/classification/ [dostęp: 24.03.2025].
6. Taksonomia zwierząt, Wikipedia, https://pl.wikipedia.org/wiki/Taksonomia_zwierz%C4%85t [dostęp: 24.03.2025].
7. Antilopinae, Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Antilopinae [dostęp: 24.03.2025].
8. Dorkas, Zoo Zamość, https://www.zoo.zamosc.pl/page/163-dorkas [dostęp: 24.03.2025].
9. Antylopini, Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Antilopini [dostęp: 24.03.2025].
10. Saigini, Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Saigini [dostęp: 24.03.2025].
11. Dikdik, Wikipedia, https://pl.wikipedia.org/wiki/Dikdik [dostęp: 24.03.2025].
12. Beira (antelope), Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Beira_(antelope) [dostęp: 24.03.2025].
13. Oribi, Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Oribi [dostęp: 24.03.2025].
14. Raphicerus, Wikipedia, https://pl.wikipedia.org/wiki/Raphicerus [dostęp: 24.03.2025].

© Źródło zdjęcia głównego: Canva.