Kontrowersje wokół interpretacji Ewangelii Marka 3,21

Zobacz również
Strona głównaZiemia i kosmosRóżneKontrowersje wokół interpretacji Ewangelii Marka 3,21
Posłuchaj artykułu
1.0x
0:00 ...
Audio generowane przez AI i może zawierać błędy

Jezusa chciano schwytać wiele razy. Dybali na Niego faryzeusze, uczeni w Piśmie, kapłani
i słudzy arcykapłanów oraz mieszkańcy rodzinnego Nazaretu. Według Ewangelii Marka 3,21 powstrzymać Jezusa chcieli także Jego najbliżsi.

Świadectwo najstarszej Ewangelii Marka

W biblistyce dominuje w kwestii synoptycznej tzw. hipoteza Marka. Oznacza ona pierwszeństwo Ewangelii Marka i źródłową zależność w stosunku do niej pozostałych synoptyków (ewangelistów Mateusza i Łukasza). W tej uznawanej za najstarszą spośród Ewangelii jej autor zawarł opis pewnego zdarzenia, w którym udział wzięli bracia i siostry oraz matka Jezusa1.

Na pierwszy rzut oka wydaje się, że Marek wzmiankował o matce Jezusa dwa razy (Mk 3,31-35; 6,3-4). Jednakże domyślnie pojawia się ona także w niechlubnym epizodzie w Mk 3,21, który z racji, że nie występuje w żadnej z pozostałych Ewangelii, zaliczany jest do tzw. dobra własnego ewangelisty Marka2.

Różnice między przekładami Ewangelii Marka 3,20-21

Przytoczmy Mk 3,20-21 w przekładzie biblisty, bpa K. Romaniuka: „Kiedy przyszedł do domu, tłum znów tak się cisnął, że nawet nie mogli się posilić. A gdy dowiedzieli się o tym Jego bliscy, poszli, żeby Go upomnieć. Mówili bowiem między sobą: Postradał zmysły”3. Rzecz działa się w Kafarnaum w Galilei (Mk 2,1), w domu ap. Piotra (ściślej w domu jego żony). Była to jesień lub zima 27 r. Tekst nie wymienia z imienia, kto chciał „upomnieć” (w przekładzie bpa K. Romaniuka) Jezusa i posądził Go o szaleństwo.

Przekład interlinearny oddaje Mk 3,20-21 nieco inaczej: „I przychodzi do domu i schodzi się znowu tłum, tak że nie mogli oni nawet chleba zjeść. I usłyszawszy ci od niego wyszli chwycić go, mówili bowiem, że doprowadził się do szału”. Wydawać by się mogło, że różnica między przekładem interlinearnym a przekładem bpa K. Romaniuka jest nieistotna. Tłumaczenie interlinearne greckiego choi par autou jako „ci od niego” jest jednak bardziej dosłowne niż „bliscy” bądź „krewni”.

Wykluczone, że tymi osobami byli apostołowie albo członkowie jakiejś wspólnoty (esseńczycy), którzy przyszli po Jezusa. Wykluczyć też trzeba dalszych krewnych Jezusa, bo zwrot „ci od niego” wskazuje na wąski krąg najbliższych Mu osób. Dlatego można ich zidentyfikować jako rodzeństwo (bracia i siostry) oraz matkę Jezusa. Tę interpretację potwierdza kontekst, bo ewangelista Marek ujawnił, kim byli (Mk 3,25.31-35)4.

Bp K. Romaniuk w Synopsie polskiej do czterech Ewangelii nadał epizodowi w Mk 3,20-21 tytuł: „Niepokój rodziców Jezusa”. Jednak gdy działy się te wydarzenia, ojciec Jezusa, Józef, prawdopodobnie już nie żył (Mk 6,3). Kolejną nieścisłością u bpa K. Romaniuka jest sugestia, że bliscy Jezusa przyszli, by Go „upomnieć”. Kłóci się to z przekładem interlinearnym, a także z przekładem w Biblii Tysiąclecia, w której czytamy, że „Jego bliscy wybrali się, żeby Go powstrzymać” (a nie „upomnieć”)5.

Bliscy Jezusa, którzy przyszli Go powstrzymać

W Ewangelii Marka 3,21 jej autor użył greckiego czasownika krateo. Tego samego czasownika użył w opisie aresztowania Jezusa w Getsemane („pochwycili (ekratesan) go” – Mk 14,46) oraz usiłowania zatrzymania pewnego młodzieńca, który poszedł za aresztowanym Jezusem (Mk 14,51-52). Czasownik ten oznacza zatem w Mk 3,21 chęć zatrzymania Jezusa siłą.

Kontekst w Ewangelii Marka wskazuje na to, że jej autor ujawnił w epizodzie w Kafarnaum (Mk 3,20-21.31-35) myśli i zamiary najbliższych Jezusowi osób („chcieli go pochwycić”, bo „mówili, że postradał zmysły”). Na pewno mogło to dotyczyć braci Jezusa, którzy nie wierzyli, że jest On Mesjaszem (J 7,5). Nietrudno też domyślić się, jakiej reakcji mogliby się spodziewać ze strony Jezusa. Wiemy, że w bardzo zdecydowanych słowach obszedł się z ap. Piotrem, gdy ten zaczął Go „karcić” (epitimao)6.

Według Mk 3,20-21 ci od Jezusa „wyszli” z Nazaretu, dowiedziawszy się, że Jezus jest w Kafarnaum, i przyszli do tej miejscowości. Dalszą częścią tej historii są słowa: „Wtedy przyszli matka i bracia jego, a stojąc przed domem, posłali po niego i kazali go zawołać. A wokół niego siedział tłum. I powiedzieli mu: Oto matka twoja i bracia twoi i siostry twoje są przed domem i poszukują cię. I odpowiadając, rzekł im: Któż jest matką moją i braćmi? I powiódł oczami po tych, którzy wokół niego siedzieli, i rzekł: Oto matka moja i bracia moi. Ktokolwiek czyni wolę Bożą, ten jest moim bratem i siostrą, i matką”7.

Apodyktyczny ton (kazali Go zawołać) sugeruje, że w domowej hierarchii Jezus był najmłodszy i jako taki winien był okazać posłuszeństwo starszym członkom rodziny. Jednak Jezus nie poszedł na ich wezwanie, a odpowiedź, której im udzielił, była doprawdy gorzka. Odpowiadając na pytanie („Któż jest matką moją…?”), wskazał na wszystkich, którzy czynią wolę Bożą, jako na swoją duchową rodzinę (familia Dei)8.

Członkowie rodziny Jezusa mogli się przekonać, jak wielką popularnością cieszył się Jezus. W Kafarnaum miał uczniów i wielu słuchaczy. Dokonywał tam uzdrowień i wygłaszał kazania do tłumów, a w tamtejszej synagodze nazwał siebie „chlebem żywota” (J 6,48). W domu ap. Piotra miał kwaterę, dlatego ewangelista Mateusz nazwał Kafarnaum „jego własnym miastem” (Mt 9,1).

Wiadomo, że uczniowie Jezusa błędnie mogli widzieć w Nim mesjasza politycznego – przywódcę powstania antyrzymskiego. Mogli nawet uważać siebie za zalążek armii i jej przyszłych wodzów9. Biorąc to pod uwagę, zatrzymanie Jezusa przez Jego „bliskich” nie byłoby prostą sprawą.

Jezus został wzgardzony w Nazarecie

Trzecia i ostatnia wzmianka o „bliskich” Jezusa u ewangelisty Marka jest podsumowaniem niewiary w Jezusa (jako Chrystusa) w Jego rodzinnej miejscowości. Po wydarzeniach w Kafarnaum (Mk 3,20-21.31-35) Jezus udał się do Nazaretu, w którym spotkał się z niewiarą i wrogością: „Czy to nie jest ów cieśla, syn Marii i brat Jakuba, i Jozesa, i Judy, i Szymona? A jego siostry, czyż nie ma ich tutaj u nas? I gorszyli się nim. A Jezus rzekł im: Nigdzie prorok nie jest pozbawiony czci, chyba tylko w ojczyźnie swojej i pośród krewnych swoich, i w domu swoim”10.

W Nazarecie Jezus znalazł się w sytuacji wzgardzonych proroków – rzecz typowa w historii biblijnej (Jer 11,21). Opuścił Nazaret jako prorok „bez szacunku” (atimos), nie otrzymując czci od swoich „krewnych” (singeneusin – „współrodnych”) i „w domu swoim”. Ewangelista Łukasz napisał, że mieszkańcy Nazaretu chcieli zabić Jezusa, próbując Go strącić z wysokiej góry. Działo się to w szabat, co znaczy, że w synagodze w ten świąteczny dzień byli także Jego najbliżsi krewni11.

Konkludując ten nazaretański wątek, wielce wymowne są słowa Jezusa: „Lisy mają nory, a ptaki niebieskie gniazda, lecz Syn Człowieczy nie ma, gdzie by głowę skłonił” (Łk 9,58).

Trudności ze zrozumieniem Ewangelii Marka 3,21

Dla chrześcijan ten króciutki tekst od początku był problemem. Świadczy o tym fakt, że młodsi autorzy Ewangelii opuścili w swoich działach tekst z Mk 3,20-21, jak również słowo singeneusin („krewni”, „współrodni”) użyte w Mk 6,4, które mogło oznaczać brak wiary w Jezusa w Jego rodzinnym domu. 

Już w starożytności wrogowie chrześcijaństwa wykorzystywali Mk 3,21 w polemice z chrześcijanami. W pamflecie „Prawdziwe słowo” (178 r.) prawnik rzymski filozof Celsus napisał: „Jeśli chodzi o matkę Jezusa, Maryję – to ona nigdy nie miała świadomości, że porodziła istotę nadziemską, syna Bożego. Przeciwnie, zapomnieli chrześcijanie wymazać z Ewangelii zdanie stwierdzające, że Maryja uważała Jezusa za szaleńca i wraz z krewnymi chciała go uwięzić i odosobnić od otoczenia”12.

Tertulian (155-220 r.), który był największym do Augustyna teologiem łacińskim, uważał, że wspomniani w Ewangeliach „bracia Jezusa” byli biologicznymi dziećmi Marii, poczętymi przez Józefa po narodzeniu Jezusa. Podkreślał w polemice z doketyzmem, że Maria naprawdę urodziła Jezusa z własnego ciała. Jednocześnie wytknął matce Jezusa brak należytej wiary w Chrystusa. Przypomniał też sytuacje, jak tę z Mk 3,21.31-35, w których Maria zasłużyła na Jego naganę13.

Mk 3,21 stanowi problem dla katolicyzmu, bo przecież – według rzymsko-katolickiej dogmatyki – matka Jezusa „nie była skażona zwątpieniem” i „przez całe swoje życie pozostała wolna od wszelkiego grzechu osobistego”14. Według biblisty H. Langkammera Mk 3,21 prezentuje opinię krewnych Jezusa o niezrozumiałej dla nich Jego działalności, a opisane zajście było próbą ratowania honoru rodziny15.

Prezbiter dr teologii dogmatycznej G. Strzelczyk uważa, że matka Jezusa była wśród tych, którzy chcieli powstrzymać Jezusa. Mogła sądzić, że ktoś mógłby zrobić jej synowi krzywdę, ale nie było to grzechem z jej strony16.

Podsumowanie

W Ewangelii Marka 3,20-21 opisane zostało zdarzenie z początków publicznej działalności Jezusa. Fragment ten należy do tzw. dobra własnego ewangelisty Marka. Ukazuje on, że Jezus nie był rozumiany przez swoich bliskich, którzy przyszli do Kafarnaum, by Go pochwycić. Największą trudność sprawia wyjaśnienie powodów obecności w Mk 3,21 matki Jezusa (wyrażoną implicite). Mk 3,20-21 sprawia trudności egzegetyczne i był wykorzystywany do atakowania chrześcijaństwa.

Polecamy również poniższe artykuły:


Przypisy

  1. Ks. R. Rubinkiewicz (red.), Wstęp do Nowego Testamentu, Poznań 1996, s. 98-105. Ewangelia Marka (zwana też Ewangelią Piotra) uznawana jest na ogół za najstarszą spośród Ewangelii kanonicznych. Powstała ok. 50-60 r. Większość treści tej Ewangelii może pochodzić ze wspomnień ap. Piotra.
  2. W terminologii biblijnej „dobro własne” ewangelisty Marka to te fragmenty tekstu, które występują wyłącznie w Ewangelii Marka i nie mają swoich odpowiedników u pozostałych ewangelistów synoptycznych (Mateusza i Łukasza).
  3. Bp K. Romaniuk, Synopsa polska czterech Ewangelii, Wrocław 1991, s. 37.
  4. Do powyższej konkluzji m.in. doszedł biblista H. Langkammer w swoim Wstępie, przekładzie i komentarzu do Ewangelii Marka, Poznań 2007, s. 131-132. O tym, że za sugestią, iż w Mk 3,21 chodzi o matę Jezusa i o jego braci, tj. najbliższych krewnych, przemawia, zdaniem H. Langkamera, kontekst (Mk 3,31-35).
  5. W Biblii Tysiąclecia w przypisie do Mk 3,21 wyjaśniono, że owymi „bliskimi” Jezusa byli „matka i krewni”.
  6. Przekład Interlinearny Mk 8,32-33.
  7. Przekład Biblii Warszawskiej Mk 3,31-35.
  8. Zwrócić trzeba uwagę na konsekwencję, z jaką Jezus unika w Ewangeliach nazywania Marii swoją matką. W tekście Nowego Testamentu Jezus nigdy nie zwraca się do Marii słowem „matko” ani nie używa tego określenia w odniesieniu do niej. Zamiast słowa „matko” Jezus używa greckiego zwrotu gynaico, tłumaczonego na polski jako „niewiasto”, „kobieto” (J 2,4; 19,26).
  9. Według niemieckiego teologa, filozofa, profesora orientalistyki H. Reimarusa (1694–1768) Jezus był żydowskim mesjaszem politycznym, który chciał założyć ziemskie królestwo i wyzwolić Żydów z niewoli rzymskiej. Teza Reimarusa nie wytrzymuje siły biblijnej argumentacji. W szczególności dla Ewangelii Marka charakterystyczny jest temat tajemnicy mesjańskiej Jezusa, zgodnie z którym Jezus zachowywał największą dyskrecję na temat swojej mesjańskiej roli i tę dyskrecję narzucał innym, aby nie sprzyjać fałszywej interpretacji Jego posłannictwa. Mk 1,34,44; 3,12; 5,43; 7,36; 8,28.30; 9,9. J. Duquesne, Jezus, Gdańsk 1996, s. 105.
  10. Przekład Biblii Warszawskiej Mk 6,3-4.
  11. Łk 4,16-30; 11,29-32.
  12. Z. Kosidowski, Opowieści ewangelistów, Warszawa 1979, s. 234. K. Deschner, I znów zapiał kur. Krytyczna historia Kościoła T 1, Gdynia 1996, s. 472.
  13. W Nowym Testamencie nie ma mowy o kulcie matki Jezusa ani jej bezgrzeszności. Jeszcze w III w. niektórzy autorzy chrześcijańscy (Tertulian, Orygenes, Chryzostom) przypisywali Marii rożne przywary (próżność, dumę), https://www.youtube.com/watch?v=1hdeGvOC690&list=WL&index=3 [dostęp: 23.09.2026].
  14. Katechizm Kościoła Katolickiego, Poznań 1994, s. 122; Sobór Watykański II, konstytucja Lumen Gentium, 56, 58, 61, 63.
  15. H. Langkammer, Wstęp, przekład i komentarz do Ewangelii Marka, Poznań 2007, s. 131.
  16. https://www.youtube.com/watch?v=FSnMaAxirJg&list=LL&index=208  [dostęp: 23.09.2026].

© Źródło zdjęcia głównego: Canva.

Jeśli podzielasz naszą misję i chciałbyś wesprzeć nasze działania, możesz to zrobić:

Z góry dziękujemy za okazaną nam pomoc!

Zobacz również

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj

Popularne artykuły