Uszak bzowy (Auricularia auricula-judae (Bull.) Quél.) to gatunek grzybów z rodziny uszakowatych (Auriculariaceae).
Nazewnictwo
Uszak bzowy po raz pierwszy został zdiagnozowany w 1789 roku przez Jeana Baptiste’a Bulliarda, który nadał mu nazwę Tremella_auricula-judae. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę, nadał mu w 1886 roku Lucien Quélet, przenosząc grzyba do rodzaju Auricularia.
Nazwę polską podali w 1968 roku Barbara Gumińska i Władysław Wojewoda. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako grzyb brzozowy, judaszowe uszy, uszak judaszowy, ucho judaszowe, ucho bzowe. Auricula-judae oznacza „ucho Judasza”. Judasz podobno powiesił się na drzewie dzikiego bzu.
Morfologia
Grzyb osiąga 2–10 cm średnicy, kształt ma początkowo kielichowaty, później miseczkowaty, na koniec tarczowaty i rozpostarty. Owocnik jest powyginany i żyłkowato żebrowaty. Górna powierzchnia jest brązowa, matowa, delikatnie zamszowa, a czasami oszroniona. Zarodniki powstają na dolnej powierzchni, która ma czerwonobrązowy kolor i jest błyszcząca, gładka, a u dojrzałych owocników biaława od zarodników.
Podczas wilgotnej pogody owocnik jest galaretowaty i prześwitujący. Podczas suchej pogody owocniki mogą zaschnąć i wówczas są korkowate lub rogowate, a ich wewnętrzna strona przybiera barwę od czarnobrązowej przez różowofioletową do czarnosiwej. Jednak po dłuższych opadach deszczu znów nasiąkają wodą i odzyskują galaretowatość i sprężystość.
Miąższ jest cienki, galaretowato-sprężysty, bez zapachu, o łagodnym smaku. Zarodniki są barwy białej, nieamyloidalne o wielkości 16–23 × 6–7 µm.
Występowanie
Uszak bzowy jest szeroko rozpowszechniony, występuje na wszystkich kontynentach, a także na wielu wyspach (poza Antarktydą). W Polsce jest pospolity. To nadrzewny grzyb pasożytniczy, który rozwija się na osłabionym lub martwym drewnie w lasach, zaroślach, parkach, ogrodach, przy drogach.
Najczęściej spotykany jest na bzie czarnym, ale także na wielu innych gatunkach drzew liściastych (szczególnie na klonach i olchach), na iglastych jedynie wyjątkowo. Rośnie cały rok, także podczas łagodnej zimy, i występuje już od późnej wiosny na pniakach i pniach. W czasie długotrwałej wilgotnej pogody często tworzy całe kępy owocników.
Znaczenie kulinarne
Uszaka bzowego można marynować, dusić, gotować, a także smażyć. Nadaje się również do suszenia. W Polsce grzyb ten jest dopuszczony do obrotu handlowego.
Zastosowanie
- Grzyb jadalny. W Europie jest rzadko zbierany, wysoko ceniony jest natomiast w kuchni chińskiej i japońskiej. Jest składnikiem wielu potraw. Prawie pozbawiony smaku spożywany jest ze względu na swoją chrząstkowatą konsystencję.
- Grzyb uprawny. Uprawiany jest w wielu krajach Azji. W 2020 roku w Chinach produkcja grzybów wyniosła około 1 miliona ton, a Auricularia zajmują drugie miejsce w ilości wyprodukowanych tam grzybów. Auricularia z Azji sprowadzane są do Europy, w tym do Polski i serwowane w niektórych restauracjach kuchni azjatyckiej.
- Grzyb leczniczy. Szczególnie doceniany jest w krajach Dalekiego Wschodu. W tradycyjnej medycynie chińskiej stosowany jest od tysięcy lat do leczenia osłabienia poporodowego, skurczów i drętwień, bólów spowodowanych urazami, niedrożności tętnic i żył, tężyczki, złośliwej czerwonki, hemoroidów i zapalenia jelit, krwotoku miesiączkowego, zaburzeń żołądkowych powodujących nudności i nadmierną flegmę, nie gojących się wrzodów u osób starszych. Stwierdzono także, że ma działanie przeciwnowotworowe, sercowo-naczyniowe, hipocholesterolemiczne, przeciwwirusowe, przeciwbakteryjne i przeciwpasożytnicze. W badaniach naukowych potwierdzono skuteczność Auricularia w obniżaniu poziomu glukozy we krwi, dzięki czemu łagodzi objawy cukrzycy typu 2. Grzyby te obniżają także poziom cholesterolu, dzięki czemu mogą być stosowane jako środek zapobiegawczy w przypadku problemów związanych ze stwardnieniem naczyniowym.
Uszak bzowy jest niskokaloryczny, bogaty w witaminy z grupy B, zawiera dużo błonnika, białka, a także cynku, miedzi, magnezu, potasu, żelaza, wapnia i selenu.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Lejkówka szarawa
- Płomyczka galaretowata
- Buławka pałeczkowata
- Mleczaj jodłowy
- Sarniak świerkowy
- O szkodliwości picia krowiego mleka
- Wody nad sklepieniem – co się z nimi stało?
- Mechanizmy logiczne a zdolności adaptacyjne stworzeń
Źródła
- https://pl.wikipedia.org/wiki/Uszak_bzowy
- https://nagrzyby.pl/atlas?id=274
- https://odzywianie.wprost.pl/produkty/10535647/uszak-bzowy-czyli-polski-grzyb-mun-jakie-ma-wlasciwosci-lecznicze.html
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Svdmolen. Licencja: CC BY-SA 3.0.
