Łysak plamistoblaszkowy (Gymnopilus penetrans (Fr.) Murrill) to gatunek grzybów należący do rodziny Hymenogastraceae.
Łysak plamistoblaszkowy po raz pierwszy został opisany w roku 1815 przez Eliasa Friesa, który nadał mu nazwę Agaricus penetrans. Obecną, uznaną przez Index Fungorum, nazwę podał William Alphonso Murrill w 1912 roku, przenosząc grzyba do rodzaju Gymnopilus.
Nazwę polską podał Władysław Wojewoda w 2003 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako płomiennica korzeniasta i ogniówka przenikająca.
Morfologia
Kapelusz osiąga 2-9 cm średnicy. U młodych osobników jest półkulisty i na brzegu posiada resztki osłony, później staje się łukowaty, a na koniec spłaszczony. Brzeg kapelusza jest niepodwinięty. Często posiada tępy garb. Powierzchnia u młodych okazów jest delikatnie pilśniowa, później prawie naga, miejscami występują drobne cętki. Kolor ma pomarańczowordzawy, przy brzegu zwykle jest jaśniejszy (złotożółty), a na środku ciemniejszy (brązowoczerwony). Podczas wilgotnej pogody staje się śliski.
Blaszki u młodych okazów są żółte, później ciemniejsze: żółtordzawe lub pomarańczowo-brązowe. Wbrew polskiej nazwie gatunkowej na blaszkach nie zawsze występują plamki, szczególnie u młodych okazów.
Trzon grzyba ma wysokość 3-8 cm, grubość do 1,1 cm. Jest walcowaty, zwykle zakrzywiony, początkowo pełny, później rurkowaty. Pod samym kapeluszem jest żółty, poza tym brązowy lub brązowoczerwony. U młodych okazów występuje włóknista strefa pierścieniowa, potem zanikająca. Przy podstawie występuje biała grzybnia. Miąższ jest barwy od bladej do czerwonożółtej, a w podstawie trzonu jest brązowy.
Zarodniki są barwy rdzawobrązowej, elipsoidalne, brodawkowate, o rozmiarach 7-9 × 3,5-5 μm.
Występowanie
Łysak plamistoblaszkowy występuje w Ameryce Północnej, Europie, Azji, Australii, a także w Maroku i na Wyspach Kanaryjskich. W Europie Środkowej jest gatunkiem pospolitym, w Polsce również. Owocniki wyrastają w małych kępkach lub gromadnie na leżących na ziemi pniach i gałęziach drzew, na odpadach drzewnych, na korze i trocinach, zarówno w lasach, jak i na placach składowania drzew.
Występuje głównie na drewnie drzew iglastych, rzadko tylko na liściastych. Preferuje gleby kwaśne. Owocniki wyrastają od sierpnia do listopada.
Znaczenie
Łysak plamistoblaszkowy to grzyb niejadalny, lekko trujący. Smak ma gorzki, a zapach niewyraźny.
Gatunki podobne
Jest wiele podobnych gatunków do łysaka rosnących na drewnie. Dla grzybiarzy niebezpieczne jest pomylenie z jadalnym łuszczakiem zmiennym (Kuehneromyces mutabilis). Na drewnie świerków rośnie łysak ciemnotrzonowy (Gymnopilus picreus), który jest mniejszy i bardziej jaskrawy.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Skórnik szorstki
- Pierścieniak grynszpanowy
- Cukrzyca – wczesne objawy
- Jak życie zaczęło… żyć?
- O czym rozmawiają rośliny
Źródła
- https://pl.wikipedia.org/wiki/Łysak_plamistoblaszkowy
- https://nagrzyby.pl/atlas?id=1677
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Jerzy Opioła. Licencja: CC BY-SA 3.0.
