Histamina – co to jest i jakie są objawy nietolerancji?

Wiele osób uważa, że za występowanie takich objawów, jak ból głowy czy brzucha albo czerwona wysypka na skórze, odpowiadają alergie lub choroby układu pokarmowego. Tego typu dolegliwości w niektórych przypadkach mogą jednak być związane z nietolerancją histaminy.

Stan ten, choć często pozostaje przez długie lata niezdiagnozowany, znacząco wpływa na codzienne funkcjonowanie organizmu. Szacuje się, że wspomniany problem może dotyczyć od 1 do nawet 6% ludzkiej populacji¹. Warto zatem dowiedzieć się, czym w ogóle jest histamina oraz w jaki sposób manifestuje się jej nietolerancja.

Co to jest histamina?

Histaminą nazywamy substancję naturalnie występującą zarówno w organizmie, jak i w pożywieniu. To biogenna amina, czyli związek chemiczny odpowiadający za utrzymanie żywotności komórek i prawidłowy przebieg rozmaitych procesów komórkowych zachodzących w ciele człowieka. Histamina wywiera znaczący wpływ na funkcjonowanie wszystkich komórek w organizmie. Dotyczy to między innymi komórek krwi, układu immunologicznego, wydzielania wewnętrznego i zewnątrzwydzielniczego, mięśni gładkich, a także neuronów².

Histamina pełni wiele kluczowych dla ludzkiego zdrowia funkcji. Wśród nich można wymienić:

• wpływ na skurcze mięśni gładkich – odpowiada m.in. za skurcze oskrzeli, dlatego u osób cierpiących na astmę nadmiar tego związku chemicznego może powodować duszności i napady kaszlu;
• regulację wydzielania kwasu solnego w żołądku – stymuluje prawidłowy przebieg procesów trawiennych w organizmie; jej nadmierna aktywność w tym obszarze powoduje jednak wrzody żołądka, refluks i zgagę;
• oddziaływanie na układ nerwowy – jako neuroprzekaźnik aktywnie uczestniczy w regulowaniu snu, apetytu oraz procesów uczenia się;
• regulowanie procesów zapalnych – odpowiada za sprawny przebieg procesu gojenia się ran; przy nadmiernym jej uwalnianiu pojawiają się jednak różne powikłania zdrowotne i przewlekłe stany zapalne³.

Specyfika oddziaływania histaminy na ludzki organizm zależy od typu receptorów, z którym związek ten połączy się w danym momencie. Wspomnianych receptorów jest w sumie cztery. Oznacza się je kolejno symbolami: H1, H2, H3 oraz H4⁴.

Gdzie występuje histamina?

Ciało ludzkie pozyskuje histaminę z różnych źródeł. Z jednej strony jest ono w stanie samodzielnie ją wyprodukować. Z drugiej natomiast substancja ta trafia do organizmu wraz z dostarczanym mu pokarmem. Do szczególnie bogatych w omawianą aminę produktów należą fermentowane artykuły, takie jak kiszona kapusta i ogórki, dojrzewające sery oraz sos sojowy. Sporo histaminy zawierają również owoce cytrusowe, a także niektóre warzywa (np. bakłażan, pomidory, szpinak)⁵.

Nietolerancja histaminy – przyczyny i objawy

Nietolerancją histaminy na ogół nazywa się pewną nadwrażliwość pokarmową o podłożu nieimmunologicznym. Powstaje ona na skutek braku równowagi pomiędzy ilością nagromadzonej w organizmie aminy, a zdolnością do jej skutecznej degradacji. Ten stan rzeczy zwykle związany jest z genetycznym niedoborem lub obniżoną aktywnością oksydazy diaminowej (DAO), czyli enzymu jelitowego odpowiadającego za usuwanie nadmiaru histaminy z organizmu. Zbyt mała ilość DAO zazwyczaj dotyczy osób cierpiących na marskość wątroby, wirusowe zapalenie wątroby i przewlekłą niewydolność nerek. Czasami jest też skutkiem ubocznym prowadzonej terapii farmakologicznej⁶.

Nietolerancja histaminy manifestuje się na rozmaite sposoby. O jej występowaniu świadczą przede wszystkim różne dolegliwości ze strony układu pokarmowego (np. ból brzucha, biegunka, wzdęcia, nudności i wymioty, a także kolka żołądkowo-jelitowa), jak również oddechowego (np. wodnisty katar, kaszel, duszności, przekrwienie błony śluzowej nosa). Osoby zmagające się z problemem nietolerancji histaminy nierzadko uskarżają się też na bóle i zawroty głowy. Ponadto dokuczają im świąd, obrzęki i zaczerwienienie skóry oraz problemy ze snem, swędzenie i łzawienie oczu. U kobiet mogą również występować bolesne miesiączki⁷.

Jak wygląda wyrzut histaminy?

Wyrzutem histaminy nazywamy proces gwałtownego uwalniania tego związku chemicznego z mastocytów i innych komórek organizmu. Zachodzi on pod wpływem rozmaitych bodźców (np. stresu, długotrwałego zażywania niektórych farmaceutyków, spożywania produktów bogatych w histaminę, obecności alergenów)⁸. 

U zdrowych osób wyrzut histaminy trwa relatywnie krótko, enzym DAO szybko bowiem rozkłada jej nadmiar. Natomiast dla ludzi cierpiących na nietolerancję histaminy nadmierne wydzielanie aminy z komórek w praktyce oznacza pojawienie się różnych wymienionych wcześniej objawów (np. bólu brzucha i głowy, biegunek i wymiotów, wysypki na skórze). Takie symptomy mają różny stopień nasilenia i uciążliwości. W zależności od sytuacji mogą one utrzymywać się od kilku dni do nawet kilku tygodni.

Przy problemach z nadmiarem histaminy zwykle pojawia się konieczność suplementacji enzymu DAO przy jednoczesnej rezygnacji ze spożywania produktów bogatych w histaminę. Niekiedy konieczne okazuje się również zastosowanie probiotyków oraz leków przeciwhistaminowych. Decyzję w tej kwestii podejmuje zawsze lekarz po dokładnym przebadaniu pacjenta⁹. Warto przy okazji zawierzyć swoje zdrowie Bogu. Jak bowiem pisze psalmista: On odpuszcza wszystkie winy twoje, leczy wszystkie choroby twoje (Ps 103,3 BW).

Objawy nietolerancji a uczulenie na histaminę

Czasem uważa się, że nietolerancja histaminy spowodowana jest alergią pokarmową. Faktycznie obie dolegliwości pojawiają się po spożyciu konkretnego posiłku. Co więcej, manifestują się one również w podobny sposób (np. ból brzucha, biegunka, świąd skóry, pokrzywka), a ich symptomy można złagodzić za pomocą leków przeciwhistaminowych. Jednak należy mieć świadomość, że wspomniane schorzenia mają zupełnie inne podłoże. Nietolerancja histaminy wynika bowiem z niemożności poradzenia sobie ze zbyt dużym nagromadzeniem tej substancji w organizmie. Alergię pokarmową wywołują z kolei białka. Przy uczuleniu na dany produkt spożywczy we krwi pacjenta można także zauważyć podwyższone stężenie przeciwciał IgE. A przy problemach z nadmiarem histaminy w organizmie parametr ten pozostaje w normie¹⁰.

Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:

• Depresja a wiara w Boga
• Poprawa sprawności fizycznej w geriatrii
• Psychologia tłumu: jak grupowe zachowania wpływają na jednostkę
• Leczenie bólu u osób starszych

Przypisy

1. A. Szcześniak, Nietolerancja histaminy – wszystko, co warto o niej wiedzieć, Instytut Mikroekologii, 31.01.2024, https://instytut-mikroekologii.pl/nietolerancja-histaminy-wszystko-co-warto-o-niej-wiedziec/ [dostęp: 29.05.2025].
2. Tamże.
3. S. Dybalski, Uczulenie na histaminę – na czym polega?, Apteka-Melissa.pl, 14.03.2025, https://www.apteka-melissa.pl/blog/artykul/uczulenie-na-histamine-na-czym-polega,1621.html [dostęp: 29.05.2025].
4. A. Szcześniak, Nietolerancja histaminy…, op. cit.
5. D. Hachlica, Jak rozpoznać nietolerancję histaminy? Porady, dieta i leczenie, Leki.pl, 14.03.2025, https://leki.pl/poradnik/jak-rozpoznac-nietolerancje-histaminy-porady-dieta-i-leczenie/#:~:text [dostęp: 29.05.2025].
6. Nietolerancja histaminy – przyczyny, objawy i diagnostyka, GRUPA LUXMED, 21.12.2023, https://www.luxmed.pl/dla-pacjenta/artykuly-i-poradniki/nietolerancja-histaminy-przyczyny-objawy-i-diagnostyka [dostęp: 29.05.2025]. 
7. Histamina – nietolerancja, objawy, dieta antyhistaminowa, MEDICOVER, 12.08.2025, https://www.medicover.pl/o-zdrowiu/histamina-nietolerancja-objawy-dieta-antyhistaminowa,9395,n,168 [dostęp: 29.05.2025].
8.  D. Hachlica, Jak rozpoznać…, op. cit.
9. A. Szcześniak, Nietolerancja histaminy…, op. cit.
10. Tamże.

© Źródło zdjęcia głównego: Canva.