Depresja a wiara w Boga

Depresja. Niestety, ale jest to jedno z najpowszechniejszych zaburzeń psychicznych, które dotyka ludzi na całym świecie, wpływając negatywnie na jakość ich życia i zdolność do codziennego funkcjonowania.

Zgodnie z danymi Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) ponad 350 milionów osób na świecie, w tym około 10% Polaków, zmaga się z tą chorobą, co czyni ją jedną z głównych przyczyn niesprawności i niezdolności do pracy¹.

W obliczu tej globalnej epidemii zdrowia psychicznego wiele osób poszukuje wsparcia nie tylko w psychoterapii i leczeniu farmakologicznym, ale również w duchowości i wierze. Czy i w jaki sposób wiara w Boga może pomóc osobom cierpiącym na depresję? Jakie korzyści może przynieść w kontekście zdrowia psychicznego, a jakie mogą być jej ograniczenia?

Pod ciężarem choroby

Zaburzenia depresyjne z natury przynoszą cierpienie. Osoby z depresją doświadczają bólu nie tylko w sferze psychicznej, ale również duchowej i fizycznej. Te trzy aspekty życia są ze sobą ściśle powiązane i wzajemnie na siebie oddziałują. Silny ból fizyczny, a szczególnie ból duchowy, jest często trudny do wyrażenia słowami. Depresja w najcięższej postaci nie jest tu wyjątkiem.

Jednak niektórzy pacjenci potrafią zwerbalizować swoje uczucia, dzieląc się myślami, takimi jak: „czuję się opuszczony”, „świat jest zły”, „moje życie nie ma sensu”, „nikt mnie nie rozumie” czy „Bóg mnie opuścił”. Te zdania są niezwykle ważne, ponieważ pokazują wewnętrzne zmagania osoby oraz jej poziom cierpienia.

Cierpienie związane z depresją prowadzi do braku chęci do życia, apatii oraz trudności w sferze duchowej, co przejawia się w problemach z relacją z Bogiem. To jednak obszar, który wciąż jest słabo zbadany przez nauki empiryczne. Większość dostępnych informacji na temat związku „depresja a religijność” opiera się na doświadczeniach bezpośrednich, zebranych przez księży, terapeutów oraz przewodników duchowych pracujących z osobami zmagającymi się z depresją².

„Biblijne” cierpienie

Pismo Święte w wielu fragmentach ukazuje postacie ludzi cierpiących, których zachowanie i słowa skierowane do Boga mogą sugerować doświadczanie depresji lub stanów do niej zbliżonych. Stary Testament w szczególności obfituje w takie świadectwa. Przykładem jest król Saul, który przejawia smutek, ma posępną twarz i czasami staje się agresywny. Jego depresję można powiązać z poczuciem winy wobec Boga, ponieważ nie postępował zgodnie z Jego słowem. Tragiczny koniec Saula, który zadaje sobie śmierć, jest tego dowodem (1 Sm 31,4).

Również prorocy borykali się z melancholią. Eliasz, uciekając przed zagrożeniem po zabiciu proroków Baala, znalazł się na pustyni, gdzie kładąc się pod jałowcem, pragnął umrzeć. Wzywał Boga, mówiąc: Dosyć już, Panie – prosił. – Zakończ moje życie…³. Jonasz w podobnym tonie woła do Boga: A teraz, Panie, proszę, zabierz mą duszę, bo wolę umrzeć niż żyć⁴.

Cała Księga Hioba to wołanie człowieka pogrążonego w ciemności do Boga: Krzyczę do Ciebie, lecz mi nie odpowiadasz. Stanąłem, lecz tylko mi się przypatrujesz. Okazałeś się dla mnie okrutny, prześladujesz mnie siłą swojego ramienia⁵. Hiob wyraża swoje cierpienie, mówiąc: A teraz omdlewa we mnie moja dusza, dopadły mnie dni utrapienia⁶.

Również król Dawid w Księdze Psalmów opisuje swoje cierpienia, stwierdzając: Zgarbiłem się i pochyliłem bardzo, cały dzień chodzę zasmucony. W biodrach czuję piekący ból – nie ma niczego zdrowego w moim ciele. Ogarnęła mnie słabość, wielkie przygnębienie, jęk mojego serca przyprawia mnie o krzyk rozpaczy⁷. W innym psalmie pisze: Zmęczył mnie ciągły smutek, co noc na posłaniu płaczę, pościel mokra od łez⁸.

Nawet Jezus, w czasie swojej męki i śmierci, doświadcza stanu przypominającego depresyjny. Jego słowa wypowiedziane na krzyżu: Boże mój, Boże mój, dlaczego mnie opuściłeś?⁹ ukazują głęboki ból i cierpienie, z jakim zmagają się ludzie. W ten sposób Chrystus, Syn Boży, w pełni manifestuje swoje człowieczeństwo, dzieląc się ludzkim bólem i cierpieniem, które na tej ziemi jeszcze będzie obecne.

Bóg w oddali

Człowiek cierpiący na zaburzenia depresyjne napotyka liczne trudności w sferze religijnej. Przejawia się to między innymi w jego praktykach religijnych, takich jak modlitwa, oraz w postrzeganiu Boga. Osoby z depresją często odczuwają, że Bóg jest odległy, a próby zwrócenia na siebie Jego uwagi wydają się beznadziejne i skazane na niepowodzenie.

Modlitwa chorego na depresję różni się od modlitwy osób w innych okresach życia, gdyż towarzyszy jej przekonanie, że Bóg nagle zniknął z jego życia, a on pozostał sam… W sytuacjach, gdy depresja jest wynikiem traumatycznych doświadczeń, takich jak choroba, wypadek czy śmierć bliskiej osoby, człowiek w pierwszej fazie często odczuwa całkowite opuszczenie przez Boga.

Jednak w późniejszych fazach depresji, w miarę procesu zdrowienia, Bóg może stać się bliższy człowiekowi, niż kiedykolwiek wcześniej. W tym czasie osoba doświadcza poczucia, że Bóg otacza ją opieką, przynosząc pocieszenie i wsparcie. Takie przeżycia mogą być kluczowe w procesie powrotu do zdrowia psychicznego, wskazując na moc duchowości w radzeniu sobie z cierpieniem¹⁰.

Wiara jako wsparcie w trudnych momentach

Osoby świadome, że żyją zgodnie z wolą Bożą, potrafią zachować wewnętrzny spokój nawet w obliczu trudnych sytuacji. W obliczu niesprawiedliwości, konfliktów czy niezrozumienia ze strony bliskich, postrzegają te wyzwania jako elementy duchowego rozwoju, a nie jako przejaw osobistej wrogości. Depresja, rozczarowania i konflikty stają się okazją do pogłębiania zaufania do Boga. Człowiek przekonany o tym, że Bóg nie popełnia błędów, przyjmuje te trudności z pokorą. Zgoda na Boży plan i jednoczesne korzystanie z dostępnych ludzkich środków pomocy przynoszą poczucie spokoju i nadziei. Autentyczna religijność pomaga przezwyciężyć paraliżujące przygnębienie i budzi nadzieję na lepsze jutro¹¹.

Wiara w Boga może stanowić dla wielu osób istotne źródło wsparcia emocjonalnego, duchowego oraz psychicznego w obliczu depresji. Na kilku poziomach może pomagać w radzeniu sobie z chorobą:

1. Poczucie sensu i celu
   Depresja często prowadzi do poczucia bezsensowności życia i braku perspektyw na przyszłość. Wiara w Boga może przywracać poczucie sensu, dając osobie cierpiącej nadzieję na to, że jej życie ma głębszy cel. Religia często podkreśla istnienie planu Bożego dla każdego człowieka, co może stanowić pociechę w trudnych chwilach.
2. Modlitwa i kontemplacja jako narzędzia radzenia sobie ze stresem
   Modlitwa i kontemplacja są często używane przez osoby wierzące jako środki do złagodzenia stresu i lęku. Regularne praktyki duchowe mogą działać jak forma uważności (mindfulness), pomagając w redukcji negatywnych myśli i emocji oraz poprawiając ogólną równowagę emocjonalną.
3. Wsparcie społeczne
   Religijne wspólnoty mogą oferować silne wsparcie społeczne. Regularny kontakt z osobami, które dzielą te same przekonania, może działać jak bufor przed samotnością i izolacją, które są częstymi towarzyszami depresji. Kościoły, grupy modlitewne i inne organizacje religijne mogą dostarczać osobom cierpiącym na depresję poczucia przynależności oraz bezpieczeństwa.
4. Zaufanie i nadzieja w Boże wsparcie
   W trudnych chwilach, kiedy wszystko wydaje się beznadziejne, osoby wierzące często zwracają się ku Bogu jako źródłu pocieszenia i nadziei. Przekonanie, że Bóg jest obecny nawet w najgłębszych ciemnościach, może dawać poczucie wewnętrznej siły i pozwalać na wytrwanie w najtrudniejszych momentach.

Czy chrześcijanin zawsze musi być szczęśliwy?

Brak chrześcijańskiej nadziei i zdrowej religijności może odebrać osobie cierpiącej na depresję możliwość dostrzeżenia wsparcia, jakie oferuje Bóg. Bez dojrzałej relacji z Bogiem osoba z depresją może nie szukać Jego pomocy ani pocieszenia. W szczególności osoby starsze często cierpią z powodu nadmiernego poczucia winy, czując, że nie są w stanie naprawić swoich błędów. Chrześcijanie, którzy mają zniekształcony obraz Boga, mogą dodatkowo obwiniać się za samą depresję, czując, że powinni być radośni. Taki patologiczny obraz winy może prowadzić do przesadnej ascezy lub autodestrukcji. Zdrowa religijność zazwyczaj chroni przed depresją, natomiast obsesyjne skupianie się na winie może pogłębić cierpienie. Przesłanie Jezusa o przebaczeniu ma na celu uwolnienie od oskarżycielskiego superego, które nieustannie obciąża poczuciem winy. Aby przezwyciężyć depresję, konieczne jest uwierzenie w Boże przebaczenie i próba uporządkowania swojego życia na miarę własnych możliwości¹².

Jak widać, wiara w Boga może niekiedy stanowić i stanowi wyzwanie dla osób zmagających się z depresją. W niektórych przypadkach może prowadzić do pogłębienia depresji i niezrozumienia własnych emocji. Niestety w niektórych wspólnotach religijnych istnieje presja, by zawsze „być radosnym w Panu” i nie okazywać słabości. Tego rodzaju postawy mogą prowadzić do ukrywania depresji i niewłaściwego podejścia do jej leczenia, np. poprzez negowanie potrzeby terapii psychologicznej czy farmakologicznej.

Dodatkowo, co jest bez wątpienia bardzo szkodliwe, w pewnych środowiskach religijnych pojawia się przekonanie, że modlitwa jest jedynym środkiem na rozwiązanie problemów psychicznych. Chociaż modlitwa może pomóc, depresja jest złożoną chorobą, wymagającą często terapii oraz interwencji medycznej. Wiara, że wyłącznie duchowość rozwiąże problem, może prowadzić do opóźnienia w szukaniu profesjonalnej pomocy. Warto też wiedzieć, że jedno nie wyklucza drugiego. Można szukać pocieszenia w Bogu, jak również starać się o swoje zdrowie dzięki wsparciu medycznemu.

Zdrowy balans

Najbardziej skuteczne podejście do radzenia sobie z depresją obejmuje równowagę między wsparciem duchowym a profesjonalnym leczeniem. Wiara w Boga może odgrywać kluczową rolę w procesie radzenia sobie z depresją, oferując poczucie sensu, nadzieję i wsparcie duchowe. Niemniej jednak kluczowe jest, aby osoby cierpiące na depresję nie unikały profesjonalnej pomocy, myśląc, że duchowe podejście wystarczy. Wiara może działać komplementarnie do terapii, wzmacniając zdrowie psychiczne i emocjonalne, ale nie powinna zastępować leczenia, które jest potrzebne w przypadku poważnych zaburzeń psychicznych. Warto więc budować most między wiarą a naukowym podejściem do zdrowia psychicznego, aby skutecznie radzić sobie z wyzwaniami, jakie niesie ze sobą depresja. To, że człowiek doświadcza problemów zdrowia emocjonalnego, psychicznego wcale nie definiuje jego słabej wiary.

Jednym z najbardziej pocieszających fragmentów Biblii, szczególnie dla osób zmagających się z trudnościami, jest ten pochodzący z Księgi Izajasza:

Lecz tym, którzy ufają Panu, przybywa wciąż nowych sił, wzbijają się na skrzydłach, jak orły, biegną, nie tracąc tchu, prą naprzód – i nie są zmęczeni¹³

Ten werset przypomina o nadziei, którą daje zaufanie do Boga, podkreślając, że mimo trudności można odzyskać siły i kontynuować swoją drogę.

Natalia Tatarczuch
Socjolog&Coach

Polecamy również poniższe artykuły:

• Jak wspierać osoby cierpiące na depresję?
• Psychosomatyczne objawy depresji i lęku
• Depresja sezonowa – czym jest i jak ją leczyć

Przypisy

1. M. Osińska, A. Kazberuk, K. Celińska-Janowicz, R. Zadykowicz, E. Rysiak, Depresja – choroba cywilizacyjna XXI wieku, „Geriatria”, 11(2), 2017, s. 124.
2. J-F. Catalan, Depresja a życie duchowe, Kraków 2007, s. 51.
3. 1 Księga Królewska 19:4, Pismo Święte Starego i Nowego Przymierza I (SNP), Ewangeliczny Instytut Biblijny, 2018.
4. Księga Jonasza 4:3, Pismo Święte Starego i Nowego Przymierza I (SNP), Ewangeliczny Instytut Biblijny, 2018.
5. Księga Hioba 30:20-21, Pismo Święte Starego i Nowego Przymierza I (SNP), Ewangeliczny Instytut Biblijny, 2018.
6. Tamże, 30:16.
7. Księga Psalmów 38:7-9, Pismo Święte Starego i Nowego Przymierza I (SNP), Ewangeliczny Instytut Biblijny, 2018.
8. Tamże, 6:7.
9. Ewangelia Św. Marka 15:34, Pismo Święte Starego i Nowego Przymierza I (SNP), Ewangeliczny Instytut Biblijny, 2018.
10. K. J. Hermes, Modlitwa o przetrwanie depresji, Warszawa 2008, s. 9-10.
11. M. Wandrasz, Choroba i cierpienie a religijność, w: S. Głaz (red.), „Podstawowe zagadnienie psychologii religii”, Kraków 2006, s. 526-528.
12. A. Grün, Jak przezwyciężyć smutek życia? Duchowe spojrzenie na depresję, Kielce 2009, s. 119-121.
13. Księga Izajasza 40:31, Pismo Święte Starego i Nowego Przymierza I (SNP), Ewangeliczny Instytut Biblijny, 2018.

© Źródło zdjęcia głównego: Canva.