W pierwszej części artykułu przyjrzeliśmy się temu, czym jest bretarianizm oraz czy współczesna nauka znajduje jakiekolwiek dowody potwierdzające możliwość życia bez jedzenia i picia. Poruszyliśmy także argumenty związane z teorią ewolucji, kreacjonizmem oraz hipotezami mówiącymi o ingerencji obcych cywilizacji. Niezależnie od przyjętego światopoglądu wniosek był jednak podobny. Człowiek potrzebuje jedzenia i wody.
Bretarianizm – najważniejsze informacje w skrócie
- Biblia opisuje dwa znane przypadki 40 dni bez jedzenia – Jezusa i Mojżesza.
- W przypadku Jezusa Ewangelie wspominają post i późniejszy głód, ale nie informują jednoznacznie o wodzie.
- Mojżesz według Księgi Wyjścia przez 40 dni nie jadł chleba i nie pił wody.
- Chrześcijaństwo traktuje przypadki Jezusa i Mojżesza jako wydarzenia nadprzyrodzone, a nie metodę życia dostępną dla każdego.
- Bretarianizm zakłada możliwość życia bez pokarmu dzięki energii słonecznej, powietrzu lub energii duchowej.
- Nie przedstawiono dotąd naukowego dowodu potwierdzającego możliwość trwałego życia bez jedzenia i picia.
- Obserwacje osób deklarujących bretarianizm często kończyły się utratą masy ciała lub budziły kontrowersje.
Pozostaje więc jeszcze jeden temat. Zwolennicy bretarianizmu mogą wskazywać na postacie znane z Biblii. Najczęściej pojawia się Jezus, który przebywał na pustyni przez 40 dni. Jeszcze bardziej niezwykła wydaje się historia Mojżesza. Według biblijnego przekazu przez 40 dni nie jadł i nie pił. Czy można więc uznać takie wydarzenia za dowody potwierdzające bretarianizm? A może mamy tutaj do czynienia z czymś zupełnie innym? Czas przyjrzeć się temu bliżej i sprawdzić, co naprawdę mówią biblijne teksty.
Mojżesz i Jezus – post czy wstęp do bretarianizmu?
Niektórzy zwolennicy bretarianizmu próbują szukać potwierdzenia swoich przekonań w Biblii. Najczęściej przywoływane są dwa znane przykłady – Mojżesza i Jezusa. Jeśli spojrzymy na to bez większej refleksji, to można odnieść wrażenie, że mamy do czynienia z 40-dniowym bretarianizmem. Gdy jednak przyjrzymy się tekstowi dokładniej, zobaczymy, że nie jest to takie oczywiste.
Jezus Chrystus a bretarianizm
Najbardziej znanym przykładem dla chrześcijan jest 40-dniowy post Jezusa na pustyni. Ewangelie informują, że przez czterdzieści dni pościł, a następnie odczuł głód.
A gdy pościł już czterdzieści dni i czterdzieści nocy, poczuł w końcu głód (Ewangelia Mateusza 4,2 BT). Nie znajdziemy jednak stwierdzenia, że przez cały ten okres nie przyjmował wody. Człowiek może przeżyć wiele dni bez jedzenia, jeśli ma dostęp do płynów. A bez wody? Przyjmuje się, że możemy przeżyć do 7 dni1. Oczywiście zdarzają się wyjątki, że człowiek przeżyje więcej dni, ale jak to się mówi, wyjątek potwierdza regułę.
Czy Jezus pił wodę podczas pobytu na pustyni? Biblia tego nie podaje. Nie możemy więc twierdzić ani że pił, ani że nie pił. Wiemy jedynie, że pościł. Warto również pamiętać, że Ewangelia Marka wspomina o zwierzętach, więc całkiem możliwe, że woda tam była.
Pamiętajmy też, że poza zwierzętami mowa jest jeszcze o aniołach, którzy Mu usługiwali.
I był na pustyni czterdzieści dni, kuszony przez szatana, i przebywał pośród zwierząt, a aniołowie służyli mu” (Ewangelia Marka 1,13 BW).
Na czym dokładnie polegała ta pomoc? Tego tekst nie podaje. Pomoc mogła mieć charakter duchowy, ale obejmować również inne formy wsparcia. Możemy jedynie snuć przypuszczenia. Zresztą weźmy to na logikę. Gdyby Jezus mógł odżywiać się przez całe swoje życie energią z kosmosu, to by nie zgłodniał po przebytym poście. No i po co w takim razie rozmnażałby pokarm, gdy ludzie, którzy go słuchali, zgłodnieli?2 W naukach Jezusa nie ma też mowy o tym, abyśmy nic nie jedli i nie pili. Medytacje i ezoteryka, na których opiera się bretarianizm, nie idą tą samą drogą co chrześcijaństwo. To dwa przeciwne kierunki drogi życia.
Mojżesz a bretarianizm
Jeszcze bardziej wyjątkowy jest przypadek Mojżesza. W Księdze Wyjścia 34,28 czytamy, że prorok przebywał przed Bogiem przez czterdzieści dni i czterdzieści nocy, nie jedząc chleba i nie pijąc wody. I pozostał tam u Pana przez czterdzieści dni i czterdzieści nocy. Nie jadł chleba i nie pił wody, i spisał na tablicach słowa przymierza, dziesięcioro słów” (BW).
Z medycznego punktu widzenia tak długi okres bez wody doprowadziłby organizm do śmierci3. Czy z tego powodu chrześcijanie powinni uznać, że można żyć bez wody i jedzenia? Oczywiście, że nie! Przecież w wielu innych miejscach Pisma Świętego możemy przeczytać, jak Mojżesz i Izraelici spożywali jedzenie4.
Jak więc wytłumaczyć to, że Mojżesz przeżył tyle dni bez przyjmowania pokarmów i płynów z zewnątrz? Zwróćmy uwagę, że prorok nie przebywał wtedy pośród ludzi. Tym samym był oderwany od spraw życia codziennego. Według Biblii znajdował się on bezpośrednio przed Bogiem. Całe wydarzenie ma charakter nadprzyrodzony. Nie ma tam mowy o jakimkolwiek treningu, medytacji, odpowiednim sposobie oddychania czy rozwoju duchowym. Źródłem było działanie samego Stwórcy.
To właśnie tutaj pojawia się zasadnicza różnica między biblijnymi opisami a bretarianizmem. Ów bretarianizm zakłada, że określony stan może zostać osiągnięty przez człowieka dzięki odpowiednim metodom lub rozwojowi świadomości. Jak już wspomnieliśmy, najczęściej wiąże się to z ezoteryką i okultyzmem. Biblia przedstawia natomiast wyjątkowe spotkanie Mojżesza bezpośrednio z Bogiem. A Pan, jako Stwórca tego świata i praw fizyki, bez problemu mógł sprawić, że osoba, z którą rozmawiał, nie potrzebowała wody i pożywienia.
Dla chrześcijan post Jezusa oraz pobyt Mojżesza przed Bogiem nie są dowodem na możliwość życia energią słoneczną czy energią wszechświata. Są świadectwem działania Boga, które wykracza poza znane nam prawa fizyki.
Z tego powodu utożsamianie biblijnych postów z bretarianizmem jest błędne. Obie koncepcje dotyczą ograniczenia lub braku pokarmu i wody, ale ich źródło, cel i znaczenie są zupełnie inne.
Kontrowersje związane z bretarianizmem, w tym z guru Prahladem Jani
Gdyby bretarianizm rzeczywiście działał, byłoby to jedno z największych odkryć w historii ludzkości. Rzecz w tym, że do dzisiaj nie udało się przedstawić ani jednego przypadku, który przekonałby naukowców. Wręcz przeciwnie. Im dokładniej przyglądano się osobom, które rzekomo nic nie jedzą, pojawiały się nieścisłości i podejrzenia oszustwa.
Nie jest też tajemnicą, że próby przejścia na bretarianizm kończyły się tragicznie. Odnotowano przypadki osób, które uwierzyły, że mogą żyć bez jedzenia. Niektóre trafiały do szpitali z powodu skrajnego wyczerpania organizmu5. Zdarzały się również zgony. To właśnie dlatego lekarze ostrzegają przed traktowaniem bretarianizmu jako bezpiecznego sposobu życia.
Prahlad Jani a rzekomy bretarianizm
Jedną z najbardziej znanych postaci tego ruchu był Prahlad Jani z Indii. Twierdził, że przez dziesiątki lat nie jadł i nie pił, bo był karmiony przez boginię Durgę6. Nic dziwnego, że wzbudził ogromne zainteresowanie mediów. Jeżeli jego słowa byłyby prawdziwe, oznaczałoby to konieczność pisania podręczników od nowa.
Pojawił się jednak pewien problem. Badania przeprowadzano przez stosunkowo krótki czas. Nie trwały one latami ani nawet miesiącami. Pierwsza obserwacja trwała 10 dni, druga 15 dni. Są to okresy, które człowiek jest w stanie przeżyć bez jedzenia. Znacznie większe kontrowersje dotyczyły kwestii przyjmowania płynów.
W trakcie obserwacji masa ciała Prahlada Janiego nieznacznie spadła. Sam ten fakt jest interesujący. Jeżeli organizm miałby otrzymywać wystarczającą ilość energii i wody z innych źródeł, trudno wyjaśnić, dlaczego dochodziło do utraty wagi. Przecież gdyby taki proces działał nieprzerwanie przez lata, spadek masy ciała powinien zostać zatrzymany. W przeciwnym razie po odpowiednio długim czasie organizm zużyłby własne zapasy.
Krytycy zwracali również uwagę na kwestie związane z nadzorem. Pojawiły się zarzuty, że Jani wychodził poza obserwację kamer. Wskazywano także na kontakt z wodą podczas kąpieli czy płukania ust. Właśnie dlatego wyniki badań nie zostały powszechnie uznane za ostateczny dowód potwierdzający jego twierdzenia.
Do sprawy sceptycznie odnosiło się również wielu naukowców. Dr Michael Van Rooyen z Harvard University uznał takie wyniki za biologicznie niewiarygodne. Wskazał, że organizm pozbawiony pożywienia i płynów zaczyna stopniowo zużywać własne zasoby. I tak też jest w przypadku osób, które rzekomo stosują bretarianizm i są w tym okresie obserwowane. Taka głodówka prowadzi do uszkodzenia narządów i w końcu do śmierci.
Dodatkowych pytań dostarcza fakt, że osoby deklarujące podobne zdolności były w przeszłości wielokrotnie przyłapywane na oszustwach. Indyjscy racjonaliści zwracali uwagę, że niezwykłe twierdzenia wymagają niezwykłych dowodów. Takich dowodów w przypadku Prahlada Janiego i innych naśladowców ostatecznie nie przedstawiono.
Znany sceptyk James Randi publicznie deklarował gotowość przyznania miliona dolarów każdej osobie, która byłaby w stanie w kontrolowanych warunkach udowodnić zdolności wykraczające poza znane prawa natury7. Nagroda nigdy nie została odebrana.
Jasmuheen – gdy teoria zderzyła się z rzeczywistością
Jedną z najbardziej znanych osób promujących bretarianizm była australijska guru występująca pod pseudonimem Jasmuheen czyli Ellen Greve8. Przez lata przekonywała, że człowiek może funkcjonować bez jedzenia, a nawet bez wody. Według jej nauk organizm miał czerpać energię z tak zwanej prany lub innych niematerialnych źródeł.
Swoją teorię miała udowodnić podczas eksperymentu zorganizowanego przez australijską telewizję. Jasmuheen zgodziła się pozostawać pod obserwacją i udowodnić, że nie potrzebuje jedzenia ani picia. Problem pojawił się bardzo szybko. Już po dwóch dniach lekarze zauważyli objawy odwodnienia. Stan uczestniczki zaczął się pogarszać. Pojawiła się utrata masy ciała, wzrost ciśnienia krwi oraz problemy zdrowotne, które z czasem stawały się coraz bardziej widoczne.
Jasmuheen winę zrzuciła na zanieczyszczone powietrze. Z tego powodu trzeciego dnia przeniesiono ją 24 kilometry poza miasto, gdzie miała czyste i świeże powietrze. Jednakże nic jej to nie pomogło, bo dalej traciła na wadze, a jej tętno szalało. Po czterech dniach eksperyment został przerwany ze względów bezpieczeństwa. Zamiast przełomu naukowego świat zobaczył, jak Ellen Greve w zaledwie 4 dni schudła o ponad 6 kg!
Wokół Jasmuheen pojawiły się również znacznie poważniejsze kontrowersje. W różnych krajach odnotowano przypadki osób, które próbowały naśladować nauki bretariańskie i ograniczały jedzenie lub wodę do niebezpiecznego poziomu. Część z nich trafiła do szpitali. Odnotowano także zgony. Oczywiście nie oznacza to automatycznie odpowiedzialności jednej osoby za wszystkie takie tragedie. Trudno jednak przejść obojętnie obok faktu, że promowana idea nie wytrzymywała zderzenia z rzeczywistością.
Podsumowanie
Zwolenników bretarianizmu powinna zastanawiać dość istotna kwestia. Podczas obserwacji osoby deklarujące życie bez jedzenia zaczynały tracić masę ciała9. Sam ten fakt daje do myślenia. Jeżeli organizm rzeczywiście pozyskuje wystarczającą ilość energii ze światła, powietrza lub bliżej nieokreślonej energii kosmicznej, to dlaczego zapasy tłuszczu i masa ciała maleją?
Logika wydaje się tutaj dość prosta. Jeżeli ktoś chudnie podczas monitorowanego badania, powinien chudnąć również poza nim. Kilka kilogramów w miesiącu, później kolejne kilka i kolejne. Po pewnym czasie nie zostałoby zbyt wiele do utraty. Tymczasem zwolennicy bretarianizmu twierdzą często, że funkcjonują w ten sposób przez wiele lat. Te dwie rzeczy trudno ze sobą pogodzić. Jeżeli więc ktoś mówi, że potrafi żyć bez jedzenia, nie wystarczy opowieść czy nagranie w internecie. Potrzebne są jednoznaczne i niepodważalne dowody. Do tej pory takich dowodów nie przedstawiono.
Z tego powodu bretarianizm pozostaje niepotwierdzony. Im dokładniej analizuje się najbardziej znane przypadki, tym częściej pojawiają się znaki zapytania. A tam, gdzie powinny pojawić się twarde dowody, zwykle pozostają jedynie relacje samych zainteresowanych.
A gdzie w tym wszystkim jest Biblia? No cóż, Pismo Święte nie wspiera bretarianizmu, a wręcz mówi coś całkiem innego. Bóg stworzył człowieka z narządami wewnętrznymi przystosowanymi do pobierania pokarmu, a sam Pan Jezus jadł i pił jak każdy z nas. Nie ma więc mowy o tym, by Biblia w jakikolwiek sposób promowała tę dziwną ideę.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czy Biblia potwierdza bretarianizm?
Nie. Biblia opisuje wyjątkowe wydarzenia związane z Jezusem i Mojżeszem, ale nie naucza, że człowiek może żyć bez jedzenia i wody dzięki energii słonecznej lub kosmicznej.
Czy Jezus przez 40 dni nie jadł i nie pił?
Ewangelie informują, że Jezus pościł przez 40 dni i później odczuł głód. Nie podają jednak jednoznacznie, czy w tym czasie pił wodę.
Czy Mojżesz naprawdę nie jadł i nie pił przez 40 dni?
Tak przedstawia to Księga Wyjścia. W tradycji chrześcijańskiej wydarzenie to uznawane jest za nadprzyrodzone działanie Boga.
Czy człowiek może przeżyć 40 dni bez jedzenia?
Tak, w określonych warunkach człowiek może przeżyć wiele tygodni bez jedzenia. Niezbędny pozostaje jednak dostęp do wody.
Ile człowiek może przeżyć bez wody?
Najczęściej przyjmuje się, że bez wody organizm wytrzymuje około kilku dni. Dokładny czas zależy od warunków oraz stanu zdrowia.
Kim był Prahlad Jani?
Prahlad Jani był indyjskim ascetą, który twierdził, że przez dziesiątki lat nie jadł i nie pił. Jego deklaracje wzbudziły duże zainteresowanie, ale nie zostały powszechnie uznane za naukowo potwierdzone.
Czy istnieją naukowe dowody na bretarianizm?
Nie. Do tej pory nie przedstawiono wiarygodnych i powszechnie zaakceptowanych badań potwierdzających możliwość życia bez jedzenia i picia.
Dlaczego naukowcy odrzucają bretarianizm?
Ponieważ jest sprzeczny z obecną wiedzą o funkcjonowaniu ludzkiego organizmu. Organizm potrzebuje energii, składników odżywczych i wody do podtrzymania życia.
Czy chrześcijaństwo i bretarianizm mają wspólne założenia?
Nie. Bretarianizm często odwołuje się do ezoteryki i energii duchowych, natomiast chrześcijaństwo wskazuje na Boga jako źródło nadprzyrodzonych wydarzeń opisanych w Biblii.
Polecamy również poniższe artykuły:
- Czy Mojżesz był autorem Pięcioksięgu?
- Czy Mojżesz wymyślił alfabet?
- „Trzy dni i trzy noce”: w jakim dniu i roku umarł Jezus
Przypisy
1. T. Wróblewski, Ile człowiek wytrzyma bez wody, a ile bez jedzenia?, Interia Geekweek, 10.04.2024, https://geekweek.interia.pl/medycyna/news-ile-czlowiek-wytrzyma-bez-wody-a-ile-bez-jedzenia,nId,6916058 [dostęp: 17.06.2026].
2. Ewangelia Mateusza 14,16-21, 15,32-38.
3. M. Torowska, Niedobór wody w organizmie. Jakie są objawy?, Poradnik Gemini, 08.01.2026, https://gemini.pl/poradnik/zdrowe-odzywianie/niedobor-wody-w-organizmie-jak-sie-objawia/ [dostęp: 17.06.2026].
4. Księga Wyjścia 2,20, 18,12 , 24,11, Księga Kapłańska 8,31.
5. Inedia, Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Inedia [dostęp: 17.06.2026].
6. Prahlad Jani, Wikipedia, https://pl.wikipedia.org/wiki/Prahlad_Jani [dostęp: 17.06.2026].
7. Tamże.
8. Jasmuheen, Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Jasmuheen [dostęp: 17.06.2026].
9. Inédie, Wikipedia, https://fr.wikipedia.org/wiki/Inédie [dostęp: 17.06.2026].
© Źródło zdjęcia głównego: Canva.
