Świnionos malutki (Craseonycteris thonglongyai), znany też jako ryjkonos malutki, jest gatunkiem niewielkiego ssaka zaliczanego do rodziny świnionosowatych (Craseonycteridae). Nietoperz zasiedla tereny zachodniej Tajlandii oraz południowo-wschodniej Birmy. Za kryjówkę służą mu wapienne jaskinie usytuowane wzdłuż rzek. Zwierzęciu grozi wyginięcie. Największe niebezpieczeństwo dla niego stanowi degradacja naturalnych siedlisk.
Świnionos malutki uważany jest za najmniejszego nietoperza świata. Jego pyszczek wygląda jak ryjek świni. Ciało zwierzęcia wyróżnia rudo-brązowe lub szaro-brązowe umaszczenie. Ssak żyje w dużych, liczących około 100 osobników koloniach. Wykazuje wzmożoną aktywność niedługo przed wschodem słońca i tuż po zapadnięciu zmroku. Poluje wówczas na różne owady. Samice każdego roku wydają na świat jednego potomka.
Opis świnionosa malutkiego
Ryjkonos malutki wyróżnia się niewielkimi rozmiarami ciała. Średnio dorasta on do około 33 mm długości przy masie ciała na poziomie mniej więcej 2 g. Na lekko spuchniętym pyszczku widać cienkie, pionowe nozdrza. W wyglądzie zwierzęcia zwracają uwagę duże uszy. Futerko zasłania natomiast niewielkie oczka.
Grzbiet świnionosa malutkiego pokrywa rudobrązowa sierść. Z kolei brzuch nietoperza odznacza się jaśniejszym umaszczeniem. Ciemne skrzydła zwieńczone są długimi końcówkami. Dzięki nim ssak może swobodnie zawisnąć w powietrzu. Na drugim palcu skrzydła widać jedną krótką paliczkę. Między smukłymi nogami rozciąga się specjalna błona skórna. Umożliwia ona ryjkonosowi malutkiemu sprawne latanie i łapanie owadów.
Zasięg, siedlisko i różnorodność
Świnionosy malutkie najchętniej przebywają w wapiennych jaskiniach zlokalizowanych wzdłuż rzek. Zasiedlają także lasy liściaste. Na terenie Tajlandii najczęściej spotyka się je w małym regionie Wzgórz Tenasserim, w dystrykcie Sai Yok w prowincji Kanchanaburi, w dorzeczu rzeki Khwae Noi. W tym rejonie istnieje park narodowy. Jednak niektóre nietoperze mają swoje siedliska poza jego granicami. Te osobniki są szczególnie narażone na niebezpieczeństwa wynikające z bliskiego kontaktu z człowiekiem.
Dla ryjkonosów malutkich charakterystyczna jest różnorodność genetyczna. Zwierzęta żyjące w izolowanych populacjach na obszarze Tajlandii i Birmy mają nieco inne genomy. Świadczy to o ograniczonym przepływie genów między populacjami.
Biologia i struktura rozrodcza
Świnionosom malutkim za schronienie służą jaskinie w wapiennych wzgórzach. Zwierzęta te najczęściej przebywają w głębszych rejonach tych jaskiń. Jedną taką kryjówkę może zasiedlać od kilkunastu do nawet pół tysiąca osobników. Mimo to poszczególne okazy w miarę możności trzymają się z dala od siebie. Najczęściej odpoczywają na sklepieniach jaskiń.
Ryjkonosy malutkie zdecydowanie większą część dnia spędzają w swoich schronieniach. Żerują tylko przez kilkadziesiąt minut rano oraz wieczorem. Robią to jedynie w pogodne, w miarę ciepłe dni. Podczas deszczu i chłodu nie wylatują na zewnątrz. W trakcie polowania nie oddalają się zbytnio od swojej kryjówki. Zwykle szukają pożywienia w promieniu maksymalnie 1000 metrów od niej. W skład ich diety wchodzą niewielkie owady (np. muszki, błonkówki, komary). Chętnie jedzą także pająki. Zdobycz łapią najczęściej w locie.
Młode nietoperze zazwyczaj przychodzą na świat w okresie od marca do maja. Żyjące w jednej kolonii samice na ogół wspólnie opiekują się swoim potomstwem. Dzięki temu małe ryjkonosy mają zapewniony stały dostęp do pokarmu oraz optymalne warunki temoregulacyjne.
Świnionos malutki – taksonomia
Świnionosy zostały odkryte w latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku. Ich klasyfikacją zajmowali się tajski zoolog Kitti Thonglongyi. Thonglongyi oraz jego brytyjski partner John E. Hill. Pierwszy z wymienionych badaczy zmarł na początku 1974 roku. Drugi natomiast przygotował charakterystykę zwierzęcia i nadał mu łacińską nazwę Craseonycteris thonglongyai. Obowiązuje ona do dnia dzisiejszego.
Rola ekologiczna i ochrona
Jako owadożerca ryjkonos malutki pełni niebagatelną funkcję w swoim środowisku. Zjadając latające owady (np. komary, chrząszcze, ćmy) przyczynia się do kontrolowania ich populacji. Jest to szczególnie istotne w przypadku insektów uważanych za szkodniki upraw rolnych. Świnionos malutki odgrywa też niebagatelną rolę przy rozprzestrzenianiu organizmów zależnych od guano.
Trend liczebności światowej populacji niemal od samego jej odkrycia utrzymuje się na dość niskim poziomie. Co więcej, wykazuje też tendencje spadkowe. Dlatego Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje ten gatunek za zagrożony wyginięciem.
Pojawienie się człowieka w pobliżu jaskiń zasiedlanych przez ryjkonosy zakłóciło nieco spokojny dotychczas tryb życia tych zwierząt. Jednak nie wpłynęło zbytnio na populację. Większość tych nietoperzy zamieszkuje bowiem części jaskiń niedostępne dla ludzi.
Poważne zagrożenie dla populacji tajlandzkiej stwarza natomiast coroczne wypalanie lasów. Następuje ono bowiem w okresie godowym nietoperzy. Zwierzętom tym może zagrażać również planowana budowa gazociągu łączącego Tajlandię i Birmę.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Pingwin maskowy – pingwin antarktyczny
- Oryks południowy
- Największa ćma w Polsce – zmierzchnica trupia główka
- Akrokantozaur
- Tapeżar – problematyczny pterozaur z Wielkiej Brytanii
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Kittis_hog-nosed_bat [dostęp: 18.03.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Sébastien J. Puechmaille. Licencja: CC BY 4.0.


