Morświn zwyczajny (Phocoena phocoena) należy do ośmiu współcześnie żyjących gatunków morświnów. Jest jednym z najmniejszych przedstawicieli rzędu waleni. Gatunek trzyma się przede wszystkim wód przybrzeżnych i ujść rzek. Sprawia to, że jest najlepiej znanym morświnem. Nierzadko zapuszcza się w górę rzek. Notowano go nawet setki kilometrów od morza. Naukowcy podejrzewają, że może być gatunkiem politopowym. Tworzy geograficznie odrębne populacje. Uznaje się je za odrębne podgatunki. P. p. phocoena w północnym Atlantyku i u wybrzeży Afryki Zachodniej, P. p. relicta w Morzu Czarnym i Morzu Azowskim, nieopisaną jeszcze populację w północno-zachodnim Pacyfiku oraz P. p. vomerina we wschodniej części Oceanu Spokojnego.
Taksonomia
Angielskie słowo „porpoise” wywodzi się z francuskiego „pourpois” (staro-francuskie „porpais” z XII wieku), które z kolei pochodzi od średniowiecznołacińskiego „porcopiscus” — złożenia słów „porcus” (świnia) i „piscus” (ryba). Dawne określenie prawdopodobnie stanowiło tłumaczenie zapożyczonego terminu germańskiego. Potwierdza to duńskie słowo „marsvin” oraz średnioholenderskie „mereswijn”. Oba oznaczają „morską świnię”. W łacinie klasycznej istniał podobny termin „porculus marinus”. Nazwa naukowa gatunku, Phocoena phocoena, to zlatynizowana forma greckiego słowa φώκαινα (phōkaina). Według Arystotelesa oznaczało ono „dużą fokę”. Pochodzi od φώκη (phōkē), czyli „foka”.
Morświn zwyczajny bywa w brytyjskich tekstach określany mianem „common porpoise”. W niektórych rejonach atlantyckiej Kanady nazywa się go potocznie „puffing pig” ze względu na charakterystyczny dźwięk wydawany przy wynurzaniu się, przypominający parsknięcie. W Norwegii funkcjonuje nazwa „nise”, wywodząca się ze staronordyjskiego słowa oznaczającego „kichnięcie”. Również nawiązuje to do odgłosu towarzyszącego wynurzaniu się tych zwierząt na powierzchnię.
Opis morświna zwyczajnego
Morświn zwyczajny jest nieco mniejszy od pozostałych gatunków morświnów. Młode po urodzeniu mierzą od 67 do 85 centymetrów długości. Ważą od 6,4 do 10 kilogramów. Dorosłe osobniki obu płci osiągają od 1,4 do 1,9 metra długości. Samice są cięższe. Mogą ważyć nawet 76 kilogramów. Masa samców dochodzi maksymalnie do 61 kilogramów. Ciało morświna jest krępe, najszersze tuż przed trójkątną płetwą grzbietową. Ryjek jest słabo zaznaczony. Płetwy piersiowe, grzbietowa, ogonowa oraz grzbiet mają ciemnoszary kolor. Boki są jaśniejsze, lekko nakrapiane. Spód ciała jest znacznie bielszy. Zazwyczaj biegną po nim szare pręgi. Ciągną się od gardła wzdłuż dolnej części tułowia.
Ustalono istnienie wielu osobników o nietypowo białym ubarwieniu, głównie w północnym Atlantyku, ale także u wybrzeży Turcji i Wielkiej Brytanii, a również na Morzu Wattowym, w zatoce Fundy i w rejonie wybrzeży Kornwalii. Choć zrośnięte bliźnięta wśród dzikich ssaków należą do rzadkości, w maju 2017 roku holenderscy rybacy przypadkowo wyłowili w Morzu Północnym pierwszego znanego morświna zwyczajnego z dwiema głowami. Badania opublikowane w internetowym czasopiśmie Muzeum Historii Naturalnej w Rotterdamie podkreślają, że zjawisko bliźniąt syjamskich wśród waleni i delfinów jest skrajnie rzadkie.
Głos morświna zwyczajnego składa się z krótkich kliknięć, trwających od 0,5 do 5 milisekund. Mogą one tworzyć serie dźwięków trwające nawet do dwóch sekund. Każde kliknięcie ma częstotliwość od 1000 do 2200 herców. Poza komunikacją dźwięki te służą również do echolokacji.
Zasięg występowania
Morświn zwyczajny występuje powszechnie w chłodniejszych wodach przybrzeżnych północnego Atlantyku, północnego Pacyfiku oraz Morza Czarnego. W Atlantyku zasięg gatunku obejmuje łukowaty pas wód, rozciągający się od wybrzeży Afryki Zachodniej, poprzez Portugalię, Hiszpanię, Francję, Wielką Brytanię, Irlandię, Skandynawię, Islandię, Grenlandię, Nową Szkocję i Nową Fundlandię, aż po wschodnie wybrzeże Stanów Zjednoczonych. Na Morzu Bałtyckim populacja morświna zwyczajnego jest ograniczona zimą ze względu na zamarzanie akwenu. Najliczniej występuje w południowo-zachodnich jego rejonach. W Pacyfiku zasięg gatunku obejmuje pas wód od Morza Japońskiego, przez Władywostok, Cieśninę Beringa, Alaskę, Kolumbię Brytyjską, aż po Kalifornię.
Populacje zamieszkujące te obszary nie tworzą ciągłej grupy. Są uznawane za odrębne podgatunki: P. p. phocoena w północnym Atlantyku i u wybrzeży Afryki Zachodniej, P. p. relicta w Morzu Czarnym i Morzu Azowskim, nieopisana jeszcze populacja w północno-zachodnim Pacyfiku oraz P. p. vomerina we wschodnim Pacyfiku.
W północnym Atlantyku, w 2018 roku odbyły się międzynarodowe warsztaty współorganizowane przez Komisję Morskich Ssaków Północnego Atlantyku (NAMMCO) oraz Norweski Instytut Badań Morskich, których celem było przeanalizowanie aktualnego stan populacji morświna zwyczajnego. Eksperci ustalili, że struktura populacji jest bardziej złożona, niż wcześniej sądzono, i obejmuje co najmniej trzy genetycznie odrębne podpopulacje w obrębie północnego Atlantyku. W związku z tym wyznaczono aż 18 obszarów oceny, mających umożliwić dokładniejsze monitorowanie i ochronę gatunku w regionie.
Morświn zwyczajny – status populacji
Globalna populacja morświna zwyczajnego szacowana jest na co najmniej 700 tysięcy osobników. W 2016 roku kompleksowe badania w regionie Atlantyku w Europie obejmujące obszar od Gibraltaru po Vestfjorden w Norwegii wykazały, że żyje tam około 467 tysięcy morświnów zwyczajnych. Czyni to ten gatunek – obok delfina zwyczajnego – najliczniejszym waleniem w tym rejonie. Analizy przeprowadzone w latach 1994, 2005 i 2016 wskazują, że populacja w tym obszarze pozostaje stabilna. Największe zagęszczenie morświnów stwierdzono w południowo-zachodniej części Morza Północnego oraz w wodach u wybrzeży kontynentalnej Danii. Żyje tam od 107 tysięcy do nawet 300 tysięcy osobników. Szacuje się, że cała populacja Morza Północnego liczy około 335 tysięcy morświnów.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Morświn kalifornijski
- Modrosójka czarnogłowa
- Jakie zwierzęta żyją najdłużej, a jakie najkrócej?
- Świątynie i ofiary w Biblii – cz. 2: Namiot Spotkania
Źródło:
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Harbour_porpoise [dostęp: 08.07.2025]
Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Ecomare/Salko de Wolf. CC BY-SA 4.0.
