Modrosójka czarnogłowa

Modrosójka czarnogłowa (Cyanocitta stelleri) to ptak występujący naturalnie w zachodniej części Ameryki Północnej oraz w górach Ameryki Środkowej. Jest blisko spokrewniona z modrosójką błękitną (C. cristata). To jedyna sójka z charakterystycznym czubem, którą można spotkać na zachód od Gór Skalistych. W rejonie Północno-Zachodniego Pacyfiku bywa nazywana „blue jay”. Nie należy jej mylić ze wspomnianą wcześniej modrosójką błękitną. Zasiedla lasy sosnowo-dębowe oraz lasy iglaste.

Taksonomia

Modrosójka czarnogłowa została opisana w 1788 roku przez niemieckiego przyrodnika Johanna Friedricha Gmelina w rozszerzonym i poprawionym wydaniu „Systema Naturae” Carla Linneusza. Gmelin umieścił gatunek wśród kruków, w rodzaju Corvus. Nadał mu nazwę binominalną Corvus stelleri. Opis oparł na „kruku czarnogłowym” („Steller’s crow”), opisywanym już w 1781 roku przez angielskiego ornitologa Johna Lathama w dziele „A General Synopsis of Birds”. Latham badał okaz należący do przyrodnika Josepha Banksa, który został zebrany w Nootka Sound na wyspie Vancouver, u pacyficznego wybrzeża Kanady. Był to jeden z okazów przywiezionych z trzeciej wyprawy kapitana Jamesa Cooka na Ocean Spokojny. Cook przebywał na Nootka Sound w okresie od 29 marca do 26 kwietnia 1778 roku. Obecnie modrosójka czarnogłowa jest klasyfikowana w rodzaju Cyanocitta, utworzonym w 1845 roku przez angielskiego ornitologa Hugha Stricklanda.

Nazwa ptaka upamiętnia niemieckiego przyrodnika Georga Wilhelma Stellera. Jako pierwszy Europejczyk zaobserwował on gatunek w 1741 roku.

Podgatunki

Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) wyróżnia 13 podgatunków modrosójki czarnogłowej. Świadczy to o szerokim zasięgu i zróżnicowaniu gatunku w Ameryce Północnej i Środkowej.

Wśród podgatunków znajduje się modrosójka czarnogłowa (C. s. stelleri) zasiedlająca południową Alaskę oraz wybrzeża zachodniej Kanady. Pojawia się aż po północno-zachodni Oregon. Na Wyspach Królowej Charlotty występuje C. s. carlottae, a w środkowym Oregonie, wschodniej Kalifornii i zachodnio-środkowej Nevadzie spotkać można C. s. frontalis. Wybrzeża zachodnio-środkowej Kalifornii to teren występowania C. s. carbonacea.

C. s. annectens zasiedla obszary od środkowej Kolumbii Brytyjskiej po południowo-wschodnią Albertę. Sięga na południe aż do północno-wschodniego Oregonu i północno-zachodniego Wyoming. Na rozległym terenie od wschodniej Nevady po południowo-zachodnią Dakotę Południową oraz północny Meksyk występuje C. s. macrolopha. W północno-zachodnim Meksyku żyje modrosójka diademowa (C. s. diademata). W centralnym Meksyku dominują podgatunki C. s. phillipsi, C. s. azteca i modrosójka aztecka (C. s. coronata), której zasięg obejmuje także zachodnią Gwatemalę.

Kolejne podgatunki to C. s. purpurea w stanie Michoacán, C. s. restricta w Oaxace oraz C. s. suavis spotykana w Nikaragui i Hondurasie.

Autorzy monumentalnego dzieła „Handbook of the Birds of the World” wyróżniają trzy inne podgatunki: C. s. teotepecensis z gór środkowego i południowego Guerrero w Meksyku, C. s. ridgwayi z wyżyn Chiapas i sąsiednich terenów Gwatemali oraz C. s. lazula, występujący w północnym Salwadorze i południowo-zachodnim Hondurasie.

Bogactwo podgatunków podkreśla, jak bardzo modrosójka czarnogłowa przystosowała się do zróżnicowanych środowisk.

Opis modrosójki czarnogłowej

Modrosójka czarnogłowa osiąga długość od 30 do 34 cm. Waży około 100–140 gramów. W obrębie całego zasięgu występowania gatunek wykazuje znaczną zmienność regionalną. Ptaki z północy, o głowach czarniawobrązowych, stopniowo ustępują miejsca osobnikom o coraz bardziej niebieskim ubarwieniu głowy.

Modrosójka czarnogłowa ma smuklejszy dziób i dłuższe nogi niż spokrewniona z nią modrosójka błękitna. U populacji północnych występuje także bardziej wyraźny czub. Jest nieco większa od swojego wschodniego kuzyna.

Głowa modrosójki czarnogłowej może mieć barwę czarniawobrązową, czarną lub ciemnoniebieską, w zależności od podgatunku, z jaśniejszymi prążkami na czole. Ciemne upierzenie przechodzi od ramion i dolnej części piersi w srebrzystoniebieski odcień. Lotki pierwszorzędowe oraz ogon są intensywnie niebieskie, ozdobione ciemniejszym prążkowaniem. Ptaki ze wschodniej części zasięgu mają białe znaczenia na głowie, zwłaszcza nad oczami. Im dalej na zachód, tym znaczenia te przybierają odcień jasnoniebieski. Osobniki zamieszkujące skrajnie zachodnie rejony często wykazują jedynie drobne, słabo widoczne jasne znaczenia.

Filogeneza

Modrosójka czarnogłowa należy do rodzaju Cyanocitta. Obejmuje on tylko dwa gatunki. Drugim jest modrosójka błękitna. Gatunki potrafią się ze sobą naturalnie krzyżować tam, gdzie ich zasięgi się pokrywają. Gdzie? We wschodnich podnóżach Gór Skalistych. Ich status odrębnych gatunków bywa kwestionowany. U modrosójki czarnogłowej wyróżnia się łącznie 18 podgatunków, rozciągających się od Alaski aż po Nikaraguę. Dziewięć z nich występuje na północ od granicy Meksyku. Pomiędzy poszczególnymi podgatunkami często występują obszary o niskim lub wręcz zerowym zagęszczeniu tych ptaków. Przynajmniej część zmienności w obrębie gatunku wynika z różnego stopnia hybrydyzacji między modrosójką czarnogłową a błękitną.

Rodzaj Cyanocitta należy do rodziny krukowatych (Corvidae). W jej skład wchodzą m.in. kruki, wrony, gawrony, kawki, sójki, sroki, czyżyki, wieszczki oraz orzechówki.