Wyjątkowe przodkinie: Kobiety w genealogii Jezusa Chrystusa

Zdumiewa fakt, że w patriarchalnej genealogii Jezusa w Ewangelii Mateusza pada aż pięć imion kobiet, nie praktykowano tego bowiem w żydowskich rodowodach. Ale jeszcze bardziej zaskakuje to, że są wśród nich poganki, i to wątpliwej reputacji: Kananejka Tamar przebrana za nierządnicę, która uwiodła swojego teścia, i Rachab, była prostytutka. Batszeba z kolei zdradziła swojego męża. Jedynie Rut Moabitka i Maria z Nazaretu, matka Jezusa, były wzorem pobożności.

Ewangelista Mateusz, włączając imiona tych kobiet do genealogii Jezusa, chciał zapewne pokazać, że przodkami Chrystusa byli też poganie, i to uwikłani w trudne egzystencjalnie oraz dwuznaczne moralnie sytuacje. To unaocznia, że Jezus jest Mesjaszem nie tylko Żydów, ale i pogan – Zbawicielem nie tylko ludzi moralnych, ale i tych doświadczających rozmaitych słabości, grzechów i walczących z nimi w swoim życiu¹.

Kananejka Tamar

Pierwszą kobietą wymienioną przez ewangelistę jest Tamar, córka kananejskiego kapłana, która wyszła za mąż za pierworodnego syna Judy — Era². Po śmierci męża, zgodnie z prawem lewiratu³, poślubiła jego brata Onana, jednak ponownie owdowiała. Bezdzietna Tamar wróciła do domu swojego ojca. Juda obiecał jej, że w przyszłości wyda ją za swojego najmłodszego syna Szelę, ale obietnicy nie dotrzymał⁴.

Tamar wpadła więc na pomysł, aby podstępem uwieść swojego teścia i w ten sposób mieć dzieci. Przebrała się za nierządnicę, z usług której skorzystał Juda. Tamar wymusiła na nim jako zastaw pod obiecaną zapłatę: pierścień, sznur i laskę. Kiedy Juda wrócił z zapłatą (koźlęciem), nie mógł znaleźć prostytutki.

Gdy po trzech miesiącach ogłoszono, że Tamar jest w ciąży, Juda nakazał za karę spalić synową⁵. Wtedy kobieta wyznała, że jest brzemienna przez niego i na dowód pokazała pierścień, sznur i laskę. Juda zrozumiał, że Tamar okazała się sprawiedliwsza niż on sam, gdyż nie chciał wypełnić prawa i dać jej za męża swojego kolejnego syna. Kobieta urodziła bliźnięta: Peresa i Zechara⁶. Z linii Peresa pochodził Jesse – ojciec króla Dawida.

Historia Tamar pokazuje, jak bardzo pragnęła spełnić się jako kobieta i matka. Choć droga, którą wybrała do realizacji swych słusznych prawnie celów, nie była właściwa, to jej determinacja, upór, zdecydowanie – mimo grożącej jej śmierci – są godne podziwu. Jak uważają niektórzy teolodzy, z tego właśnie względu Tamar została potraktowana jako prefiguracja Mesjasza i wspomniana w rodowodzie w Ewangelii Mateusza.

Rachab z Jerycha

Rachab była prostytutką w Jerychu. Ukryła wywiadowców izraelskich szpiegujących ziemię kananejską⁷. W rozmowie z Izraelitami potwierdziła swoją wiarę w Pana, który „jest Bogiem wysoko na niebie i nisko na ziemi”⁸. Zawarła ze zwiadowcami umowę, że gdy wojska izraelskie zdobędą Jerycho, ona wraz z rodziną zostanie oszczędzona – jako znak miała wywiesić z okna szkarłatny sznur. Potem Rachab zamieszkała wśród Izraelitów i prawdopodobnie została żoną Salmona, któremu urodziła syna Booza – pradziadka króla Dawida⁹.

Rachab została wspomniana w 11. rozdziale Listu do Hebrajczyków jako bohaterka wiary. Jej historia świadczy o tym, że Bóg „nie ma względu na osobę, lecz w każdym narodzie miły mu jest ten, kto się go boi i sprawiedliwie postępuje”¹⁰. Poza decyzją Rachab o udzieleniu pomocy izraelskim szpiegom może też zaskakiwać jej wiara w izraelskiego Boga oraz wiedza o Nim. Ciekawe jest również skojarzenie szkarłatnego sznura ze znakiem krwi umieszczonym na odrzwiach domów żydowskich w Egipcie tuż przed wyjściem Izraelitów, kiedy anioł śmierci poraził wszystkie pierworodne stworzenia¹¹. Oba te znaki wskazują na krew Chrystusa jako uniwersalny środek zbawienia.

Rut z Moabu

Rut była synową Izraelitki Noemi, która z powodu głodu panującego w Judei opuściła z mężem i synami Betlejem i udała się do Moabu¹². Gdy zmarł mąż Noemi, a następnie jej dwaj synowie, kobieta postanowiła wrócić do ojczyzny. Zaproponowała więc swoim moabskim synowym powrót do ich rodzin. Pierwsza synowa tak uczyniła, ale druga, Rut, zdecydowała się wybrać razem z Noemi do kraju jej przodków. Rut znalazła zajęcie na polu należącym do krewnego Noemi, Booza (syna Rachab). Ze względu na swój prawy charakter szybko zyskała jego szacunek. Booz, korzystając z prawa lewiratu, poślubił Moabitkę. Z ich związku narodził się Obed – dziadek króla Dawida¹³.

Dzieje Rut pokazują, jak szczęśliwie – wbrew przeszkodom – może się ułożyć życie wspaniałomyślnej osoby. Rut zdecydowała się opuścić swoje rodzinne strony, aby żyć razem z teściową i wspierać ją w jej kraju. Tam Bóg jej pobłogosławił i uczynił babką króla Dawida. Rut była nie tylko przodkiem Mesjasza, ale wpisała się w Jego typologię dzięki swym cechom: miłości, prawości, wierności i oddaniu.

Batszeba – żona Uriasza Chetyty

„Żona Uriasza” wymieniona w genealogii Jezusa to oczywiście Batszeba, piękna Izraelitka, którą upodobał sobie król Dawid¹⁴. Nie przeszkadzało mu to, że była żoną jednego z jego najdzielniejszych wojowników – Uriasza Chetyty. Gdy ten walczył na wojnie z Ammonitami, Dawid uwiódł Batszebę. Kiedy okazało się, że kobieta zaszła w ciążę, król sprowadził Uriasza, aby – dając mu okazję do współżycia z żoną – ukryć swój postępek. Chetyta, solidarny z żołnierzami pozostającymi na wojnie, obozował jednak u wrót pałacu królewskiego. Gdy król zorientował się, że nie zdoła go namówić do przenocowania w domu, rozkazał wysłać Uriasza na najbardziej niebezpieczny odcinek frontu, by zginął. Po jego śmierci Dawid poślubił Batszebę¹⁵. Bóg przez proroka Natana uświadomił królowi podwójny grzech: cudzołóstwo i zabójstwo. Dawid okazał skruchę, jednak został ukarany: syn narodzony z nieprawego związku umarł. Drugim dzieckiem Dawida i Batszeby był Salomon, największy król w historii Izraela.

Interesujące w tej genealogii jest wzmiankowanie Uriasza Chetyty, tak jakby autor chciał upamiętnić jego waleczność, wierność i dzielność – w przeciwieństwie do słabości i moralnego zaślepienia króla Dawida. W ten sposób ewangelista podkreślił, że poprzedni mąż prababki Jezusa był wzorem cnót. Historia Dawida i Batszeby dowodzi również, że Bóg wybacza ludziom ich grzechy, a później im obficie błogosławi. Dlatego wspomnienie w genealogii Uriasza Chetyty i jego żony, matki króla Salomona, ma charakter soteriologiczny¹⁶.

Maria – matka Jezusa

Ostatnia wymieniona kobieta to oczywiście Maria (hebr. Miriam), matka Jezusa. Gdy była prawdopodobnie kilkunastoletnią dziewczyną, przybył do niej archanioł Gabriel i powiadomił, że znalazła łaskę w oczach Najwyższego i urodzi Jego Syna¹⁷. Maria została brzemienna pod wpływem Ducha Świętego i urodziła obiecanego Mesjasza – Jezusa. Zarówno jako matka Jezusa, jak i kobieta szczerego serca i prawego charakteru Maria jest wzorem czystości, wiary i posłuszeństwa wobec Boga. Już na początku podejrzewana przez swojego męża Józefa o cudzołóstwo była wielokrotnie narażana na ciężkie próby¹⁸. Niemal zawsze obecna przy swoim Synu najcięższe doświadczenie przeżyła z powodu Jego ukrzyżowania. Po śmierci i zmartwychwstaniu Jezusa opiekunem Marii został apostoł Jan¹⁹. Matka Jezusa do swojej śmierci uczestniczyła w życiu gminy chrześcijańskiej²⁰.

Według średniowiecznej tradycji i katolickiej teologii Maria w czasie swojej śmierci została zabrana do Nieba²¹. Koncepcja ta została jednak odrzucona przez inne odłamy chrześcijaństwa (np. protestanckie), ponieważ nie ma na nią potwierdzenia ani w Nowym Testamencie, ani we wczesnochrześcijańskiej tradycji.

*****

Wszystkie opisane powyżej kobiety miały swój udział w dziejach narodu żydowskiego. Przodkowie Mesjasza nie wywodzili się jedynie z narodu izraelskiego, zaś ich niezwykłe historie i postawy symbolizowały najważniejsze cechy zbawczego posłannictwa Chrystusa. Niezwykłe kobiety zapisane w genealogii Jezusa dały Jego mesjańskiemu pochodzeniu bardziej ludzki i uniwersalny charakter.

Polecamy również poniższe artykuły:

• Genealogie Jezusa Chrystusa w Nowym Testamencie
• „Trzy dni i trzy noce”: w jakim dniu i roku umarł Jezus
• Co mówił Jezus Chrystus o wydarzeniach z Księgi Rodzaju?

Przypisy

1. Zob. Ks. A. Malina, Kobiety w genealogii Jezusa (Mt 1,1-17), w: „Verbum Vitae” 19 (2011), s.109-129.
2. Zob. Rdz 38.
3. Według prawa lewiratu, jeśli mąż zmarł bez spłodzenia potomka, obowiązkiem brata zmarłego było poślubienie wdowy, a pierworodny syn z niej spłodzony był zaliczany jako potomstwo pierwszego męża – zob. Pwt 25,5-10.
4. Być może Juda chronił swojego kolejnego syna przed ożenkiem z Tamar, gdyż podejrzewał ją o przyczynienie się do śmierci obu swoich synów.
5. Za cudzołóstwo palono w Izraelu córki kapłanów, inne kobiety kamienowano.
6. Zob. 1 Krn 2,4.
7. Zob. Jz 2; Jz 6.
8. Jz 2,17.
9. Zob. 1 Krn 2, 11-12.
10. Dz 10,34-35; zob. też 2 Krn 16,9.
11. Zob. Wj 12,12-13; 29-30.
12. Zob. Księga Rut.
13. 1 Krn 2, 12-16.
14. Zob. 2 Sm 11-12.
15. Historia relacji króla Dawida i Batszeby została opisana w S. L. McKenzie, Dawid. Król Izraela, Poznań 2014, s. 270-75.
16. Soterologia – nauka o zbawieniu.
17. Zob. Łk 1,26-38.
18. Zob. Mt 1,18-15.
19. J 19,25-27. Więcej o Marii można przeczytać w J. Baldock, Kobiety w Biblii, Bellona, Warszawa 2008, s. 213-221.
20. Według tradycji wczesnochrześcijańskiej Maria zmarła w Efezie, natomiast według apokryfów w Jerozolimie.
21. Papież Pius XII ogłosił w 1950 r. dogmat o wniebowstąpieniu Najświętszej Marii Panny.

© Źródło zdjęcia głównego: Canva. Ilustracja przedstawia Rut Moabitkę na polu Booza.