Morświn kalifornijski (Phocoena sinus) to gatunek morświna. Występuje wyłącznie na północnym krańcu Zatoki Kalifornijskiej, u wybrzeży Baja California w Meksyku. To najmniejszy ze wszystkich współcześnie żyjących waleni. Samice osiągają maksymalnie 150 cm długości ciała, a samce 140 cm. Niestety, gatunek stoi dziś na krawędzi wyginięcia. Figuruje na liście krytycznie zagrożonych IUCN. Drastyczny spadek liczebności tych zwierząt jest w dużej mierze skutkiem przyłowu w sieci skrzelowe używane w nielegalnych połowach totoaby, ryby cenionej za pęcherz pławny.
Taksonomia
Morświn kalifornijski został opisany jako odrębny gatunek w 1958 roku przez dwóch zoologów – Kennetha S. Norrisa i Williama N. McFarlanda. Zbadali oni morfologię czaszek znalezionych na plaży. Dopiero niemal trzy dekady później, w 1985 roku, świeże okazy pozwoliły naukowcom w pełni scharakteryzować wygląd zewnętrzny zwierzęcia.
Rodzaj Phocoena obejmuje cztery gatunki morświnów. Większość z nich zamieszkuje wody przybrzeżne, choć morświn okularowy jest gatunkiem bardziej oceanicznym. Morświn kalifornijski jest najbliżej spokrewniona z morświnem czarnym (Phocoena spinipinnis). W mniejszym stopniu także z morświnem okularowym (Phocoena dioptrica). Obydwa te gatunki występują wyłącznie na półkuli południowej. Uważa się, że ich przodkowie przekroczyli równik w kierunku północnym ponad 2,5 miliona lat temu, w okresie ochłodzenia klimatu podczas plejstocenu. Sekwencjonowanie genomu osobnika schwytanego w 2017 roku wykazało, że przodkowie morświna kalifornijskiego przeszli już wcześniej poważny kryzys demograficzny. Może to tłumaczyć, dlaczego mimo skrajnie małej liczebności obecne osobniki zachowują dobre zdrowie.
Opis morświna kalifornijskiego
Morświn kalifornijski to najmniejszy żyjący gatunek walenia. Łatwo go odróżnić od innych gatunków występujących w tym samym rejonie. Charakteryzuje się drobnym ciałem, nietypowo wysoką, trójkątną płetwą grzbietową, zaokrągloną głową i brakiem wyraźnego dzioba. Ubarwienie jest przeważnie szare, z ciemniejszym grzbietem i białym spodem ciała. Wokół warg i oczu widoczne są wyraźne czarne plamy. Występuje dymorfizm płciowy. Dorosłe samice są dłuższe od samców. Mają większe głowy i szersze płetwy piersiowe. Samice osiągają maksymalnie około 150 cm długości. Samce dorastają do około 140 cm. Płetwa grzbietowa jest wyższa u samców niż u samic. Zwierzęta ważą od około 27 kg do 68 kg. Sprawia to, że należą do najmniejszych przedstawicieli rodziny morświnów.
Zasięg występowania
Siedlisko morświna kalifornijskiego ogranicza się wyłącznie do niewielkiego obszaru w górnej części Zatoki Kalifornijskiej, zwanej też Morzem Corteza. Czyni to jego zasięg najmniejszym spośród wszystkich gatunków waleni. Zwierzęta zamieszkują płytkie, mętne wody, których głębokość nie przekracza 150 metrów.
Morświn kalifornijski – zachowanie i ekologia
Dieta
Morświn kalifornijski to zwierzę o szerokim spektrum pokarmowym. Poluje na różnorodne gatunki ryb dennych, skorupiaki oraz kałamarnice. Podstawę diety stanowią ryby przydenne, takie jak grunciarze i ryby z rodziny bębenkowatych.
Zachowanie społeczne
Morświny kalifornijskie najczęściej widywane są samotnie lub w parach. Często w towarzystwie młodych. Obserwowano również niewielkie grupy liczące do dziesięciu osobników. Naukowcy wciąż wiedzą niewiele o biologii tego gatunku. Średnia długość życia zwierząt szacowana jest na około 20 lat. Dojrzałość płciową osiągają między trzecim a szóstym rokiem życia. Wstępne analizy osobników wyrzuconych na brzeg wskazywały na dwuroczny odstęp między narodzinami młodych. Nowsze obserwacje sugerują, że morświny kalifornijskie mogą rozmnażać się co roku. Przypuszcza się, że gatunek posiada system rozrodczy typu poligynicznego. Samce rywalizują o dostęp do samic. Świadczy o tym m.in. dymorfizm płciowy, niewielkie rozmiary grup oraz duże jądra u samców. Stanowią one niemal 3 procent masy ich ciała.
Rozmnażanie
Morświny kalifornijskie osiągają dojrzałość płciową między trzecim a szóstym rokiem życia. Rozród jest synchroniczny. Sugeruje to, że okres między narodzinami młodych jest dłuższy niż rok. Ciąża trwa od 10 do 11 miesięcy. Młode są karmione mlekiem matki przez 6–8 miesięcy, zanim staną się samodzielne. Samice zazwyczaj rodzą jedno młode co dwa lata, najczęściej w okresie od lutego do kwietnia. Ze względu na niską rozrodczość, długi okres ciąży oraz większe rozmiary ciała, morświny kalifornijskie zalicza się do gatunków K-strategicznych. Gatunki te są bardziej narażone na wyginięcie. Nie są w stanie odtwarzać populacji w tak szybkim tempie jak gatunki r-strategiczne. To właśnie niska liczebność i ograniczone tempo rozmnażania sprawiają, że walenie te stoją dziś na skraju wymarcia. Nie mogąc nadrobić strat wynikających ze śmiertelności.
Zagrożenia
Życie w pobliżu wybrzeża sprawia, że morświny kalifornijskie są narażone na zmiany w środowisku i zanieczyszczenia spływające do morza. Pestycydy obecne w wodzie, pochodzące głównie z rolnictwa, stanowią poważne zagrożenie. Mogą być przez te walenie połykane, powodując uszkodzenia organizmu, a nawet śmierć. Szkodliwy wpływ mają także inne toksyczne związki chemiczne. Największym jednak zagrożeniem pozostaje przyłów, czyli przypadkowe zaplątanie się waleni w narzędzia połowowe. Seria symulacji przeprowadzonych w badaniach z 2022 roku wskazuje, że gatunek miałby szansę przeżyć i się odbudować, gdyby całkowicie wyeliminowano przyłów. Drapieżnictwo rekinów również przyczynia się do spadku liczebności morświnów kalifornijskich. Uznawane jest za alternatywne zagrożenie.
Populacje, które doświadczyły nagłego spadku liczebności, są często bardziej podatne na kolejne zagrożenia w przyszłości. Głównie z powodu wąskiego gardła różnorodności genetycznej. Ograniczona pula genów zmniejsza zdolność adaptacji i zwiększa ryzyko kojarzenia krewniaczego. Może to prowadzić do depresji inbredowej. Zjawisko to wiązane jest z antropogenicznym efektem Allee, w którym mała liczebność populacji obniża kondycję gatunku z powodu niedostatecznej różnorodności genetycznej i wzrostu ryzyka chowu wsobnego.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Modrosójka czarnogłowa
- Modraszek telejus
- Dokąd odlatuje bocian oraz inne ciekawostki o bocianach
- Świątynie i ofiary w Biblii – cz. 3: Świątynia Jerozolimska
Źródło:
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Vaquita [dostęp: 08.07.2025]
Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Paula Olson. Domena Publiczna.
