Pliszka siwa

Pliszka siwa (Motacilla alba) to niewielki ptak z rzędu wróblowych. Należy do rodziny pliszkowatych. W jej skład wchodzą również świergotki i muchołówki. Gatunek występuje w strefie palearktycznej. Spotkać go można od niemal całej Europy i Azji po północną Afrykę. Nielicznie ptaki gniazdują także lokalnie w zachodniej Alasce. Część populacji pozostaje na terenach lęgowych przez cały rok. Większość osobników migruje zimą do Afryki. Znanych jest od 9 do 11 podgatunków.

Pliszka siwa to owadożerny ptak żyjący na otwartych przestrzeniach. Chętnie przebywa w pobliżu siedzib ludzkich i zbiorników wodnych. Preferuje odsłonięte tereny, gdzie z łatwością wypatruje i ściga drobne bezkręgowce. W miastach doskonale przystosował się do życia wśród ludzi. Często żeruje na parkingach i chodnikach. Gniazda zakłada w szczelinach murów oraz innych naturalnych lub sztucznych zakamarkach.

Ptak uznawany jest za symbol narodowy Łotwy. Pojawił się na znaczkach pocztowych kilku państw. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) klasyfikuje pliszkę siwą jako gatunek najmniejszej troski.

Taksonomia

Pliszka siwa została po raz pierwszy opisana naukowo przez Karola Linneusza w przełomowym, dziesiątym wydaniu Systema Naturae z 1758 roku. Do dziś zachowała swoją pierwotną nazwę: Motacilla alba. Łacińska nazwa rodzajowa oznaczała pierwotnie „mały ruchliwy ptak”. Średniowieczni autorzy błędnie interpretowali ją jako „kiwający ogonem”. Doprowadziło to do powstania fałszywego łacińskiego słowa cilla, oznaczającego „ogon”. Epitet gatunkowy alba oznacza „biała”. Nawiązuje do charakterystycznego ubarwienia ptaka.

W obrębie rodzaju Motacilla najbliższymi genetycznymi krewnymi pliszki siwej są inne czarno-białe pliszki, takie jak pliszka duża (Motacilla grandis) i żałobna (Motacilla madaraspatensis), a także być może zagadkowa pliszka indochińska (Motacilla samveasnae). Wszystkie gatunki mogą tworzyć tzw. nadgatunek. Badania genetyczne oparte na analizie mitochondrialnego DNA sugerują, że pliszka siwa może być grupą polifiletyczną lub parafiletyczną. Inne analizy z kolei wykazały znaczący przepływ genów między podgatunkami. Przemawia to za traktowaniem pliszki siwej jako jednego gatunku.

Jedno z badań wskazuje, że podgatunki można podzielić na dwie główne grupy. Grupę alba, obejmującą m.in. M. a. alba, M. a. yarrellii, M. a. baicalensis, M. a. ocularis, M. a. lugens i M. a. subpersonata, oraz grupę alboides, do której należą M. a. alboides, M. a. leucopsis i M. a. personata.

Systematyka

Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) wyróżnia obecnie dziewięć podgatunków pliszki siwej. Różnią się zasięgiem występowania oraz cechami morfologicznymi, takimi jak kolor grzbietu czy wzór na głowie:

• Pliszka brytyjska (M. alba yarrellii) gniazduje w Irlandii, Wielkiej Brytanii oraz na zachodnim wybrzeżu Europy. Charakteryzuje się czarnym grzbietem u samców.
• Pliszka siwa (M. alba alba) to najliczniejszy podgatunek. Występuje na terenach od południowo-wschodniej Grenlandii, przez Islandię i Wyspy Owcze, po całą Europę, Ural, Kaukaz i Azję Środkową, a także Bliski Wschód. W ramach tego podgatunku niektórzy badacze wyróżniają populację M. a. dukhunensis, występującą od środkowej Rosji po stepy Azji Środkowej i pogórze Ałtaju.
• Pliszka marokańska (M. alba subpersonata) ograniczona jest do zachodniego Maroka. Wyróżnia się wąskim zasięgiem geograficznym.
• Pliszka maskowa (M. alba personata) zamieszkuje tereny od północnego Iranu, przez południowo-zachodnią Syberię i zachodnią Mongolię, po północno-zachodnie Chiny i zachodnie Himalaje.
• Pliszka białolica (M. alba baicalensis) występuje od południowo-środkowej Syberii po północno-wschodnie Chiny.
• Pliszka północna (M. alba ocularis) zasiedla północną Syberię. Sięga aż do północno-zachodniej Alaski.
• Pliszka czarnogrzbieta (M. alba lugens) zamieszkuje południowo-wschodnie wybrzeża Syberii, wyspy przybrzeżne, północną Koreę oraz Japonię (północną i środkową część kraju).
• Pliszka białogardła (M. alba leucopsis) występuje w głębi południowo-wschodniej Syberii, w centralnych i wschodnich Chinach, południowej Korei i południowo-zachodniej Japonii.
• Pliszka czarnoucha (M. alba alboides) zasiedla środkowe i wschodnie Himalaje, południowe Chiny, północne Indochiny i Mjanmę.

Niektórzy badacze wyróżniają także podgatunek M. alba persica, obejmujący populację z północno-środkowego i zachodniego Iranu. W przeszłości za podgatunki pliszki siwej uznawano również inne gatunki, takie jak pliszka żałobna (M. maderaspatensis), pliszka duża (M. grandis) oraz pliszka srokata (M. aguimp). Obecnie jednak klasyfikuje się je jako odrębne gatunki.

Opis pliszki siwej

Pliszka siwa to smukły ptak o długości ciała wynoszącej od 16,5 do 19 cm. Niektóre podgatunki wschodnioazjatyckie osiągają nawet 21 cm. Charakteryzuje się długim, niemal nieustannie poruszającym się ogonem. Jest to cecha typowa dla przedstawicieli rodzaju Motacilla. Średnia masa ciała wynosi około 25 gramów. Maksymalna długość życia na wolności to 12 lat.

Wyróżnia się liczne podgatunki pliszki siwej. Część z nich powstała prawdopodobnie na skutek częściowej izolacji geograficznej. Przykładem jest osiadła forma brytyjska i irlandzka – M. a. yarrellii. Nazwana została na cześć przyrodnika Williama Yarrella. Samce tego podgatunku mają czarne grzbiety zamiast jasnoszarych, a samice i osobniki młodociane – ciemnoszare. Pod względem zachowania nie różnią się jednak od podgatunku nominatywnego. Inne podgatunki odróżniają się m.in. kolorem grzbietu, skrzydeł czy głowy. U części z nich występuje sezonowy dymorfizm płciowy. W Indiach i Azji Południowo-Wschodniej zimuje nawet sześć podgatunków jednocześnie, co utrudnia ich rozróżnienie.

Badania genetyczne oparte na mitochondrialnym DNA wskazują, że niektóre cechy morfologiczne, jak np. kolor grzbietu czy podgardla, mogły wykształcić się niezależnie u różnych form. Na przykład lęgowe samce M. a. yarrellii przypominają M. a. alba. Różnią się jedynie czarnym grzbietem. Z kolei himalajska M. a. alboides od centralnoazjatyckiej M. a. personata różni się wyłącznie barwą grzbietu. Wiadomo również, że u wszystkich czarnogardłych podgatunków zimą gardło i podbródek jaśnieją. Natomiast ptaki z czarnym grzbietem mogą zimą przybierać szare ubarwienie.

Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:

• Pliszka cytrynowa
• Płetwal zwyczajny – finwal
• Ile śpią żyrafy, co jedzą i ile ważą? Ciekawostki
• Ciekawi, jak wygląda gniazdo wiewiórki? Kulisty azyl pod koroną drzew
• Niedźwiedziopsy – czy powrócą?

Źródło:

1. https://en.wikipedia.org/wiki/White_wagtail [dostęp: 17.08.2025]

© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Andreas Trepte. Licencja: CC BY-SA 2.5.