Ciekawi, jak wygląda gniazdo wiewiórki? Kulisty azyl pod koroną drzew

Wysoko wśród koron drzew, tam, gdzie gałęzie naturalnie się ze sobą splatają, a światło słońca zagląda przez liście, swoje domy budują wiewiórki. Na pierwszy rzut oka mogą one przypominać niechlujne kule z liści i gałązek, ale w rzeczywistości to misternie skonstruowane schronienia. Świadectwo niezwykłej zaradności tych małych stworzeń. Zazwyczaj umieszczone są na wysokości co najmniej sześciu metrów nad ziemią, w rozwidleniach gałęzi lub blisko pnia, gdzie drzewo oferuje największe wsparcie i stabilność¹.

Wnętrze każdego gniazda to przytulna przestrzeń, wyłożona miękkimi materiałami, takimi jak mech, trawa, rozdrobniona kora, a czasem nawet pióra. Zewnętrzna struktura, choć może wydawać się chaotyczna, jest starannie spleciona z gałązek oraz liści. Tworzy solidną i odporną na warunki atmosferyczne osłonę. Niektóre wiewiórki wykorzystują również materiały znalezione w środowisku miejskim, takie jak kawałki papieru czy tkaniny. Wszystko po to, by dodatkowo wzmocnić lęgowiska².

Nawet wróbel dom sobie znajduje i jaskółka gniazdo, gdzie złoży swe pisklęta: przy Twoich ołtarzach, Panie Zastępów, mój Królu i mój Boże! (Ps 84, 4).

Gniazdo wiewiórki to więcej niż tylko schronienie. Leśny dom na wysokości

Gniazdo wiewiórki, choć na pierwszy rzut oka przypomina ptasie lokum, w rzeczywistości jest znacznie bardziej złożoną i przemyślaną konstrukcją. Ma zazwyczaj kształt zwartej kuli o średnicy od 25 do 45 centymetrów. Zbudowane z gałązek, patyków oraz liści jest starannie umieszczane w rozwidleniu konarów – zwykle blisko pnia, gdzie drzewo zapewnia największą stabilność. Domy tych fascynujących gryzoni najczęściej spotkać można w koronach drzew iglastych, takich jak świerki, które skutecznie maskują ich obecność, a także utrudniają dostęp drapieżnikom. Wysokość, na jakiej się znajdują, waha się od około 2 do nawet 18 metrów. Im trudniej dostępne miejsce, tym bezpieczniejsze dla mieszkańca. Wiewiórki rzadko wybierają samotnie rosnące drzewa. Preferują zwarte skupiska umożliwiające im błyskawiczne i zwinne przemieszczanie się między gałęziami. W razie zagrożenia może to przesądzić o ich przetrwaniu³.

W zależności od potrzeb wiewiórki budują dwa różne typy gniazd – zwykłe, przeznaczone do odpoczynku i magazynowania zapasów oraz specjalne, większe i solidniejsze, w których rodzą się oraz wychowują młode. Gniazda lęgowe wyścielane są wyjątkowo starannie – suchą trawą, mchem, porostami, a nawet piórami. Znane są przypadki, gdy stworzonka te wzbogacały swoje domy fragmentami materiałów znalezionych w pobliżu ludzkich siedlisk – na przykład skarpetkami czy kawałkami elastycznych sznurków używanych przez arborystów. Wszystko, co może zapewnić lepszą izolację od chłodu i deszczu, jest warte zachodu. Ciekawym rozwiązaniem, które odróżnia gniazdo wiewiórki od ptasiego, jest umiejscowienie wejścia. Zazwyczaj znajduje się ono na dole, dzięki czemu trudniej je zauważyć, a jednocześnie łatwiej bronić się przed intruzami. Co więcej, wiele siedlisk wyposażonych jest w drugie (tzw. ewakuacyjne) wyjście – ukryte, ale gotowe na każdą awaryjną sytuację⁴.

Wiewiórki nie tworzą monogamicznych par, a samce nie biorą udziału w wychowaniu potomstwa. Cały trud budowy gniazda i opieki nad młodymi spoczywa na samicy. Lęgowiska muszą być gotowe już na przedwiośniu. Sezon rozrodczy wiewiórek rudej (Sciurus vulgaris) zaczyna się z reguły w marcu, ale w cieplejsze zimy może ruszyć już w styczniu i trwać aż do lipca. W jednym miocie przychodzi na świat od 1 do 7 osesków (przeciętnie 4). Co ważne, jeśli pierwotne gniazdo zostanie zniszczone lub odkryte, zwierzątko błyskawicznie przenosi się do wcześniej przygotowanego lokum zastępczego. To kolejny przykład sprytu i zapobiegliwości tego gryzonia.

Jak wygląda wiewiórka? Leśna gimnastyczka z puszystym ogonem

Wiewiórkę trudno pomylić z jakimkolwiek innym mieszkańcem lasu. Zwierzątko charakteryzuje się niezwykle zgrabną sylwetką. Osiąga od 20 do 24 centymetrów długości (nie licząc ogona). Masa ciała mieści się natomiast w granicach 200-300 gramów. To wszystko sprawia, że porusza się po drzewach z niezwykłą lekkością. Jest niesamowicie zwinna, co zawdzięcza mocnym, tylnym łapom, których silne mięśnie umożliwiają imponujące skoki z gałęzi na gałąź.

Na szczególną uwagę zasługują spiczaste uszy z charakterystycznymi pędzelkami na końcach oraz długi, puszysty ogon osiągający długość 17-20 centymetrów. Choć wygląda jak ozdoba, pełni szereg praktycznych funkcji. Przykład? To dzięki niemu wiewiórka zachowuje równowagę podczas szybkiego poruszania się wśród koron drzew. Pomaga on również w termoregulacji. Zimą zwierzę zwija się w kłębek i otula nim niczym ciepłym kocem, by nie tracić ciepła. Latem działa z kolei jak naturalny wachlarz, pomagając w chłodzeniu. Co więcej, pełni on także rolę sygnalizacyjną. Za jego pomocą wiewiórki komunikują się ze sobą⁵.

Ubarwienie tych malutkich gryzoni potrafi być zaskakująco zróżnicowane. W Polsce w regionach nizinnych najczęściej występują rude wiewiórki, a w górach dominują osobniki ciemniejsze – czarnobrunatne lub szarobrązowe. Zawsze jednak spód ciała pozostaje jasny, niemal biały. Zdarzają się również bardzo rzadkie przypadki albinizmu oraz leucyzmu, które skutkują niezwykle nietypowym wyglądem i przyciągają uwagę obserwatorów. Ubarwienie zmienia się również sezonowo. Jesienią futro staje się bardziej gęste i przybiera szarawy odcień, by lepiej chronić przed chłodem. Z kolei wiosną, po linieniu, sierść staje się rzadsza. i odzyskuje swoją charakterystyczną barwę⁶.

Taka budowa i zmienność okrywy włosowej czynią z wiewiórki nie tylko uroczego, ale i niezwykle dobrze przystosowanego do życia w lesie gryzonia – stworzenia, które w pełni wykorzystuje dary natury, by przetrwać w zmieniających się warunkach.

Jak mówi Księga Hioba: zapytaj zwierząt – pouczą. I ptaki w powietrzu powiedzą. […] Któż by z nich tego nie wiedział, że ręka Pana uczyniła wszystko (Hi 12, 7-9).

Co wiewiórka wkłada do spiżarni? Leśne skarby, ale także podarunki od ludzi

Wiewiórki to prawdziwe specjalistki od wyszukiwania leśnych skarbów. W ich menu królują przede wszystkim orzechy, żołędzie oraz nasiona drzew iglastych, takich jak sosna czy świerk. Najłatwiej można je spotkać, kiedy żerują w pobliżu dębów i leszczyn, gdzie nie brakuje ich ulubionych przysmaków⁷. Dysponując wyjątkowo mocnymi siekaczami, bez trudu radzą sobie z twardymi łupinami orzechów. Potrafią przegryźć nawet wyjątkowo oporne skorupy. Dieta tych zwinnych gryzoni nie ogranicza się jednak tylko do tego, co znajdą pod drzewem jesienią.

Wiewiórki są tak zwanymi oportunistami pokarmowymi. Oznacza to, że żywią się tym, co akurat oferuje las lub… człowiek. Gdy pojawi się okazja, chętnie sięgną po owoce, młode pędy drzew i krzewów, a nawet resztki jedzenia pozostawione przez ludzi. Lubią wiśnie, maliny, czereśnie czy truskawki. Wiosną zajadają się delikatnymi pąkami i kwiatami. Jesienią oraz zimą potrafią suszyć grzyby na gałęziach, aby później w odpowiednim momencie się nimi pożywić – niczym prawdziwe leśne gospodynie. Warto jednak wiedzieć, że nie każdy „ludzki” przysmak jest dla nich dobry – np. orzeszki ziemne zawierają zbyt dużo tłuszczu i niekorzystny stosunek wapnia do fosforu. Może to prowadzić do groźnych niedoborów lub chorób kości.

Mało kto zdaje sobie sprawę, że dieta tych gryzoni obejmuje również… białko zwierzęce. Te urocze stworzenia potrafią sięgać po jaja ptaków, a nawet polować na pisklęta. Zdarza im się też zjadać larwy owadów, dorosłe insekty, a nawet ogryzać znalezione kości w celu uzupełnienia wapnia. Dla niektórych ptaków leśnych wiewiórka jest więc nie tylko sąsiadką, ale i potencjalnym zagrożeniem⁸. Jak mówi Biblia: wszystko to czeka na Ciebie, byś dał im pokarm w swym czasie. Gdy im udzielasz, zbierają; gdy rękę swą otwierasz, sycą się dobrami. Gdy skryjesz swe oblicze, wpadają w niepokój; gdy im oddech odbierasz, marnieją i powracają do swojego prochu (Ps 104, 27-28).

Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:

• Wróbel a mazurek – jaka jest pomiędzy nimi różnica?
• Ile żyją biedronki oraz inne ciekawostki
• Bóg kontra zło na świecie
• Czy anioły istnieją naprawdę?
• Co, gdy mężczyzna wzdycha przy kobiecie – jak rozpoznać mowę ciała

Przypisy

1. C. Mellor, Squirrel nests: where and how do they build them?, Woodlant Trust, 9.06.2020, https://www.woodlandtrust.org.uk/blog/2020/06/squirrel-nests, [dostęp: 01.06.2025].
2. lbid.
3. A. Beliniak, Rodzinne życie wiewiórek, Instytut Nauk Leśnych, 20.01.2022, primum.org.pl. https://www.primum.org.pl/rodzinne-zycie-wiewiorek, [dostęp: 01.06.2025].
4. P. Bartos, Jak powstaje gniazdo wiewiórki?, Przyroda dla Sosnowca, 5.04.2023, https://przyrodadlasosnowca.wordpress.com/2023/04/05/jak-powstaje-gniazdo-wiewiorki, [dostęp: 01.06.2025].
5. A. Białek, Jakiego koloru jest wiewiórka? Ciekawostki na jej temat pokazują, że nie zawsze ma rude futerko, National Geographic, 17.03.2024, https://www.national-geographic.pl/przyroda/wiewiorka-jest-znana-ze-swojego-rudego-umaszczenia-ale-ciekawostki-o-tych-zwierzetach-udowadniaja-ze-jej-futro-moze-przybierac-takze-inne-barwy, [dostęp: 01.06.2025].
6. Wiewiórka pospolita, Wikipedia, https://pl.wikipedia.org/wiki/Wiewi%C3%B3rka_pospolita, [dostęp: 01.06.2025].
7. Wiewiórka pospolita, Ogród Botaniczny UMCS, https://www.umcs.pl/pl/wiewiorka-pospolita,25301.htm, [dostęp: 01.06.2025].
8. A. Beliniak, Fakty i mity o wiewiórkach, Instytut Nauk Leśnych, primum.org.pl, 20.01.2021, https://www.primum.org.pl/rodzinne-zycie-wiewiorek, [dostęp: 01.06.2025].

© Źródło zdjęcia głównego: Canva.