Alka – alka krzywonosa

Alka (Alca torda),znana też jako alka krzywonosa, to gatunek ptaka morskiego reprezentującego rodzinę alk (Alcidae). Zalicza się go do rodzaju Alca. Jest ptakiem wędrownym, który wyróżnia się ciemnym upierzeniem na grzbiecie oraz białym na spodniej części ciała. U przedstawicieli tego gatunku słabo zaznacza się dymorfizm płciowy. Samce i samice ubarwione są w podobny sposób. Osobniki płci żeńskiej są jednak nieco mniejsze od samców..

Zachowanie

Alki doskonale latają. Ponadto umieją też wyśmienicie pływać i nurkować. Stąd też najczęściej można je spotkać w pobliżu zbiorników wodnych. Jedynie w okresie rozrodczym przebywają one na lądzie. Tam też budują gniazda, składają jaja i wychowują pisklęta. Alki krzywonose zwykle łączą się w pary na całe życie. Ich gniazda najczęściej można zobaczyć na nadmorskich klifach. Zajmują także doskonale osłonięte od wiatru i deszczu szczeliny. Każda para w danym okresie lęgowym wydaje na świat jedno pisklę. Oboje rodzice zajmują się jego karmieniem na zmianę.

Alki krzywonose żyją przeciętnie 13 lat. Pojedyncze osobniki są jednak w stanie dożyć ponad 40 lat.

Zmiany w populacji

Liczebność światowej populacji alk krzywonosych na przestrzeni lat raz rośnie, a raz zmniejsza się. Obecnie w tym aspekcie można zauważyć trend rosnący. Szacuje się, że na dzień dzisiejszy na całym świecie żyje od 838 tysięcy do 1,6 mln osobników. W Stanach Zjednoczonych ptaka dotyczy ścisła ochrona gatunkowa. Obowiązuje ona na mocy przyjętej w 1918 roku Ustawy o ptakach wędrownych.

Pierwszy opis gatunku został opracowany w 1758 roku. Stworzył go szwedzki przyrodnik Karol Linneusz. Charakterystyka ta znalazła miejsce w dziesiątej edycji dzieła Systema Naturae. Badacz za typowe miejsce występowania tych ptaków uznał wyspę Stora Karlsö zlokalizowaną u zachodnich wybrzeży Szwecji.

Taksonomia

Linneusz nie był pierwszym naukowcem, który użył nazwy Alca na określenie opisywanych przez siebie ptaków. Termin ten był znany w nomenklaturze przyrodniczej już w 1605 roku. Zaproponował go wówczas francuski lekarz Carolus Clusius. Jakiś czas później terminologię tę zastosował także angielski ornitolog Francis Willughby.

Podgatunki

Obecnie alka krzywonosa jest jedynym gatunkiem zaliczanym do rodzaju Alca. Niegdyś wspomniany rodzaj reprezentowała również wymarła w XIX wieku alka olbrzymia (Pinguinus impennis). W obrębie gatunku wyróżnia się dwa podgatunki:

• Alca torda torda – żyjąca w okolicach Morza Białego i Morza Bałtyckiego. Występuje również na Grenlandii, w Norwegii i na Wyspie Niedźwiedziej.  Zasiedla też wschodnią część Ameryki Północnej.
• Alca torda islandica – jej liczne populacje obserwuje się w Irlandii, na Islandii, w Niemczech, we Francji oraz na Wyspach Brytyjskich.

Oba podgatunki różni od siebie głównie wielkość ciała oraz rozmiar dziobu. Alca torda torda jest z reguły większa od alca torda islandica. Niegdyś w ślad za Linneuszem wydzielano jeszcze trzeci podgatunek – Alca torda pica. Obecnie jednak zrezygnowano z tej klasyfikacji. Zauważono bowiem, że wyróżniająca przedstawicieli tego domniemanego podgatunku dodatkowa bruzda w górnej szczęce ma związek z postępującym wiekiem ptaka, a nie z przynależnością do konkretnego podgatunku.

Wygląd

Upierzenie alk krzywonosych w sezonie rozrodczym jest czarno-białe. Ciemniejsze pióra występują na grzbiecie, skrzydłach i ogonie, jaśniejsze natomiast można zobaczyć na brzuchu. Od oczu do końca dzioba biegnie doskonale widoczna biała linia, która po zakończeniu okresu lęgowego zanika. W tym czasie w okolicach gardła i dzioba pojawia się charakterystyczna biała plama. Czarny, bocznie spłaszczony dziób alki zakończony jest skrzywionym czubkiem, w okolicach którego można zauważyć kilka bruzd oraz jedną przerywaną linię. Do uwydatnienia tych cech wyglądu ptaka dochodzi głównie w sezonie rozrodczym.

Alki krzywonose wyróżniają się relatywnie dużymi rozmiarami ciała. Dorosłe osobniki niezależnie od płci zazwyczaj osiągają długość od 37 do 39 cm, przy wadze wahającej się od 505 do 890 g. Skrzydła samców mierzą zwykle maksymalnie 216 mm, a samic 213 mm.

Zasięg występowania

Zasięg naturalnego występowania alk rozciąga się na cały północny Atlantyk. Przypuszcza się, że na całym świecie żyje obecnie około 1 mln par zdolnych do wydania na świat potomstwa. Około połowa z nich ma swoje miejsca lęgowe w Islandii. Najchętniej przebywają w wodach o temperaturze nieprzekraczającej 15 °C. Zwykle żerują w ujściach rzek, tam gdzie poziom zasolenia wody jest relatywnie niski. Ptaki te często można spotkać w towarzystwie nurzyków polarnych i zwyczajnych.

Alki krzywonose na swoje siedliska najczęściej wybierają skaliste wybrzeża i klify w północnych rejonach Atlantyku. Można je spotkać na terenach od wschodniej Ameryki Północnej po Maine oraz zachodnią Europę, a także od północno-zachodniej Rosji po północną Francję. Ptaki z Ameryki Północnej migrują w kierunku południowym. Celem ich wędrówki są zazwyczaj wody ciągnące się od Morza Labrador do Grand Banks przy południowych wybrzeżach Nowej Fundlandii i Nowej Anglii. Populacje eurazjatyckie także spędzają zimę na morzu. Najczęściej można je wówczas zobaczyć na Morzu Północnym, a a także w zachodnich rejonach Morza Śródziemnego.

Rozmnażanie

Okres lęgowy u alk krzywonosych trwa od kwietnia do sierpnia. Samice najwięcej jaj składają na przełomie maja i czerwca. Gniazda ptaków zazwyczaj znajdują się w niewielkich wgłębieniach w piasku lub w szczelinach skalnych. Pisklęta alk wykluwają się w pełni opierzone. Początkowo ich karmieniem zajmują się naprzemiennie oboje rodzice. Później młode usamodzielniają się i opuszczają gniazdo.

Żywienie

W skład diety alk krzywonosych wchodzą głównie sardynki, śledzie, a także skorupiaki. W poszukiwaniu pożywienia mogą nurkować nawet na głębokość 60 m. Ptaki te niekiedy żywią się również planktonem.

Status ochrony

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje alkę za gatunek najmniejszej troski. W niektórych regionach świata odnotowuje się jednak systematyczne zmniejszanie się liczebności populacji tego ptaka. W przeciwdziałaniu temu stanowi rzeczy pomaga ochrona naturalnych siedlisk ptaków przed degradacją.

Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:

• Babka śniadogłowa – babka barczysta – babka bycza – babka obła
• Kitta modra
• Abudefduf troschelii
• Żaba lamparcia – żaba leopardowa
• Waleń biskajski – wieloryb biskajski – wal biskajski
• Mątwik burakowy
• Dlaczego tydzień liczy siedem dni?
• Sen króla Nabuchodonozora, czyli jak historia potwierdza Pismo Święte
• Czy UFO naprawdę istnieje? – część 2: Siły stojące za zjawiskiem

Źródło

1. https://en.wikipedia.org/wiki/Razorbill [dostęp: 04.11.2024]

© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Charles J. Sharp. Licencja: CC BY-SA 4.0.