Krokodyl różańcowy (Crocodylus porosus) to największy współcześnie żyjący gad. Zamieszkuje słonowodne siedliska, słonawo-słodkie mokradła oraz rzeki słodkowodne. Spotkać go można od wschodniego wybrzeża Indii, przez Azję Południowo-Wschodnią i Sundaland, aż po północną Australię i Mikronezję. Gatunek od 1996 roku figuruje na Czerwonej Liście IUCN jako najmniejszej troski. Uważany jest za niebezpiecznego dla ludzi. Samce potrafią osiągać masę od 1000 do 1500 kilogramów oraz długość do 6 metrów. Rzadko przekraczają 6,3 metra. Samice są znacznie mniejsze. Zazwyczaj nie dorastają do trzech metrów. To imponujący, oportunistyczny hiperdrapieżnik i szczytowy drapieżca. Poluje z zasadzki, topiąc lub połykając ofiarę w całości. Żywi się praktycznie każdym zwierzęciem, które wtargnie na jego terytorium – od innych drapieżników, takich jak rekiny, przez różne gatunki ryb słodko- i słonowodnych, w tym pelagiczne, po skorupiaki, płazy, inne gady, ptaki i ssaki.
Taksonomia
Naukowa nazwa Crocodylus porosus została nadana przez Johanna Gottloba Theaenusa Schneidera. W 1801 roku opisał on okaz zoologiczny tego gatunku. W XIX i XX wieku różni badacze próbowali wyróżnić kilka form krokodyla różańcowego, nadając im osobne nazwy. Georges Cuvier w 1807 roku opisał 23 okazy z Indii, Jawy i Timoru jako Crocodilus biporcatus. W 1844 roku Salomon Müller i Hermann Schlegel nazwali krokodyla z Borneo Crocodilus biporcatus raninus. Z kolei w 1953 roku Paulus Edward Pieris Deraniyagala określił okaz z Australii nazwą Crocodylus porosus australis. W 1985 roku Richard Wells i C. Ross Wellington opisali dużego, masywnego krokodyla z krótkim ogonem, złapanego w 1979 roku w rzece Finnis na Terytorium Północnym, jako Crocodylus pethericki. Później uznano, że był to błąd wynikający z przeoczenia fizjologicznych zmian, jakie zachodzą u bardzo dużych samców. Mimo to sugestia Wellsa i Wellingtona, że krokodyle różańcowe z Australii mogą różnić się na tyle od tych z północnej Azji, by uznać je za odrębny podgatunek, jest uważana za potencjalnie zasadną. Obecnie krokodyl różańcowy traktowany jest jako gatunek monotypowy.
Opis krokodyla różańcowego
Krokodyl różańcowy wyróżnia się szerokim pyskiem. Od oczu, wzdłuż środka pyska, biegną charakterystyczne dwa grzbiety. Łuski mają owalny kształt. Tarczki skórne są mniejsze niż u innych gatunków lub bywają całkowicie nieobecne. Między tarczką karkową a grzbietową widoczna jest wyraźna przerwa. Między tylnymi krawędziami dużych, poprzecznie ułożonych tarczek grzbietowych znajdują się małe, trójkątne tarczki. Stosunkowo niewielka liczba tarczek skórnych jest cechą pomocną w rozpoznawaniu krokodyli różańcowych, zarówno w warunkach hodowlanych, jak i w przypadku nielegalnego handlu skórami, a także w terenie, gdzie młode osobniki mogą być mylone z innymi gatunkami. Krokodyl różańcowy ma również mniej płyt kostnych na szyi niż inne krokodyle. Szerokie ciało dorosłego osobnika wyraźnie odróżnia go od smuklejszych przedstawicieli rodziny. Kiedyś prowadziło to do niepotwierdzonych przypuszczeń, że gatunek może być spokrewniony z aligatorami. Młode krokodyle różańcowe są jasnożółte, z czarnymi pręgami i plamami na ciele oraz ogonie. Taka barwa utrzymuje się przez kilka lat, aż krokodyle osiągną dojrzałość. Dorosłe osobniki przybierają znacznie ciemniejszy, oliwkowo-szary odcień. U niektórych widoczne są jednak jaśniejsze, piaskowe lub szare fragmenty. Znane są różne warianty ubarwienia. Niektóre dorosłe krokodyle zachowują dość jasną skórę, podczas gdy inne są tak ciemne, że wydają się niemal czarne. Spód ciała, niezależnie od wieku, jest biały lub żółty. Na dolnych bokach tułowia widoczne są pręgi. Nie przechodzą one jednak na brzuch. Ogon jest szary, ozdobiony ciemnymi poprzecznymi pasami.
Rozmiar
Masa krokodyla rośnie mniej więcej w sposób sześcienny wraz ze wzrostem jego długości. Doskonale ilustruje to prawo kwadratu-sześcianu. To, dlatego osobniki osiągające 6 metrów długości ważą ponad dwukrotnie więcej niż te mierzące 5 metrów. U krokodyli wzrost długości z wiekiem w pewnym momencie zwalnia. Zaczynają one natomiast znacząco przybierać wtedy na masie. Krokodyle różańcowe to największe współcześnie żyjące drapieżniki nadrzeczne na świecie. Co ciekawe, świeżo wyklute młode mierzą tylko około 28 centymetrów długości. Ważą średnio 71 gramów. Największą, zweryfikowaną naukowo czaszkę krokodyla różańcowego przechowuje paryskie Muséum national d’Histoire naturelle. Została ona pozyskana w Kambodży. Mierzy 76 centymetrów długości oraz 48 centymetrów szerokości u nasady. Jej żuchwa osiąga 98,3 centymetra długości. Nie zachowała się informacja o długości całego ciała tego osobnika. Na podstawie proporcji czaszki do długości ciała u dużych krokodyli różańcowych szacuje się, że mógł on mierzyć od 6,7 do 7 metrów. Możliwe jest też, że miał wyjątkowo dużą czaszkę, co zaburzałoby standardowe proporcje. U dużego samca głowa oderwana od tułowia może ważyć ponad 200 kilogramów, wliczając potężne mięśnie i ścięgna u podstawy czaszki, które odpowiadają za imponującą siłę zgryzu tego drapieżnika. Największy ząb zmierzony u krokodyla różańcowego miał długość 9 centymetrów. Inne krokodyle, jak gawial gangesowy (Gavialis gangeticus) czy krokodyl gawialowy (Tomistoma schlegelii), mają co prawda proporcjonalnie dłuższe czaszki, jednak zarówno ich czaszki, jak i całe ciało, są mniej masywne niż u krokodyla różańcowego.
Krokodyl różańcowy – siedlisko i zasięg występowania
Krokodyl różańcowy zamieszkuje przybrzeżne, słonawawe lasy namorzynowe, delty rzek oraz słodkowodne rzeki. Spotkać go można od wschodniego wybrzeża Indii, Sri Lanki i Bangladeszu, aż po Mjanmę, Malezję, Brunei, Indonezję, Filipiny, Timor Wschodni, Palau, Wyspy Salomona, Singapur, Papuę-Nową Gwineę, Vanuatu oraz północne wybrzeże Australii. Najdalej na południe wysunięta populacja w Indiach występuje w rezerwacie przyrody Bhitarkanika w stanie Odisha. W północnej części tego stanu nie odnotowano go natomiast od lat 30. XX wieku. Obecny jest także wzdłuż wybrzeży Andamanów i Nikobarów oraz w regionie Sundarbanów. Na Sri Lance spotykany jest przede wszystkim w zachodnich i południowych rejonach kraju. W Mjanmie zamieszkuje deltę rzeki Irawadi, a w południowej Tajlandii odnotowano go w prowincji Phang Nga. W Singapurze występuje w rezerwacie Sungei Buloh Wetland Reserve oraz na terenach podmokłych w okolicach Kranji i Mandai. Gatunek wyginął lokalnie w Kambodży, Chinach, na Seszelach, w Tajlandii i Wietnamie.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Krokodyl nilowy
- Kozica północna
- Jak wygląda patyczak w ciąży i poza nią?
- Stado dinozaurów pogrzebane przez potop na pustyni Gobi
Źródło:
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Saltwater_crocodile [dostęp: 27.06.2025]
Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Molly Ebersol. Domena Publiczna.
