Zapewne wielu z Czytelników widziało patyczaki, więc na pewno zna odpowiedź na powyższe pytanie… A jeśli nie? To znaczy, że dobrze wykorzystują swoje umiejętności kamuflażu. Bo Bóg „uczynił wszystko pięknie w swoim czasie, dał im nawet wyobrażenie o dziejach świata, tak jednak, że nie pojmie człowiek dzieł, jakich Bóg dokonuje od początku aż do końca”1.
Straszyki – patyczaki
Rząd owadów, których dotyczy ten artykuł, nosi nazwę straszyków. Pewnie dlatego, że można się ich przestraszyć, gdy chcąc dotknąć liścia czy gałązki drzewa, ta nagle ożywa pod naszymi palcami i ucieka. Co to za zwierzęta, te patyczaki? Są to owady roślinożerne, które można znaleźć głównie na liściach drzew lub krzewów.
Patyczaki (to właśnie zwyczajowa nazwa straszyków) są łudząco podobne do patyków, a niektóre z nich w sytuacji zagrożenia ruszają się jak powiewające na wietrze liście albo zamierają w bezruchu2. W większości patyczaki występują w regionach tropikalnych lub subtropikalnych, a w Europie żyje jedynie 17 gatunków.
Jak wyglądają patyczaki?
Do straszaków należą zarówno średnie, jak i duże owady. Najmniejszym gatunkiem jest Timema cristinae, który osiąga do 12 mm długości, największym natomiast (jednocześnie noszącym nazwę najdłuższego owada świata) jest Pharnacia serratipes z Malezji – ten owad może osiągnąć 55,5 cm długości (wraz z odnóżami).
Straszyki mają długi wąski tułów i wydłużony odwłok. Zazwyczaj nie posiadają skrzydeł.
Te spośród patyczaków, które są uskrzydlone, posiadają krótkie i skórzaste skrzydła, chociaż niektóre z nich odznaczają się dużymi oraz kolorowymi skrzydełkami, złożonymi na odwłoku.
Głowa patyczaków wyposażona jest w czułki, gryzący aparat gębowy z silnymi żuwaczkami, głaszczki szczękowe i wargowe. Co ciekawe, budowa oczu zmienia się u straszyków w ciągu całego życia. Młode osobniki posiadają drobne oczy, co sprawia, że aktywne są w ciągu dnia. Wraz z kolejnymi wylinkami rosną możliwości regulowania szerokości siatkówki w oku, co skutkuje lepszym przystosowaniem do zmian w ilości światła. Dorośli przedstawiciele patyczaków żerują głównie nocą3.
Jak straszyki straszą drapieżniki?
Patyczaki posiadają w zanadrzu kilka sztuczek i sposobów na ochronienie się przed drapieżnikami.
Ciekawostką jest to, jak niesamowicie „przemyślanym” stworzeniem jest patyczak: zarówno jego forma, jak i ubarwienie, służy mu jako rodzaj ochronnej mimikry. Mimetyzm w naukach przyrodniczych oznacza „upodobnienie się zwierząt (rzadziej roślin) barwą, deseniem, kształtem ciała lub innymi cechami do podłoża (kamuflaż, allomimetyzm) lub do innych organizmów: do roślin – fitomimetyzm, do zwierząt – zoomimetyzm”4. Szalenie interesujące jest też to, że niektóre gatunki z rzędu straszyków mogą zmieniać swój kolor tak, by dopasować się do otaczającego je tła. W tym celu przesuwają granulki pigmentu w komórkach naskórka! Mimetyzm jest najpowszechniejszym mechanizmem obronnym straszyków. Upodabniają się one zazwyczaj do jakichś części roślin, np. liści lub gałązek. Niektóre gatunki mają nawet na ciele wyrostki, które są pokryte mchami lub porostami. Wielu przedstawicieli tego rzędu owadów roślinożernych podczas poruszania kołysze się w taki sposób, by upodobnić swój chód do ruchu liści lub gałązek pod wpływem wiatru. Ubarwienie straszyka może także mieć odstraszający, ostrzegający kolor.
Nie tylko pasywne metody obronne znajdują się w ich wachlarzu środków ochrony. Aktywnie odstraszają patyczaki poprzez machanie jaskrawymi skrzydłami i wydawanie głośnych dźwięków. Pomimo niepozornego wyglądu, zdarzają się też straszyki, które posiadają tylne odnóża wyposażone w kolce. Podczas starcia z drapieżnikiem kopią nimi i chwytają napastnika. Mogą także wykorzystać wydzielanie substancji żrących.
Jak wygląda patyczak w ciąży?
Straszyki nie przechodzą ciąży w takim sensie jak ssaki. Samice składają jaja, które następnie rozwijają się poza ich ciałem. Jak wygląda więc samica patyczaka przed złożeniem jaj? Ich ciało w okresie przed złożeniem jaj zmienia się: odwłok samicy powiększa się, może ona zwiększyć swój rozmiar nawet o 50% w porównaniu do standardowej wielkości. Niektóre partie ciała mogą ulec delikatnym zmianom, także kolorystycznym, np. rozjaśnieniu lub przyciemnieniu.
Samice patyczaków w okresie poprzedzającym złożenie jaj mogą być mniej ruchliwe i bardziej skryte, jednocześnie jednak może także zwiększyć się ich apetyt, przez co częściej da się je zauważyć podczas żerowania.
Samica patyczaka podczas ciąży nie zmienia więc drastycznie swojego wyglądu, bo też i nie przechodzi tego stanu w taki sposób, jak np. ssaki. Po złożeniu jaj jej ciało wraca do typowego, standardowego wyglądu, a zachowanie – do tego poprzedzającego „ciążę”.
Jaja patyczaka
Straszyki mają bardzo interesujący sposób rozmnażania się – nazywa się on partogenezą. Oznacza to, że wiele gatunków patyczaków może rozmnażać się bez udziału samców. Potomstwo urodzone w taki sposób jest zazwyczaj klonami matki. Niektóre z patyczaków polegają wyłącznie na partogenezie. Jednak są również gatunki, które rozmnażają się poprzez kopulację samicy z samcem. Jaja złożone przez samicę często są ostrożnie przyklejane do liści rośliny-żywiciela. Zdarza się także, że matki upuszczają jaja na ziemię. Są one tam względnie bezpieczne, gdyż jaja patyczaków często przypominają… małe nasionka5.
Jak można zauważyć, patyczaki (czy też straszyki) są kolejnym dowodem na niezwykłą pomysłowość naszego Stwórcy. Informacje na ich temat sprawić powinny, że człowiek – sam stworzony przez Boga – zatrzyma się w zachwycie nad kreacjami bożymi i wyrazi swój podziw oraz wdzięczność za tak niesamowite dzieła, którymi nas obdarował.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Ile żyje patyczak, jak o nie dbać oraz co jedzą
- Co jedzą łabędzie i kaczki oraz czym można je karmić?
- Żmija nosoroga
- Życie w (neo)pogańskim świecie
- Ludzka populacja nie ma sensu według teorii ewolucji
Przypisy
- Biblia Tysiąclecia, Księga Koheleta 3,11.
- Patyczaki, [w:] Encyklopedia PWN online, https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/patyczaki;3955087.html (dostęp: 14.04.2025).
- Straszyki, [w:] wikipedia.org, https://pl.wikipedia.org/wiki/Straszyki (dostęp: 14.04.2025).
- Mimetyzm, [w:] Encyklopedia PWN online, https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/mimetyzm;3941600.html (dostęp: 14.04.2025).
- Walking stick, [w] britannica.com, https://www.britannica.com/animal/walkingstick#ref384296 (dostęp: 14.04.2025).
© Źródło zdjęcia głównego: Canva.
