Bóg kontra zło na świecie

Dlaczego Bóg nie krzyczy z nieba o tym, jak wiele jest zła na świecie i jak ten świat jest niesprawiedliwy? Wydawałoby się, że Bóg milczy lub że nie istnieje. On jednak nie milczy – ale nie mówi też głośno.

Niewiara w istnienie Boga może mieć różne przyczyny. Jedni ludzie stają się niewierzący, ponieważ nie widzą żadnych nadprzyrodzonych boskich przejawów w swoim życiu. Inni natomiast twierdzą, że nauki o Ziemi i Wszechświecie ostatecznie obalają istnienie jakiegokolwiek Boga. Skoro bowiem powstały one w ciągu milionów i miliardów lat, to po co w ogóle Bóg? Jest to oczywiście kwestia mocno dyskusyjna (dyskusyjne są także owe miliony lat). Jednak argumentem, który przemawia osobiście do wielu ludzi niewierzących, jest istnienie zła na świecie. A zwłaszcza, kiedy jakieś zło dotknęło nas samych.

Dzieje się tak, ponieważ istnienie zła to nie tylko problem dla intelektu. To także potężny problem dla naszego serca. Zapewne nieraz zastanawialiśmy się, dlaczego Bóg dopuszcza do tragedii, wojen, a nawet ludobójstwa. Również my sami lub nasi bliscy mogą cierpieć z powodu ciężkich chorób, wypadków, a nawet przestępstw lub kataklizmów. W takich sytuacjach zdarza nam się wołać do Boga o ratunek lub pytać Go, gdzie On jest.

Zło na świecie w oczach postaci biblijnych

Pewnym pocieszeniem dla tych osób może być to, że już w czasach biblijnych ludzie wołali do Boga o interwencję. Na przykład prorok Habakuk wołał do Boga w takich słowach:

Jak długo, Panie, mam wzywać pomocy – a Ty nie wysłuchujesz? Wołam do Ciebie: Na pomoc! – a Ty nie wysłuchujesz. Dlaczego ukazujesz mi niegodziwość i przyglądasz się nieszczęściu? Oto ucisk i przemoc przede mną, powstają spory, wybuchają waśnie. Tak więc straciło Prawo moc swoją, sprawiedliwego sądu już nie ma; bezbożny bowiem gnębi uczciwego, dlatego wyrok sądowy ulega wypaczeniu¹.

Nie był on oczywiście pierwszym prorokiem biblijnym, który uskarżał się na otaczające go zło. Nad złem lamentował również prorok Jeremiasz, który z tego powodu napisał Lamentacje. Inny prorok imieniem Eliasz musiał ukrywać się przed gniewem królowej Izebel². Dawid napisał kilka psalmów, w których żalił się na swoich wrogów, zwłaszcza gdy musiał się ukrywać przed nimi w jaskini. Są one znane jako psalmy jaskiniowe (ang. cave psalms) i należą do nich Psalm 4, 13, 40, 57, 70, 141 i 142³. Oczywiście klasyczną postacią problemu teodycei jest Hiob, który nagle stracił cały dobytek i wszystkie dzieci, a później także zdrowie.

Bóg lamentuje z powodu zła na świecie

Poza tym sam Bóg lamentuje nad złem, jakie dzieje się na Ziemi. Można o tym przeczytać m.in. w Księdze Izajasza⁴ i Księdze Ezechiela⁵. Lamentował również nad stanem Ziemi i jej mieszkańców na 120 lat przed potopem Noego⁶. Lamentował wreszcie nad morderstwem Abla, jakiego dokonał jego starszy brat Kain. Powiedział do niego: Cóżeś uczynił? Krew brata twego głośno woła ku mnie z ziemi!⁷. Co więcej, On sam wcześniej przekonywał Kaina, że grzech to niewłaściwa droga. Jego Duch przemawia także dzisiaj do każdego z nas, a wiele ostatecznie niedokonanych zbrodni doszłoby do skutku, gdyby nie ten subtelny głos Boży.

Oczywiście Bóg jest także wszechmocny. Stąd pojawia się pytanie, dlaczego nie interweniuje wprost za każdym razem, gdy coś złego może się wydarzyć? Dlaczego nie powstrzymał Kaina przed zamordowaniem Abla, choć z nim rozmawiał? Dlaczego nie powstrzymał niemieckich nazistów czy rosyjskich komunistów przed realizacją ich chorych planów?

Nam ludziom wydaje się, że skoro Bóg jest wszechmocny i jednocześnie miłujący nas, to musi zawsze interweniować, tak jak objawił się Szawłowi w drodze do Damaszku. Gdyby jednak wtrącał się w ludzkie sprawy za każdym razem, gdy coś złego ma się stać, to jak wyglądałby nasz świat i czy my ludzie bylibyśmy w stanie naprawdę Go pokochać? Kto z nas lubi, kiedy ktoś inny wtrąca się w nasze sprawy, także gdy chce nas odciągnąć od złej drogi? Czy naprawdę pokochalibyśmy Boga, który na każdym kroku mówiłby nam, czego mamy nie robić? Czy sam zbrodniarz pokocha takiego Boga, czy tylko schowa się ze strachu przed Nim? Nawet wszechmocny Bóg nie zmusi nas, abyśmy Go pokochali i trwale zaczęli unikać wszelkiego zła.

Zło nie może istnieć bez dobra

Poza tym, jak zauważają światowej klasy filozofowie chrześcijańscy, gdyby nie było zła, to nie byłoby także dobra. W świecie bez Boga nie ma czegoś takiego jak dobro i zło. Nie ma żadnych zasad moralnych danych nam z góry, a co najwyżej sam człowiek je sobie tworzy. Ale jeśli nie ma uniwersalnego dobra ani uniwersalnej sprawiedliwości, to jak możemy mówić, że coś jest złe lub niesprawiedliwe? Jak bez uniwersalnego dobra mamy wiedzieć, że Adolf Hitler rzeczywiście popełnił ogrom zła, a nie tylko asystował procesowi ewolucji człowieka? Jeśli dobro to tylko kwestia kulturowa, to czy dałoby się usprawiedliwić moralne zasady stalinizmu? Co wtedy stoi na przeszkodzie, aby usprawiedliwić także innych zbrodniarzy?

Zło nie może istnieć bez dobra tak jak rdza nie może istnieć bez żelaza czy kłamstwo bez prawdy⁸. Kiedy mówimy, że na świecie istnieje zło, to nieświadomie przyznajemy, że istnieje również obiektywne dobro. Tymczasem jeśli dobro jest tylko subiektywne, zdefiniowane przez kulturę, to zło również jest subiektywne, zdefiniowane przez kulturę. I to, co będzie złe dla jednej osoby lub kultury, np. morderstwo, nie będzie złe dla innej osoby lub kultury. To tak jak mówić, że dla Polaków mordowanie Żydów było złe, ale dla nazistowskich Niemców było dobre. Dwie różne kultury – której więc mamy słuchać?

Obiektywne zło wskazuje na obiektywne dobro

Kiedy więc przyznajemy, że istnieje obiektywne zło, to jednocześnie przyznajemy, że istnieje obiektywne dobro. Tym bardziej, kiedy zdefiniujemy zło jako wypaczenie dobra i tego, co dobre. Bo każde zło sprowadza się do wypaczenia lub czasem nadużycia dobra i wszyscy znamy to z doświadczenia. A skoro przyznajemy, że istnieje obiektywne dobro, to musimy także przyznać, że istnieje jego źródło. Jak napisał C. S. Lewis, który dawniej był ateistą:

Mój argument przeciwko Bogu polegał na tym, że Wszechświat wydawał się tak okrutny i niesprawiedliwy. Ale skąd wziąłem to pojęcie o sprawiedliwości i niesprawiedliwości? Człowiek nie nazywa linii krzywą, dopóki nie ma pojęcia o linii prostej. Z czym porównywałem Wszechświat, nazywając go niesprawiedliwym?⁹

Logika podpowiada zatem, że jeśli świat wydaje nam się tak niesprawiedliwy, to tym bardziej musi istnieć sprawiedliwość. A źródłem tej obiektywnej sprawiedliwości i dobra może być tylko Bóg. Dlatego każdy, kto doświadcza niesprawiedliwości i zła, nawet jeśli jest to jakieś straszliwe zło, otrzyma Bożą sprawiedliwość i dobroć. Sam Jezus Chrystus to obiecał:

Błogosławieni, którzy łakną i pragną sprawiedliwości, albowiem oni będą nasyceni. […] Błogosławieni jesteście, gdy wam złorzeczyć i prześladować was będą i kłamliwie mówić na was wszelkie zło ze względu na mnie! Radujcie i weselcie się, albowiem zapłata wasza obfita jest w niebie; tak bowiem prześladowali proroków, którzy byli przed wami¹⁰.

Cichy, delikatny głos

Bóg nie milczy – On głosi dobroć i sprawiedliwość, czasem może nawet krzyczy o nią. Liczą się jednak nie tylko słowa Boże, ale również to, co On uczynił: przyszedł do nas w osobie Jezusa Chrystusa, który został wydany na śmierć krzyżową za każdego z nas. W imię dobra, w imię wiecznej sprawiedliwości. On także działa przez Ducha Świętego na serca nas wszystkich i jest blisko każdego, kto doznaje cierpienia. I przez niego przemawia do każdego z nas, abyśmy zawrócili z naszych złych dróg – zwłaszcza że my wszyscy popełniliśmy w życiu mniejsze lub większe zło. To jest właśnie sposób, w który Bóg zazwyczaj walczy ze złem:

A oto PAN przechodził, a potężny i gwałtowny wiatr rozrywał góry i kruszył skały przed PANEM, ale PAN nie był w tym wietrze. Po wietrze było trzęsienie ziemi, ale PAN nie był i w tym trzęsieniu ziemi. Po trzęsieniu ziemi był ogień, ale PAN nie był w ogniu. A po tym ogniu był cichy i delikatny głos¹¹.

Dlatego Biblia zachęca nas następująco: Dziś, jeśli głos Jego usłyszycie, nie zatwardzajcie serc waszych!¹² Może ten subtelny, cichy głos przemawia teraz do Ciebie?

Polecamy również poniższe artykuły:

• Zło i cierpienie w starożytnych mitach
• Problem zła, czyli gdzie był Bóg?
• Religia źródłem wszelkiego zła? – część 1: Monoteizm i politeizm
• Miłość Boga poddana ciężkiej próbie – cz. 1: potop Noego

Przypisy

1. Księga Habakuka 1,2-4.
2. I Księga Królewska 19,1-18.
3. When David Became A Caveman, Discover the Book Ministries, 16.09.2017, https://dtbm.org/lod-09-when-david-became-a-caveman/ [dostęp: 25.08.2025].
4. Księga Izajasza 59,1-8.
5. Księga Ezechiela 22,7-12.
6. Księga Rodzaju 6,5-7.
7. Księga Rodzaju 4,10.
8. J. McDowell, S. McDowell, Evidence That Demands a Verdict, wersja PDF, HarperCollins Publishers, 2017, s. 72-74.
9. C.S. Lewis, Mere Christianity, New York: Macmillan/Collier, 1952, s. 45, cyt. w: Ibid., tłumaczenie własne.
10. Ewangelia według Mateusza 5,6.11-12.
11. I Księga Królewska 19,11b-12, Uwspółcześniona Biblia Gdańska.
12. List do Hebrajczyków 4,7b.

Jeśli nie zaznaczono inaczej, fragmenty biblijne pochodzą z Biblii Tysiąclecia.

© Źródło zdjęcia głównego: Canva.