Gawial gangesowy, czy po prostu gawial (Gavialis gangeticus) jest jednym z najdłuższych żyjących dziś krokodyli. Samice osiągają od 2,6 do 4,5 m długości. Samce natomiast mogą mierzyć nawet 6 m. Charakterystyczną cechą samców jest wyrostek na końcu pyska, przypominający gliniany dzbanek zwany „ghara”. To właśnie od niego pochodzi nazwa gatunku. Wąski pysk oraz 110 ostrych, zazębiających się zębów sprawiają, że gad jest doskonale przystosowany do polowania na ryby.
Gawial występuje jedynie w rzekach północnych Indii i Nepalu. Prowadzi prawie całkowicie wodny tryb życia. Na lądzie spotkać go można jedynie wtedy, gdy wygrzewa się w słońcu lub buduje gniazda na wilgotnych piaszczystych brzegach. W sezonie wiosennym samice składają od 20 do 95 jaj. Pilnują zarówno gniazd, jak i wyklutych młodych, które uczą się życia w płytkich wodach przed nadejściem monsunu.
Populacja dzikich gawiali dramatycznie spada od lat 30. XX wieku. Ich obecny zasięg to jedynie 2% historycznego obszaru występowania. Główne zagrożenia to utrata siedlisk spowodowana wydobyciem piasku i przekształceniem terenów na potrzeby rolnictwa, a także spadek liczby ryb oraz niebezpieczne metody połowów. Od lat 80. XX wieku prowadzone są programy ochronne w Indiach i Nepalu, które obejmują hodowlę krokodyli w niewoli i ich reintrodukcję do środowiska naturalnego. Pomimo tych działań gatunek pozostaje krytycznie zagrożony. Figuruje na Czerwonej Liście IUCN od 2007 roku.
W hinduizmie uważa się tego krokodyla za pojazd bogini rzeki Ganges – Gaṅgā. Lokalne społeczności przypisywały mu moce mistyczne i lecznicze, a niektóre części jego ciała wykorzystywano w tradycyjnej medycynie.
Etymologia
Nazwa „gawial” wywodzi się z hindustańskiego słowa „ghara”, które oznacza gliniany dzban. Jest to odniesienie do charakterystycznego wyrostka na pysku dorosłych samców tego gatunku. Gad bywa również nazywany „gavialem”. Z kolei określenie „rybożerny krokodyl” stanowi tłumaczenie bengalskiej nazwy „mecho kumhir”, gdzie „mecho” pochodzi od słowa „māch”. Oznacza rybę, a „kumhir” krokodyla. W odniesieniu do populacji zamieszkujących Indie czasem używa się także nazwy „indyjski gawial”.
Gawial gangesowy – taksonomia
Pierwszą nazwę naukową dla gawiala gangesowego, Lacerta gangetica, zaproponował Johann Friedrich Gmelin w 1789 roku. Opierał się na klasyfikacji Carla Linneusza, który w 1758 roku wprowadził nazwę Lacerta dla różnych krokodyli i jaszczurek znanych w tamtym czasie. W kolejnych latach naturalistyczne badania nad tym gatunkiem prowadziły do różnych propozycji klasyfikacyjnych.
- Crocodilus gavial zaproponowany został przez Pierre’a Josepha Bonnaterre’a w 1789 roku,
- Crocodilus longirostris zaproponowany został przez Johanna Gottloba Theaenusa Schneidera w 1801 roku,
- Crocodilus arctirostris zaproponowany został przez François Marie Daudina w 1802 roku.
W 1807 roku Georges Cuvier zaproponował podgrupę Longirostres, obejmującą krokodyle o wydłużonym pysku. Zaliczył do niej Crocodilus gangeticus (z lokalizacją typową: Ganges) i Crocodilus tenuirostris (bez określonej lokalizacji).
W 1811 roku Nicolaus Michael Oppel wprowadził nazwę rodzajową Gavialis. Przypisał ją krokodylom o cylindrycznym kształcie grzbietu. Rodzaj ten uznano za należący do rodziny Crocodilini. Johann Georg Wagler w 1830 roku zaproponował nazwę Rhamphostoma, klasyfikując w tym rodzaju dwa gatunki: Crocodilus gangeticus i C. tenuirostris.
Rodzina Gavialidae została wprowadzona przez Arthura Adamsa w 1854 roku, z Gavialis jako jedynym rodzajem. W 1864 roku Albert Günther ustalił nazwę Gavialis gangetica. Uznał L. gangetica, C. longirostris oraz C. tenuirostris za synonimy, a Gavialis za takson monotypowy. John Edward Gray w 1869 roku umieścił gawiala w rodzinie Gavialidae wraz z krokodylem gawialowym (Tomistoma schlegelii).
Opis
Gawial gangesowy wyróżnia się oliwkowym ubarwieniem, które z wiekiem ciemnieje. Młode osobniki mają ciemnobrązowe pasy i plamki. Grzbiet dorosłych staje się niemal czarny po ukończeniu 20 lat. Spód ciała zachowuje żółtawo-biały kolor. Na szyi i grzbiecie występują cztery rzędy podwójnych łusek. Tworzą one jednolitą płytę składającą się z 21–22 rzędów poprzecznych i czterech rzędów podłużnych. Łuski na grzbiecie są kostne, a na bokach bardziej miękkie i lekko karbowane. Na kończynach i palcach występują wyraźne grzbiety. Palce są częściowo spięte błoną pławną.
Pysk jest wyjątkowo długi i wąski, rozszerzony na końcu. W paszczy znajduje się 27–29 zębów w szczęce górnej i 25–26 w dolnej. Największe są zęby przednie, a dolne pasują do przestrzeni w szczęce górnej. Żuchwa jest wyjątkowo długa. Spojenie żuchwowe sięga 23–24 zęba. Długość pyska dorosłego gawiala stanowi 3,5-krotność szerokości podstawy czaszki. U dorosłych samców grubość pyska wzrasta z wiekiem. Zmierzone siły nacisku szczęk u osobników ważących 103–121 kg wynosiły od 1,784 do 2,006 N.
Samce gawiali po osiągnięciu dojrzałości płciowej (ok. 11,5 roku) rozwijają charakterystyczny wyrostek na końcu pyska, który przypomina gliniany dzbanek „ghara”. W wieku 15,5 roku wyrostek osiąga rozmiary ok. 5 × 6 × 3,5 cm. Umożliwia on wydawanie syczących dźwięków słyszalnych z odległości 75 m. Gawial to jedyny krokodyl z tak widocznym dymorfizmem płciowym. Dorosłe samce mają większe czaszki niż samice, z długością podstawy czaszki przekraczającą 715 mm i szerokością 287 mm.
Samice osiągają dojrzałość płciową przy długości ciała 2,6 m. Rosną do 4,5 m. Samce dojrzewają przy długości co najmniej 3 m i osiągają maksymalnie 6 m długości. Średnia waga dorosłego samca wynosi 160 kg. Niektóre osobniki mogą ważyć nawet 600 kg. Najcięższy znany gawial ważył 977 kg. Pomimo imponujących rozmiarów gad ten jest mniej masywny niż inne krokodyle o podobnej długości. Na przykład, gawial o długości 4,9 m ważył 560 kg, podczas gdy krokodyl nilowy o podobnych rozmiarach 680 kg.
Największe gawiale obserwowane w historii mogły osiągać długość nawet 9 m. Doniesienia te nie zostały jednak dokładnie udokumentowane.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Dżdżownica ziemna – dżdżownica zwykła – rosówka
- Czyż złotawy
- Ćmy po milionach lat – jakie były, takie są
- Dlaczego homo sapiens zaczął tworzyć ogrody?
- Raj utracony – czy istniał naprawdę?
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Gharial [dostęp: 14.01.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Charles J. Sharp. Licencja: CC BY-SA 4.0.
