Inteligencja nieludzka, czyli co mają wspólnego anioły, kosmici i AI?

Inteligencja nieludzka to wszelkie istoty inne niż ludzie, w które wierzymy oraz które być może wkrótce stworzymy. Co je łączy oraz jaka będzie przyszłość tej idei?

Najważniejsze informacje

• Pojęcie inteligencji nieludzkiej łączy religię, naukę i technologię, obejmując wierzenia w bogów, anioły i demony, hipotezy o kosmitach oraz rozwijaną przez człowieka sztuczną inteligencję.
• Naukowe poszukiwania cywilizacji pozaziemskich wyrastają z idei zamieszkanych światów, a ich przykładem jest program SETI, którego celem jest wykrywanie sygnałów świadczących o istnieniu innych inteligencji.
• Hipotezy dotyczące UFO/UAP można zestawić z dawnymi wierzeniami, wskazując na podobieństwa między wyobrażeniami o istotach z kosmosu, ukrytych na Ziemi lub pochodzących z innych wymiarów a opowieściami o bytach nadprzyrodzonych.
• Sztuczna inteligencja stanowi ziemską formę inteligencji nieludzkiej, a liczne prognozy i scenariusze zakładają powstanie AGI przewyższającej ludzi oraz możliwość połączenia człowieka z technologią.
• Wchodząc w interpretację biblijno-eschatologiczną, istnieje możliwy związek hipotetycznego połączenia ludzi, AI i obcych inteligencji z działalnością demonów, który przywodzi na myśl biblijne ostrzeżenia i zapowiedzi Armagedonu.

Koncepcja inteligencji nieludzkiej nie jest niczym nowym. Od tysiącleci ludzie wierzą w różne jej przejawy. W różnych religiach i mitologiach istnieją bogowie, anioły, demony, herosi, duchy (zmarłych, przyrody), smoki, elfy, rusałki itd. Samo Pismo Święte przedstawia nam Boga Stwórcę jako najwyższą formę inteligencji nieludzkiej, ale wspomina też o innych istotach inteligentnych. Najbardziej znane to anioły. Chodzi zwłaszcza o szeregowych aniołów Bożych, ale tron Boży jest otoczony również przez 4 cheruby, a także 24 starców¹.

Innymi istotami wymienionymi w Biblii są złe duchy zwane również demonami, które potrafią opętać człowieka². Ich przywódcą jest Lucyfer znany też jako szatan. To właśnie on w postaci węża skusił Ewę do spożycia owocu z drzewa poznania dobra i zła. Biblia wyraźnie sugeruje, że demony, włącznie z Lucyferem, były dawniej aniołami Bożymi³. Bóg stworzył je wszystkie, zanim stworzył nasz świat. W tym sensie anioły (Boże i upadłe) składają się na inteligencję nieludzką, której istnienie głoszą monoteistyczne religie abrahamowe.

Inteligencja nieludzka w świecie nauki

Z kolei współczesna nauka w pełni uznaje istnienie tylko jednej znanej nam wyższej inteligencji: ludzkiej. Ale to nie znaczy, że koncepcja inteligencji nieludzkiej jest nauce całkowicie obca. Wręcz przeciwnie. Nauka podchwyciła ją już w 1590 roku, kiedy Giordano Bruno, włoski mnich i zwolennik heliocentryzmu, wydał pracę pt. De l’infinito universon e mondi. Głosi w niej, że gwiazdy to inne słońca, wokół których również krążą planety, na których żyją istoty podobne do ludzi. Jest to tzw. kosmiczny pluralizm.

Giordano Bruno za te twierdzenia przypłacił życiem, kiedy w 1600 roku został skazany na stos przez inkwizycję rzymską. Jednak jego idea przetrwała kolejne stulecia. Kosmiczny pluralizm zadomowił się przede wszystkim w nowożytnej nauce. Do naukowców i filozofów wyznających tę ideę należeli m.in. Johannes Kepler, Kartezjusz, Christiaan Huygens, John Locke, Izaak Newton, Wolter, Alexander Pope, Benjamin Franklin, William Herschel czy Camille Flammarion, który zasugerował, że życie na innych planetach może wyglądać całkowicie inaczej od życia na Ziemi. Nawet Albert Einstein sądził, że Mars i inne planety Układu Słonecznego mogą być zamieszkałe przez inteligentne istoty pozaziemskie⁴!

W roku 1960 wystartował pierwszy projekt w ramach programu Search for Extraterrestrial Intelligence (SETI, pol. poszukiwanie inteligencji pozaziemskiej). Był to Projekt Ozma i zapoczątkował go Frank Drake znany z tzw. równania Drake’a, dzięki któremu można teoretycznie oszacować liczbę cywilizacji pozaziemskich w naszej galaktyce. Choć program SETI przyniósł mierne rezultaty, wielu naukowców nadal nasłuchuje sygnałów radiowych w kosmosie, które miałyby sugerować istnienie cywilizacji pozaziemskich.

Zjawiska UFO/UAP

To jednak nie wszystko. W latach 40. i 50. XX wieku narodziła się ufologia. Zjawiska typu UFO są znane od starożytności i były one traktowane jako znaki od bogów lub aniołów⁵, ale dziś już tak nie jest. Ufologia jest dziś klasyfikowana jako pseudonauka, choć pierwotnie narodziła się jako paranauka (protonauka). I od publikacji przełomowego artykułu w New York Times w 2017 roku⁶ przeżywa ona swój renesans w formie paranauki.

Współcześni badacze, aby odciąć się od pseudonaukowej reputacji badań nad UFO, zaczęli też stosować skrót UAP (ang. Unidentified Aerial Phenomena, pol. Niezidentyfikowane Zjawiska Powietrzne) oraz terminu inteligencja nieludzka (ang. non-human intelligence, NHI). I stosowanie dzisiaj tego ostatniego wyrażenia przez poważne instytucje wojskowe (jak Pentagon) lub naukowe (jak Projekt Galileo) o czymś świadczy.

Ufologia doczekała się własnych hipotez. Na przykład hipoteza pozaziemska głosi, że istoty odwiedzające Ziemię pochodzą z innych planet. Hipoteza kryptoziemska – że istoty te wcale nie pochodzą z kosmosu, ale z Ziemi i skutecznie się tutaj ukrywają. Z kolei hipoteza międzywymiarowa głosi, że pochodzą z innych wymiarów tego Wszechświata albo wręcz spoza niego (tzw. hipoteza multiwersum)⁷. Zauważmy, że hipotezy te pokrywają się z tradycyjnymi sferami rzeczywistości, które miałyby być zamieszkane przez mityczne istoty nadprzyrodzone. Chodzi o ciała niebieskie (planety, gwiazdy), samą Ziemię (głównie oceany i podziemia) oraz inne, ukryte wymiary.

Czy mamy więc do czynienia z jednym i tym samym zjawiskiem, tylko w różnych formach wizualnych? Czy mityczni bogowie oraz anioły i demony to właśnie kosmici z innych planet lub wymiarów? A może jest wręcz odwrotnie, a mityczni bogowie oraz współcześni kosmici to tak naprawdę upadłe anioły, o których mówi Pismo Święte? John Lennox, brytyjski matematyk i apologeta chrześcijański, w książce 2084. Sztuczna inteligencja i przyszłość ludzkości wymownie stosuje termin inteligencja nieludzka zarówno do rzekomych kosmitów, jak i do węża, który zwiódł Ewę w ogrodzie Eden⁸.

Sztuczna inteligencja jako inteligencja nieludzka

Lennox rozszerzył ten termin również na sztuczną inteligencję (której zresztą poświęcił swoją książkę), zwłaszcza ogólną (ang. AGI, artificial general intelligence)⁹. I jest w tym bardzo dużo racji. Choć sztuczna inteligencja jest inteligencją ziemską, a nie pozaziemską jak biblijne anioły czy rzekomi kosmici, to nadal jest to inteligencja nieludzka (jakkolwiek jest modelowana na ludzkiej). Obecnie rozwój tej formy inteligencji jest tak szybki, że Ray Kurzweil, amerykański inżynier i czołowy propagator transhumanizmu, przewiduje, że nadludzka, superinteligentna AGI pojawi się już do 2029 roku¹⁰. Inni ostrzegają, że zakładając najszybszy scenariusz, może do tego dojść już w 2027 roku¹¹!

Inny autor piszący o sztucznej inteligencji, Max Tegmark, w swojej książce Życie 3.0. Człowiek w erze sztucznej inteligencji snuje liczne scenariusze, zarówno utopijne, jak i dystopijne, co może stać się z ludzkością, kiedy ogólna sztuczna inteligencja obejmie władzę nad światem (lub nie obejmie)¹². W niektórych scenariuszach AGI przejmuje rolę boga lub bogów dla ludzi. Przewiduje również, że człowiek jako istota biologiczna będzie mogła połączyć się ze sztuczną inteligencją. Wspomniany Ray Kurzweil w książce Osobliwość coraz bliżej. Kiedy połączymy się z AI uważa, że stanie się to do 2045 roku dzięki interfejsowi mózg-komputer¹³. Z kolei Yuval Noah Harari nazywa taką nową istotę Homo deus (to też tytuł jego książki)¹⁴.

Czy naprawdę chcielibyśmy takiego kontaktu?

Podsumowując, możemy mówić o inteligencji nieludzkiej dwojakiego rodzaju:

• pochodzenia pozaziemskiego: w religii i mitologii są to bogowie i anioły (lub demony), a we współczesnej wyobraźni inteligentne istoty z innych planet lub wymiarów;
• pochodzenia ziemskiego: istoty kryptoziemskie, a także te, które być może wkrótce stworzymy, czyli ogólna sztuczna inteligencja (AGI) i postczłowiek (homo deus).

Pojawiają się też sugestie, że inteligencje nieludzkie, które nas odwiedzają, mogły się już połączyć z ich własnymi wersjami ogólnej sztucznej inteligencji i przekształcić w tzw. inteligencję postbiologiczną (ang. post-biological intelligence, PBI)¹⁵. Nas ma czekać to samo. Co więcej, niektórzy sugerują, że takie inteligencje będą mogły się połączyć z naszymi ziemskimi sztucznymi inteligencjami. I jeśli sami połączymy się ze sztuczną inteligencją (jak sugeruje Ray Kurzweil), to wtedy inteligencje pozaziemskie także połączą się z nami¹⁶!

Pytanie, czy naprawdę tego chcemy? Co to będzie oznaczało dla naszego świata? Pismo Święte uroczyście ostrzega przed kontaktami z jakąkolwiek istotą nadprzyrodzoną poza samym Bogiem¹⁷, którym również jest Jezus Chrystus, Syn Boży i Zbawiciel świata¹⁸. W czasach biblijnych owe zakazane kontakty odbywały się za pomocą praktyk magicznych i odmiennych stanów świadomości¹⁹. Do dzisiaj istnieją grupy, które próbują się kontaktować z inteligencjami nieludzkimi, a niektórzy ludzie stają się przypadkowymi ofiarami takich kontaktów.

Jednak wkrótce, po raz pierwszy w historii, inteligencja ludzka poprzez sztuczną inteligencję będzie mogła bezpośrednio połączyć się z pozaziemską inteligencją nieludzką. A w języku biblijnym: z upadłymi aniołami (demonami). Już dzisiaj istoty te odciągają nas od jedynego Zbawiciela świata i prawdziwego homo deus (Boga-człowieka), zaprzeczając Jego boskości lub rozmywając Jego zbawczą rolę. Wreszcie Pismo Święte głosi, że już wkrótce rozegra się ostateczna bitwa między Chrystusem a szatanem zwana Armagedonem²⁰. Wszystko wskazuje na to, że stanie się to w XXI wieku. Po której stronie staniemy?

Polecamy również poniższe artykuły:

• Kosmiczny pluralizm, czyli historia idei kosmitów
• Sztuczna inteligencja – czy doprowadzi do końca świata?
• Czy anioły istnieją naprawdę?
• Skąd pochodzi Bóg?

Przypisy

1. Księga Apokalipsy 4,1-11.
2. Ewangelia według Marka 5,1-20; Ewangelia według Łukasza 8,27-40.
3. Ewangelia według Mateusza 25,41; II List Piotra 2,4; List Judy 1,6; Księga Apokalipsy 12,3-4.7-9.
4. T. Reichhardt, Einstein’s Thoughts on SETI, Smithsonian Magazine, 17.12.2014, https://www.smithsonianmag.com/air-space-magazine/einsteins-thoughts-seti-180953666/ [dostęp: 03.11.2026]. 
5. T. Lomas, B. Case, From Angels to Aliens: Humankind’s Ongoing Encounters with, and Evolving Interpretations of, The Genuine Celestial Unknown, Zygon: Journal of Religion and Science, 58(3), 02.09.2023, s. 614-635, https://www.zygonjournal.org/article/id/14934/ [dostęp: 03.11.2026].
6. L. Kean et al., Glowing Auras and ‘Black Money’: The Pentagon’s Mysterious U.F.O. Program, New York Times, 16.12.2017, https://www.nytimes.com/2017/12/16/us/politics/pentagon-program-ufo-harry-reid.html [dostęp: 03.11.2026].
7. Hipotezy UFO: natura, pochodzenie i możliwe wyjaśnienia, UFO Na Poważnie, https://ufonapowaznie.pl/repozytorium-uap/hipotezy-uap/ [dostęp: 03.11.2026].
8. J. Lennox, 2084. Sztuczna inteligencja i przyszłość ludzkości, Fundacja Prodoteo, Warszawa 2023, s. 110-111.
9. Ibid.
10. R. Kurzweil, Osobliwość coraz bliżej. Kiedy połączymy się z AI, Grupa Wydawnicza Relacja, Warszawa 2024, s. 23-24.
11. D. Kokotajlo et al., AI 2027, AI Futures Project, 03.04.2025, https://ai-2027.com/ [dostęp: 03.11.2025].
12. M. Tegmark, Życie 3.0. Człowiek w erze sztucznej inteligencji, Prószyński i S-ka, Warszawa 2019, s. 178-262.
13. T. Ventura, The Singularity Is Nearer: Conversations With Ray Kurzweil, Medium, 10.08.2026, https://medium.com/predict/the-singularity-is-nearer-conversations-with-ray-kurzweil-203d477bdce4 [dostęp: 03.11.2026].
14. Y. N. Harari, Homo deus. Krótka historia jutra, Wydawnictwo Literackie, 2018.
15. M. Rees, If alien life is artificially intelligent, it may be stranger than we can imagine, BBC, 26.10.2023, https://www.bbc.com/future/article/20231025-if-alien-life-is-artificially-intelligent-it-may-be-stranger-than-we-can-imagine [dostęp: 03.11.2026].
16. G. Quay, What Biblical Giants Can Teach Us about the Transhumanist Movement, Catholic Exchange, 04.09.2025, https://catholicexchange.com/what-biblical-giants-can-teach-us-about-the-transhumanist-movement/ [dostęp: 03.11.2026].
17. Księga Kapłańska 19,31; 20,6-7; Księga Powtórzonego Prawa 18,9-12; Księga Izajasza 8,19.
18. List do Filipian 2,5-8.
19. I Księga Samuela 28,7-20; I Księga Kronik 10,13-14.
20. Księga Apokalipsy 16,13-16; 19,19.

© Źródło zdjęcia głównego: Canva.