Era mezozoiczna

Zobacz również

Niewiele rzeczy w nauce budzi większe zainteresowanie u dzieci niż dinozaury. Książki, filmy, zabawki itp. nadal podsycają zainteresowanie dzieci bardzo obcym światem z naszej przeszłości, ale niewielu chrześcijan wie, jak odpowiedzieć na ciekawość swoich dzieci w sposób, który jest zarówno biblijny, jak i naukowo trafny. Chociaż pełne omówienie skamieniałości w skałach mezozoicznych wymagałoby kilku tomów, przedstawiono tutaj krótkie streszczenie wraz z kilkoma kreacjonistycznymi refleksjami dla zainteresowanych – rodziców i nie tylko.

Mezozoik („era życia średniego”) składa się z trzech okresów: triasu, jury i kredy. Skały mezozoiczne stanowią środek fanerozoiku – skały zawierające większość znalezionych przez nas skamieniałości – wciśnięte między paleozoik („era dawnego życia”) i kenozoik („era niedawnego życia”). Podobnie jak w przypadku reszty kolumny geologicznej, im wyżej przemieszczamy się w kolumnie, tym młodsze są skały i tym bardziej skamieniałości znajdujące się w nich przypominają życie w naszym obecnym świecie.

Najniższe, a więc najstarsze skały mezozoiku nazywane są triasem. Trias pojawia się zaraz po permie, ostatnim z okresów paleozoiku. Skamieniałości zwierząt zmieniają się drastycznie na granicy między permem a triasem, tak że ewolucjoniści nazywają to permo-triasowym wymieraniem, uważanym za największe wydarzenie wymierania w historii Ziemi. Pomimo wielkiego wymierania fauny, rośliny przechodzą przez wymieranie permo-triasowe stosunkowo bez uszczerbku. Jest to interesujące zjawisko w zapisie kopalnym: wymieranie roślin i zwierząt nie wydaje się być zgodne z oczekiwaniami z perspektywy ewolucyjnej.

Dramatyczne zmiany flory można znaleźć w środkowym permie, a później w obrębie kredy. Dominującym typem roślin występujących w mezozoiku, aż do dolnej kredy, są rośliny nagonasienne – rośliny takie jak iglaki, miłorzęby, sagowce i benetyty (grupa wymarła). Jednak w dolnej kredzie występuje eksplozja zupełnie innego rodzaju roślin – okrytozalążkowych, roślin kwitnących. Okrytozalążkowe dominują dziś w naszych ekosystemach, ale są one całkowicie nieobecne w skałach poniżej dolnej kredy – z wyjątkiem niektórych prawdopodobnych pyłków kwiatowych triasu (Hochuli i Feist-Burkhardt, 2013) i prawdopodobnego kwiatu jurajskiego (Liu i Wang, 2015).

Co mamy zrobić z brakiem roślin kwitnących – obecnie dominującej formy roślin – w triasie i jurze? Obecnie na naszej ziemi prawie nie ma miejsca, w którym nie można znaleźć pyłku roślin okrytozalążkowych. Jak przeszłość mogła być tak inna? Ewolucjonista sugeruje, że okrytozalążkowe wyewoluowały w okresie mezozoiku z jakiegoś przodka nagonasiennego, ale brakuje skamieniałości przejściowych, dlatego wydarzenie to pozostaje owiane tajemnicą. Być może, jak zostanie to później omówione, odpowiedź leży w oddzielnych ekosystemach.

Kręgowce znalezione w skałach dolnego i środkowego triasu wydawałyby się nam bardzo obce, gdybyśmy je dzisiaj spotkali, chociaż w tych skałach znajduje się wiele znanych nam bezkręgowców. Przed górnym triasem nie ma krokodyli. Zamiast nich występują przypominające je fitozaury i stereospondyle. Nie ma tu dużych, roślinożernych ssaków, takich jak krowy, owce, antylopy czy jelenie; raczej widzimy ogromną liczbę dicynodontów – „gadów ssakokształtnych” z kłami i dziobami – a także gadów o ostrych dziobach, zwanych rynchozaurami. Nie ma delfinów, fok ani żółwi morskich – są ichtiozaury podobne do delfinów, notozaury o długich szyjach, często przypominające żółwie, oraz plakodonty miażdżące małże. Zamiast pancerników są duże gady z zadartymi nosami – aetozaury. W tych skałach nie ma ptaków, żab, salamander ani węży.

Potem w skałach górnego triasu następuje nagła zmiana. W tych warstwach po raz pierwszy ujawnia swoją obecność kilka grup: krokodyle, żółwie, dinozaury, pterozaury („pterodaktyle”), a nawet ssaki (Bi i in., 2014). W triasie dinozaury i zwierzęta podobne do dinozaurów są już zaskakująco różnorodne – są tu małe i duże drapieżniki oraz roślinożercy o różnych kształtach. Pterozaury po raz pierwszy znalezione w zapisie również są w pełni uformowane i zróżnicowane. Nie tego powinniśmy się spodziewać, biorąc pod uwagę ewolucję darwinowską, w której nowa grupa powinna ewoluować i zwiększać swoją różnorodność w czasie. Zamiast tego obserwujemy szybkie pojawianie się nowych grup w zapisie kopalnym, bardzo już zróżnicowanych.

Wraz z początkiem skał jurajskich zniknęła większość dziwacznych grup triasowych, o których była mowa w poprzednim akapicie, z wyjątkiem ichtiozaurów i stereospondyli, a pojawiło się jeszcze więcej grup, w tym jaszczurki i współczesne płazy. Dinozaury w okresie jurajskim są jeszcze bardziej zróżnicowane, a niektóre odmiany stają się ogromne. Warto zauważyć, że zauropody – dinozaury, takie jak brachiozaur, apatozaur i brontozaur (obecnie ponownie ważny rodzaj (Tschopp i in., 2015)) – były największymi zwierzętami lądowymi, jakie kiedykolwiek żyły. Niektóre z nich osiągały długość ponad 30 metrów! W jurajskich skałach można znaleźć inne nowe dinozaury, w tym dinozaury opancerzone, takie jak stegozaur, oraz duże drapieżniki, takie jak allozaur i ceratozaur.

Skały morskie sugerują, że w oceanach roi się od plezjozaurów o długich szyjach i czterech płetwach oraz amonitów o prostych i zwiniętych spiralnie muszlach. W warstwach górnej jury i dolnej kredy pojawia się wiele nowych typów pterozaurów, w tym filtratory ktenochasmatydy oraz dsungaripterids miażdżące muszle (Witton, 2013). Warto zauważyć, że pierwszy ptak (chociaż być może nie (Xu i in., 2011; Agnolín i Novas, 2013)) w zapisie kopalnym, Archeopteryks, znajduje się w skałach środkowej jury. Chociaż posiada pióra oczekiwane od ptaka, ma również kilka cech dinozaurów, w tym długi kostny ogon, zęby i pazury na palcach skrzydeł – dowody, które zostały użyte do argumentowania za jego stanem przejściowym między dinozaurami teropodami a ptakami. Co ciekawe, w skałach kredowych znajduje się wiele najbardziej przypominających ptaki dinozaurów, a Archeopteryks i jego sprzymierzeńcy – Anchiornis, Xiaotingia i Aurornis – wydają się pojawiać w zapisie kopalnym nagle, bez bezpośrednich przodków.

Jeśli chodzi o kredę, to oprócz pojawienia się kwiatów i ich zapylaczy, pszczół, ten okres skał wyróżnia się różnorodnością dinozaurów. Duże, sporadycznie-dwunożne zwierzęta roślinożerne, takie jak iguanodon i kaczodziobe hadrozaury, dominują w ekosystemach kredy wraz z czworonożnymi dinozaurami rogatymi, takimi jak Triceratops i Centrozaur. Rzadsze w zapisie kopalnym są silnie opancerzone ankylozaury i dwunożne pachycefalozaury z kopulastymi głowami. W kredzie po raz pierwszy pojawiają się nowe grupy teropodów, w tym roślinożerne naziemne przypominające leniwce terizinozaury, bezzębne ornitomimozaury (przypominające strusie) i owiraptorozaury oraz alwarezaury, które miały tylko jeden palec na każdej dłoni. Małe mięsożerne teropody obejmowały słynne dromeozaury, takie jak Deinonych i Welociraptor.

W kredzie występują największe mięsożerne teropody: tyranozaury i karcharodontozaury z południowej półkuli (chociaż Veterupristisaurus jest jurajski (Rauhut, 2011)). Pterozaury również osiągnęły gigantyczne rozmiary, z azdarchami, takimi jak Kecalkoatl, osiągającymi rozpiętość skrzydeł 10-11 metrów! Pomimo tych olbrzymich zwierząt, największy ssak kredowy jest wielkości oposa z Wirginii (Hu i in., 2005). Różne gatunki ptaków, w tym enantiornity, występują w wielu osadach kredy, a nad oceanami dominują mozazaury – gigantyczne węże morskie z czterema płetwami. Co ciekawe, pierwsze węże posiadające cztery kończyny również występują w skałach kredowych (Martill i in., 2015).

Następnie, wraz z przejściem od kredy do paleogenu, wszystko się zmienia. W warstwach powyżej kredy nie ma skamieniałości amonitów, ichtiozaurów, plezjozaurów, mozazaurów, pterozaurów czy dinozaurów. Ssaki, ptaki, krokodyle, żaby, jaszczurki, węże, owady i inne zwierzęta nadal można znaleźć w skałach kenozoicznych, ale brak pozostałych pozostaje tajemnicą. Najpopularniejsze wyjaśnienie w kręgach ewolucyjnych jest takie, że duża asteroida uderzyła w ziemię, zabijając dinozaury. Mniejsze zwierzęta, takie jak ssaki i ptaki, były w stanie przetrwać, natomiast duże dinozaury nie. Jednak ten scenariusz jest oczywiście zbyt uproszczony. Dlaczego asteroida miałaby zabić amonity, a zostawić kałamarnice? Dlaczego małe dinozaury umarły, a ptaki nie?

Być może lepszym wyjaśnieniem jest to, że granica kreda-paleogen reprezentuje koniec potopu Noego. Wówczas kenozoik reprezentuje rekolonizację Ziemi. Niektóre zwierzęta – dinozaury, pterozaury itp. – nie były w stanie przetrwać w popotopowym świecie, podczas gdy inne odniosły niesamowity sukces. Być może to wyjaśnia, dlaczego trias i inne okresy mają odpowiedniki dzisiejszych zwierząt, a nie nasze współczesne odmiany. Krokodyle i fitozaury żyły w różnych przedpotopowych ekosystemach, ale po potopie wyginięcie fitozaurów pozwoliło krokodylom przejąć wszystkie rodzaje kompatybilnych ekosystemów. Żaby nigdy nie występują w karbonie ani permie, mimo że są to miejsca, które Kermit chciałby nazwać domem, ponieważ w środowiskach zachowanych w tych okresach są już inne zwierzęta: mikrozaury, dissorophoids i branchiozaury. Żaby mogły być ograniczone do pewnych obszarów przed potopem, ale po potopie byłyby w stanie rozprzestrzenić się po całym świecie, podczas gdy wiele innych grup płazów nie mogło i wyginęło.

Zamiast zawsze próbować dopasowywać przeszłość do naszego obecnego świata, może powinniśmy uznać, że miejsce, które widzimy z naszych okien, to powrót do zdrowia po światowej katastrofie i jako takie w rzeczywistości nie jest normą w historii Ziemi.

Bibliografia

Agnolín, F.L. and Novas, F.E. 2013. Avian ancestors. A review of the phylogenetic relationships of the theropods Unenlagiidae, Microraptoria, Anchiornis, and Scansoriopterygidae. SpringerBriefs in Earth System Sciences: 1-96.

Bi, S., Wang, Y., Guan, J., Sheng, X., and Meng, J. 2014. Three new Jurassic euharamiyidan species reinforce early divergence of mammals. Nature 514: 579-584.

Hochuli, P.A. and Feist-Burkhardt, S. 2013. Angiosperm-like pollen and Afropollis from the Middle-Triassic (Anisian) of the Gemanic Basin (Northern Switzerland). Frontiers in Plant Science 4: 344.

Hu, Y., Meng, J., Wang, Y., and Li, C. 2005. Large Mesozoic mammals fed on young dinosaurs. Nature 433: 149-152.

Liu, Z.-J. and Wang, X. 2015. A perfect flower from the Jurassic of China. Historical Biology. DOI: 10.1080/08912963.2015.1020423.

Martill, D.M., Tischlinger, H., and Longrich, N.R. 2015. A four-legged snake from the Early Cretaceous of Gondwana. Science 349(6246): 416-419.

Rauhut, O.W.M. 2011. Theropod dinosaurs from the Late Jurassic of Tendaguru (Tanzania). Special Papers in Palaeontology 86: 195-239.

Tschopp, E., Mateus, O.V., and Benson, R.B.J. 2015. A specimen-level phylogenetic analysis and taxonomic revision of Diplodocidae (Dinosauria, Sauropoda). PeerJ 3: e857.

Witton, M.P. 2013. Pterosaurs. Princeton University Press, Princeton, New Jersey.

Xu, X., You, H., Du, K., and Han, F. 2011. An Archaeopterx-like theropod from China and the origin of Avialae. Nature 475(7357): 465-470.

Źródło:grisda.org

Zobacz również

Popularne artykuły

Czy pterozaury miały pióra?

Pterozaury były latającymi gadami i choć czasami nazywa się je latającymi dinozaurami, to jednak „technicznie” różniły się od dinozaurów. Naukowcy ewolucyjni jeszcze...

Archeopteryks: ptak czy gad? A może nie?

Archeopteryks jest prawdopodobnie najsłynniejszą skamieliną, jaką kiedykolwiek odkryto. Ma mieszankę cech podobnych do ptaków i gadów, a po raz pierwszy opisany został zaledwie dwa lata...

Eksplozja kambryjska

Podręczniki opisują zapis kopalny jako „najlepszy dowód” na ewolucję. Twierdzą, że zapis kopalny dowodzi  ewolucji, ponieważ wydaje się, że istnieje sukcesja od...
Skip to content