Wizon amerykański, norka amerykańska, wizon (Neogale vison) to półwodny drapieżnik z rodziny łasicowatych. Pochodzi z Ameryki Północnej. Został wprowadzony do wielu regionów Europy, Azji i Ameryki Południowej. Ze względu na szeroki zasięg jest klasyfikowany przez IUCN jako gatunek najmniejszej troski.
Przez długi czas uważano, że norka amerykańska jest jedynym żyjącym przedstawicielem rodzaju Neovison – po wyginięciu norki morskiej (N. macrodon). Najnowsze badania przyczyniły się do tego, że oba te gatunki zostały jednak przeniesione do rodzaju Neogale, który obejmuje również kilka gatunków łasic z Nowego Świata.
Wizon amerykański jest mięsożerny. Poluje na gryzonie, ryby, skorupiaki, płazy i ptaki. W Europie, gdzie został zawleczony, uznaje się go za gatunek inwazyjny, odpowiedzialny za spadek liczebności norki europejskiej, desmana pirenejskiego i karczownika. To także najczęściej hodowany gatunek zwierząt futerkowych na świecie. Pod względem znaczenia gospodarczego przewyższa srebrnego lisa, sobola, kunę i skunksa.
Opis
Norka amerykańska wyraźnie różni się od przedstawicieli rodzaju Mustela (łososi i gronostajów) oraz pozostałych gatunków z rodzaju Neogale. Jest większa i ma i masywniejszą sylwetką, zbliżoną do kuny. Ma gęsty, równomiernie puszysty ogon, który zwęża się ku końcowi. Odróżnia ją to od gronostajów, których ogon jest smukły, cylindryczny i zakończony jedynie puszystą końcówką.
Budową przypomina norkę europejską. Wyróżnia się jednak dłuższym ogonem, który stanowi od 38 do 51% długości ciała. Wydłużone ciało umożliwia jej zakradanie się do nor ofiar, a opływowy kształt zmniejsza opór wody podczas pływania. Czaszka norki amerykańskiej przypomina tę u norki europejskiej, lecz jest masywniejsza, węższa i krótsza, z silniej rozwiniętymi wyrostkami i szerszym mózgoczaszkowym odcinkiem. Górne trzonowce są większe i bardziej masywne. Wzór zębowy wynosi: 3.1.3.1 / 3.1.3.2.
Norki hodowlane, selekcjonowane na fermach futrzarskich, wykazują znaczne różnice fizjologiczne w porównaniu z dzikimi osobnikami. Mają o 19,6% mniejsze mózgi, o 8,1% mniejsze serca i aż o 28,2% mniejsze śledziony. Ich stopy są szerokie, z błonami pławnymi między palcami. Samice posiadają zazwyczaj osiem sutków – jedną parę w pachwinach i trzy pary na brzuchu. Penis samca ma długość 5,6 cm. Znajduje się w osłonce. Kość prącia jest dobrze rozwinięta, o trójkątnym przekroju i wygięta na końcu.
Długość ciała dorosłego samca wynosi 34–45 cm, a samicy 31–37,5 cm. Ogon mierzy u samców 15,6–24,7 cm, a u samic 14,8–21,5 cm. Masa ciała zależy od płci i sezonu. Samce są cięższe od samic. Największą masę osiągają jesienią. Zimą samce ważą od 500 do 1580 g, a samice od 400 do 780 g.
Futro
Zimowe futro norki amerykańskiej jest gęstsze, dłuższe, delikatniejsze i ściślej przylegające do ciała niż u jej europejskiej kuzynki. Barwa zimowego włosa waha się od bardzo ciemnego, niemal czarno-brunatnego do jasnobrązowego. Kolor rozkłada się równomiernie na całym ciele. Spodnia część jest tylko nieznacznie jaśniejsza od grzbietu. Włosy okrywowe są lśniące, ciemnobrązowe, często niemal czarne wzdłuż kręgosłupa. Podszerstek na grzbiecie jest silnie pofalowany, brunatnoszary z niebieskawym połyskiem. Ogon ma ciemniejsze ubarwienie niż tułów. Jego koniec bywa całkowicie czarny. Charakterystyczna jest biała plama na podbródku i dolnej wardze.
Osobniki hodowlane często mają nieregularne białe łatki na spodzie ciała. U uciekinierów z ferm w rejonie Tatarstanu (dawna Tartaria) łatki te z czasem zanikały. Letnie futro jest wyraźnie krótsze, rzadsze i matowe. Gęsty podszerstek i natłuszczone włosy okrywowe zapewniają norkom częściową wodoodporność. Długość włosów okrywowych plasuje się między długością sierści wydr i tchórzy. Wskazuje to na niepełne przystosowanie do życia wodnego. Zwierzęta linieją dwa razy do roku – wiosną i jesienią. W odróżnieniu od niektórych innych gatunków z tej rodziny norka amerykańska nie bieleje zimą. W hodowlach futrzarskich uzyskano wiele mutacji barwnych tego gatunku.
Zachowanie norek amerykańskich
Norki amerykańskie są samotnikami. Ich terytoria rzadko nakładają się na siebie w obrębie tej samej płci. Znacznie częściej dochodzi do ich częściowego pokrywania się u samców i samic. Zwierzęta najchętniej wybierają na swoje siedliska spokojne, skaliste wybrzeża z szerokimi strefami pływów i gęstą roślinnością. Spotyka się je także w estuariach, nad rzekami i kanałami w pobliżu terenów zurbanizowanych. Zasięg terytoriów wynosi zwykle od 1 do 6 kilometrów długości. Samce zajmują większe obszary niż samice.
Choć norka preferuje życie w pobliżu wody, tak naprawdę nie jest jednak wybredna, jeśli chodzi o wybór kryjówki. Jej nory to zazwyczaj długie korytarze w brzegach rzek, przestrzenie pod pniami drzew, korzeniami, w wydrążonych pniach, szczelinach skalnych, kanałach burzowych, czy pod kamiennymi nasypami i mostami. Własnoręcznie wykopane nory mają średnicę około 10 cm. Ciągną się na długość 3–3,7 metra, przy głębokości od 60 do 90 cm. Norka często korzysta też z opuszczonych nor piżmaków, borsuków lub skunksów. Niekiedy zakłada kryjówki w starych mrowiskach. Komora gniazdowa znajduje się na końcu tunelu i ma średnicę około 30 cm. Jest sucha, ciepła, wyścielona słomą i piórami. Charakterystyczną cechą nor wizonów są liczne wejścia oraz kręte korytarze. Liczba wyjść z kryjówki waha się od jednego do nawet ośmiu.
Norki wydają dźwięki głównie w sytuacjach zagrożenia lub bliskiego kontaktu z innymi osobnikami. Wówczas mogą piszczeć, syczeć lub wrzeszczeć. W trakcie godów słychać ciche, gardłowe dźwięki przypominające chichot. Młode piszczą głośno i powtarzalnie, gdy zostaną oddzielone od matki. Badacz Ernest Thompson Seton opisywał także warczenie i prychanie norek w obliczu zagrożenia. W sytuacjach agresywnych zwierzęta wyginają grzbiet, puszą futro, uderzają ogonem, tupią i drapią ziemię łapami, a także otwierają pysk w charakterystycznym geście grożenia. Gdy te zachowania nie przynoszą efektu, dochodzi do walk, które często kończą się ranami głowy i szyi.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
Źródło:
1. https://en.wikipedia.org/wiki/American_mink [dostęp: 19.07.2025]
Źródło zdjęcia głównego: Wikipedia Commons. Autor: Needsmoreritalin. CC BY-SA 3.0.
