Nocek Natterera (Myotis nattereri) to europejski przedstawiciel rodziny mroczkowatych, łatwo rozpoznawalny po jasnych, niemal przezroczystych skrzydłach. Jego sierść ma brunatny kolor na grzbiecie, przechodzący w szarawobiały na spodzie ciała. Gatunek występuje na niemal całym kontynencie europejskim, a także w niektórych rejonach Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej. Żywi się owadami i innymi bezkręgowcami, które chwyta w locie lub zbiera z powierzchni ziemi.
Latem nocek Natterera wybiera na swoje schronienia liściaste i iglaste drzewa, budynki lub specjalne budki dla nietoperzy, zawsze w pobliżu terenów łowieckich. Zimą zapada w hibernację. Chroni się wówczas w jaskiniach, tunelach, piwnicach lub opuszczonych sztolniach. Często wciska się w wąskie szczeliny. Gatunek został po raz pierwszy opisany w 1817 roku przez Heinricha Kuhla. Nadał on mu nazwę na cześć austriackiego przyrodnika Johanna Natterera.
Opis
Nocek Natterera to nietoperz średniej wielkości. Długość ciała wraz z głową wynosi od 44 do 51 mm. Długość przedramienia sięga około 44 mm. Masa ciała waha się od 5 do 9,5 grama. Górna część ciała pokryta jest krótką, gęstą sierścią o szarobrązowym zabarwieniu. Spód jest szarobiały. Błony skrzydeł oraz uszy mają charakterystyczny dymnoszary odcień.
Gatunek można odróżnić od podobnych nietoperzy m.in. dzięki pofałdowanej i obrzeżonej sztywnymi, zakrzywionymi włoskami krawędzi błony ogonowej, rozpiętej między tylnymi kończynami. Charakterystyczny jest także kształt ostrogi – chrzęstnej struktury wspierającej błonę – która u nocka Natterera przypomina literę „S”.
Zasięg występowania nocka Netterera
Zespół gatunków nocka Natterera obejmuje zachodnią część krainy palearktycznej. Nietoperze te są szeroko rozpowszechnione w niemal całej Europie, części Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej. Ich zasięg rozciąga się od południowej Szwecji, Finlandii i zachodniej Rosji na północy, po Irlandię, Wielką Brytanię, Hiszpanię i Portugalię na zachodzie. Na wschodzie sięga Ukrainy, Azji Mniejszej, Lewantu, Kaukazu, gór Kopet-dag w Turkmenistanie, Iranu i północnego Kazachstanu. Najdalej na południe występuje w Maroku i Algierii, aż po pasmo Atlasu. Doniesienia z Afryki Północnej są nieliczne. Sugeruje to niewielką liczebność lokalnych populacji. W Norwegii gatunek prawdopodobnie już wyginął.
Nocek Natterera zasiedla tereny od poziomu morza po wysokości sięgające około 2000 m n.p.m. Preferuje środowiska leśne, parki i otwarte krajobrazy z rozproszoną roślinnością drzewiastą. Na letnie schronienia wybiera dziuple, budynki lub specjalne skrzynki lęgowe. Zimuje w jaskiniach, sztolniach, tunelach i piwnicach. Chowa się w szczelinach, najczęściej w pobliżu wejść do podziemi. To gatunek osiadły. Odległości między koloniami letnimi a zimowiskami zwykle nie przekraczają 120 kilometrów.
Zachowanie
Nocek Natterera to nocny łowca. Żywi się owadami i innymi drobnymi bezkręgowcami. Tuż po zmierzchu opuszcza kryjówkę i rozpoczyna polowanie. Wykorzystuje w tym celu echolokację – zdolność orientowania się w przestrzeni dzięki emisji ultradźwięków i analizie odbitego echa. Dźwięki wydawane przez tego nietoperza mieszczą się w zakresie od 23 do 115 kHz, z największym natężeniem przy częstotliwości 53 kHz. Każdy impuls trwa przeciętnie 3,8 milisekundy. Szerokie pasmo tych modulowanych sygnałów pozwala mu lokalizować ofiary zaledwie kilka centymetrów od liści, bez potrzeby korzystania ze wzroku, węchu czy dźwięków wydawanych przez zdobycz.
Choć większość pożywienia chwyta w locie, potrafi również zbierać ofiary wiszące na nitkach pajęczyny, jak gąsienice czy pająki, a nawet lądować na ziemi i polować na aktywne nocą bezkręgowce. Analiza odchodów wykazała, że dieta tego nietoperza składa się głównie z większych muchówek (Diptera). Często zjada również chruściki (Trichoptera), błonkoskrzydłe (Hymenoptera) oraz pajęczaki (Arachnida). Sporadycznie wykrywano też resztki motyli, chrząszczy, pluskwiaków, skorków i wijów. Przypuszcza się, że w polowaniu pomaga mu błona ogonowa rozpięta między tylnymi kończynami. Znajdujące się na jej brzegu sztywne włoski mogą pełnić funkcję czuciową.
Rozród rozpoczyna się wiosną. Samice tworzą wówczas wspólne kolonie rozrodcze. Po zapłodnieniu, po około 50–60 dniach, samica rodzi zwykle jedno młode – rzadziej bliźnięta. Odsadzenie następuje po sześciu–siedmiu tygodniach. Młody nietoperz osiąga dojrzałość płciową w kolejnym sezonie.
Nocek Natterera – ochrona
Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) klasyfikuje nocka Natterera jako gatunek najmniejszej troski (Least Concern). Status ten wynika z szerokiego zasięgu występowania i licznych, stabilnych populacji w wielu regionach. Choć nie stwierdzono poważnych zagrożeń na skalę globalną, IUCN zwraca uwagę na lokalne problemy, takie jak degradacja lasów czy zmiany w użytkowaniu gruntów. W niektórych regionach Europy nietoperze tracą naturalne schronienia w drzewach i budynkach, a w Afryce niszczone są jaskinie, w których zimują. Ponadto w Afryce Północnej nocek Natterera bywa wykorzystywany w tradycyjnej medycynie.
Nietoperz ten objęty jest ochroną w ramach kilku międzynarodowych porozumień: Dyrektywy Siedliskowej Unii Europejskiej, Konwencji Bońskiej (Eurobats) oraz Konwencji Berneńskiej. W Wielkiej Brytanii jego rzadkość sprawia, że tereny leśne, w których występuje, mogą uzyskać status Obszarów o Szczególnym Znaczeniu Naukowym (SSSI) lub Specjalnych Obszarów Ochrony (SAC). Dodatkowo, właściciele takich gruntów mogą liczyć na wsparcie finansowe w ramach programów ochrony środowiska prowadzonych przez Natural England.
Taksonomia
Nocka Natterera po raz pierwszy opisał zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego niemiecki przyrodnik Heinrich Kuhl w 1817 roku. Nadał mu nazwę Vespertilio nattereri. Holotyp pochodził z Hanau, w Hesji. Obecnie gatunek zaliczany jest do podrodzaju Myotis i grupy gatunkowej myotis. Blisko spokrewnione z nim są M. nattereri i M. crypticus, które tworzą grupę siostrzaną. Taksonomia zespołu gatunków z tej grupy pozostaje skomplikowana. Na podstawie danych morfometrycznych i genetycznych wyodrębniono cztery gatunki kryptyczne: M. nattereri, M. crypticus, M. escalerai i M. zenatius. Z kolei taksony hoveli i tschuliensis uznawane są obecnie za podgatunki. Wymagają jednak dalszych analiz, które mogą potwierdzić ich odrębność Autorzy opracowania Illustrated Checklist of the Mammals of the World wyróżniają trzy podgatunki nocka Natterera.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Mroczak posrebrzany – mroczek posrebrzany
- Mól włosienniczek
- Czy łasica może zaatakować człowieka?
- Czy dinozaury ewoluowały w ptaki?
Źródło:
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Natterer%27s_bat [dostęp:19.07.2025]
Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Gilles San Martin. CC BY-SA 2.0.
