Mulak czarnoogonowy (Odocoileus hemionus) to gatunek jelenia występujący naturalnie na zachodzie Ameryki Północnej. Nazwę zawdzięcza charakterystycznie dużym uszom, przypominającym uszy muła. W obrębie gatunku wyróżnia się dwa podgatunki, które określa się wspólnie mianem jeleni czarnoogonowych. W przeciwieństwie do blisko spokrewnionego mulaka białoognowego (Odocoileus virginianus), spotykanego niemal w całej Ameryce Północnej mulaki czarnoogonowe zamieszkują wyłącznie zachodnie Wielkie Równiny, obszar Gór Skalistych, południowy zachód Stanów Zjednoczonych oraz zachodnie wybrzeże kontynentu. Zostały również introdukowane w Argentynie oraz na hawajskiej wyspie Kauai.
Taksonomia
Jelenie mulaki dzieli się na dwie główne grupy: mulaki sensu stricto oraz jelenie czarnoogonowe. Do pierwszej grupy zalicza się wszystkie podgatunki z wyjątkiem O. h. columbianus i O. h. sitkensis, które tworzą grupę jeleni czarnoogonowych. Choć obie grupy bywały traktowane jako odrębne gatunki, obecnie większość badaczy uznaje je za jeden gatunek. Wszystko dlatego, że dochodzi między nimi do krzyżowania. Co ciekawe, mitochondrialne DNA mulaka i jelenia wirginijskiego jest do siebie podobne, a wyraźnie różni się od DNA jelenia czarnoogonowego. Może to wynikać z procesu introgresji. W naturze hybrydy między mulakiem a jeleniem wirginijskim są rzadkie. Częściej notuje się je lokalnie w zachodnim Teksasie. Nawet w warunkach hodowlanych przeżywalność mieszańców jest jednak niska. Wiele doniesień o rzekomych hybrydach w naturze okazuje się niepewnych. Rozpoznanie ich wyłącznie na podstawie cech zewnętrznych jest bardzo trudne.
Podgatunki
Część specjalistów uznaje O. h. crooki za starszy synonim O. h. eremicus. Typowy okaz pierwszego z tych podgatunków okazał się jednak hybrydą między jeleniem mulakiem a jeleniem wirginijskim. Sprawia to, że nazwa O. h. crooki jest nieważna. Pod znakiem zapytania stoi również ważność podgatunku O. h. inyoensis. Dwa wyspiarskie podgatunki — O. h. cerrosensis i O. h. sheldoni — mogą być w rzeczywistości synonimami O. h. eremicus lub O. h. peninsulae.
Zgodnie z trzecim wydaniem Mammal Species of the World, wyróżnia się dziesięć ważnych podgatunków jelenia mulaka. Do grupy mulaka sensu stricto zalicza się m.in. O. h. californicus, który występuje niemal w całej Kalifornii z największymi skupiskami w hrabstwach Los Angeles i Orange oraz w górach Sierra Nevada, z wyjątkiem Doliny Centralnej; O. h. cerrosensis — endemita Wyspy Cedros u wybrzeży Baja California; O. h. eremicus zasiedlający Dolinę Dolnego Kolorado i pustynne tereny Arizony oraz Sonory; O. h. fuliginatus z południowej Kalifornii i północnej części Półwyspu Kalifornijskiego; O. h. hemionus szeroko rozprzestrzeniony w Górach Skalistych aż po Jukon i Terytoria Północno-Zachodnie; O. h. inyoensis spotykany głównie w górach Sierra Nevada i okolicach Yosemite; O. h. peninsulae zamieszkujący większość Baja California Sur; oraz O. h. sheldoni ograniczony do wyspy Tiburón w Zatoce Kalifornijskiej. Grupę jeleni czarnoogonowych tworzą: O. h. columbianus, zasiedlający lasy deszczowe północno-zachodniego wybrzeża USA i Kanady, oraz O. h. sitkensis żyjący w podobnych, lecz bardziej północnych siedliskach – od Kolumbii Brytyjskiej po Alaskę, w tym w lasach deszczowych Great Bear Rainforest i Tongass.
Opis mulaka czarnoogonowego
Jelenie wirginijskie i mulaki różnią się przede wszystkim wielkością uszu, kolorem ogona oraz kształtem poroża. Masa ciała często również bywa istotną cechą rozpoznawczą. Mulak ma ogon zakończony czarną końcówką, czego nie obserwuje się u białogona. Charakterystyczne dla niego jest także poroże. Rozgałęzia się ono na kształt wideł, podczas gdy u jelenia wirginijskiego odnogi wyrastają z głównej tyki. Każdej wiosny poroże byków zaczyna odrastać niemal natychmiast po zrzuceniu starego. Zwykle ma to miejsce w połowie lutego. Termin ten może się różnić w zależności od regionu. Choć mulaki potrafią biegać, często obserwuje się je podczas tzw. stottingu, czyli skakania, w którym wszystkie cztery kończyny uderzają o podłoże jednocześnie. Mulak jest największym z trzech gatunków jelenia z rodzaju Odocoileus. Osiąga wysokość w kłębie od 80 do 106 cm oraz długość ciała od 1,2 do 2,1 metra. Ogon mierzy od 11,6 do 23 cm. Dorosłe samce ważą zazwyczaj od 55 do 150 kg, średnio około 92 kg. Rekordowe osobniki mogą dochodzić do 210 kg. Samice są mniejsze. Ważą od 43 do 90 kg, przy średniej masie około 68 kg. W odróżnieniu od jelenia wirginijskiego mulak rzadko wykazuje znaczną zmienność rozmiarów w obrębie swojego zasięgu. Lokalne warunki środowiskowe mogą wpływać na masę zwierząt w poszczególnych populacjach. Wyjątkiem jest podgatunek O. h. sitkensis, który jest wyraźnie mniejszy od pozostałych. Przeciętnie samce ważą 54,5 kg, a samice około 36 kg.
Zachowanie
Choć na zachowanie mulaka wpływa przede wszystkim dostępność schronienia, a także pokarmu, istotną rolę odgrywa również cykl rozrodczy. Okres godowy, czyli ruja, rozpoczyna się zwykle jesienią. Gdy samice wchodzą w ruję, samce stają się bardziej agresywne i rywalizują o partnerki. Łanie mogą kopulować z więcej niż jednym bykiem. Jeśli nie zajdą w ciążę, mogą ponownie wejść w ruję w ciągu miesiąca. Ciąża trwa około 190–200 dni. Młode rodzą się wiosną. Przeżywalność cieląt podczas porodu wynosi około 50 procent. Młode pozostają z matką przez całe lato. Odstawiane są jesienią, po upływie 60–75 dni. Samice mulaka zazwyczaj rodzą dwa młode. Poroże samców opada zimą. Następnie zaczyna odrastać, przygotowując zwierzę do kolejnego okresu godowego. Roczny cykl wzrostu poroża jest regulowany przez zmiany długości dnia. Liczebność grup mulaków zmienia się sezonowo. Najmniejsze grupy obserwuje się w okresie wycieleń (czerwiec i lipiec w Saskatchewan i Albercie), a największe zimą, podczas wczesnej ciąży (luty i marzec). Poza człowiekiem, głównymi drapieżnikami mulaka są kojoty, wilki i pumy. Rysie rude, rysie kanadyjskie, rosomaki, czarne niedźwiedzie i grizzly mogą polować na dorosłe jelenie. Najczęściej atakują jednak cielęta, chore osobniki albo żywią się padliną. Niedźwiedzie i mniejsze drapieżniki zwykle żywią się oportunistycznie. Stanowią niewielkie zagrożenie dla zdrowego, silnego mulaka.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Mulak białoogonowy – jeleń wirginijski – jeleń wirgiński
- Muflon śródziemnomorski
- Jak widzą muchy i owady?
- Marihuana w starożytnym Izraelu: prawda czy mit?
Źródło:
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Mule_deer [dostęp: 15.07.2025]
Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Dcrjsr. CC BY 3.0.


