Mysz domowa (Mus musculus) to niewielki ssak z rodziny myszowatych, łatwo rozpoznawalny po spiczastym pyszczku, dużych, zaokrąglonych uszach i długim, niemal bezwłosym ogonie. Należy do najpospolitszych gatunków rodzaju Mus. Choć w naturze występuje jako dzikie zwierzę, ogromnie skorzystała na bliskim sąsiedztwie ludzi. Populacje synantropijne, czyli żyjące w otoczeniu człowieka, są dziś znacznie liczniejsze niż te prawdziwie dzikie, bytujące z dala od ludzkiej działalności. Mysz domowa została także udomowiona. W 2002 roku zakończono sekwencjonowanie pełnego genomu referencyjnego myszy. Stanowiło to przełom w nauce.
Opis
Myszy domowe osiągają długość ciała (od czubka nosa do nasady ogona) od 7,5 do 10 centymetrów. Ich ogon mierzy od 5 do 10 centymetrów. Zwykle ważą od 11 do 30 gramów. W środowisku naturalnym występują w barwach od szarej i jasnobrązowej po czarną. Pojedyncze włosy mają ubarwienie aguti, czyli wielobarwne. Udomowione odmiany ozdobne oraz myszy laboratoryjne występują w wielu kolorach – od bieli, przez odcień szampański, aż po róż. Mają krótką sierść. U części podgatunków występuje jasne ubarwienie na brzuchu. Uszy i ogon pokryte są skąpym owłosieniem. W porównaniu do myszy z rodzaju Apodemus tylne stopy myszy domowej są krótkie. Mierzą zaledwie 15–19 mm. Naturalnym sposobem poruszania się tych gryzoni jest bieg z krokiem o długości około 4,5 cm. Zwierzę potrafi także skoczyć w pionie nawet na wysokość 45 cm. Wydaje charakterystyczne, wysokie piski. Mysz domowa świetnie odnajduje się w różnych warunkach. Można ją spotkać zarówno w domach i budynkach gospodarczych, jak i na otwartych polach czy terenach rolniczych.
Już u nowo narodzonych osobników łatwo można rozróżnić płeć. U samców odległość między odbytem a ujściem dróg moczowo-płciowych jest dwukrotnie większa niż u samic. Około dziesiątego dnia życia u samic rozwija się pięć par gruczołów mlekowych i brodawek sutkowych, których samce nie mają. Po osiągnięciu dojrzałości płciowej najłatwiej odróżnić samca od samicy po obecności jąder. Są one duże w stosunku do wielkości ciała. Mogą być wciągane do wnętrza jamy brzusznej.
Ogon pełni ważną rolę w utrzymywaniu równowagi. Jest także głównym obwodowym narządem odpowiedzialnym za utratę ciepła w procesie termoregulacji. Wraz z nieowłosionymi fragmentami łapek i uszu umożliwia precyzyjne kontrolowanie temperatury ciała. Układ tętniczo-żylnych połączeń pozwala zwiększyć temperaturę skóry na ogonie nawet o 10°C. Ułatwia to pozbywanie się nadmiaru ciepła. Co ciekawe, długość ogona zależy od temperatury otoczenia, w której młoda mysz rozwija się po narodzinach. Osobniki z chłodniejszych rejonów mają zwykle krótsze ogony. Ogon służy także do zachowania równowagi podczas wspinaczki lub biegu. Stanowi podporę w czasie stania na tylnych łapach. Pełni również funkcję sygnałową. Pozwala przekazywać informacje o statusie dominacyjnym między osobnikami.
Zachowanie myszy domowej
Myszy domowe zwykle poruszają się na czterech łapach. Jedząc, walcząc czy próbując zorientować się w otoczeniu, często wstają na tylne kończyny, podpierając się dodatkowo ogonem. Są doskonałymi skoczkami, wspinaczami i pływakami, a przy tym wykazują zachowania tigmotaktyczne. Oznacza to, że starają się utrzymywać kontakt z pionowymi powierzchniami, takimi jak ściany czy krawędzie.
Myszy prowadzą głównie zmierzchowy lub nocny tryb życia. Unikają silnego światła. Średni czas snu u osobników trzymanych w niewoli wynosi około 12,5 godziny na dobę. Gryzonie żyją w różnorodnych, ukrytych miejscach w pobliżu źródeł pokarmu. Budują gniazda z miękkich materiałów. To zwierzęta terytorialne. Jeden dominujący samiec zazwyczaj mieszka z kilkoma samicami i młodymi. Dominujące samce respektują swoje granice. Wchodzą na cudzy teren jedynie wtedy, gdy jest on opuszczony. Jeśli w jednej klatce umieści się kilku samców, często stają się wobec siebie agresywne, o ile nie wychowywały się razem od urodzenia.
Myszy domowe odżywiają się przede wszystkim pokarmem roślinnym. Są jednak wszystkożerne. Charakterystyczne dla nich jest zjadanie własnych odchodów. Pozwala im to przyswajać substancje odżywcze wytwarzane przez bakterie w jelitach. Podobnie jak większość gryzoni, myszy nie potrafią wymiotować. Z natury obawiają się szczurów, które często je zabijają i zjadają. Mimo to na niektórych obszarach m.in. w lasach Nowej Zelandii czy Ameryki Północnej dzikie populacje szczurów i myszy potrafią współistnieć. Mysz domowa uchodzi za słabego konkurenta. Na większości terenów nie jest w stanie przetrwać z dala od ludzkich siedzib, gdy w pobliżu występują inne drobne ssaki. Są jednak miejsca, np. w Australii, gdzie myszy domowe potrafią żyć obok innych małych gryzoni.
Zachowania społeczne
Zachowania społeczne myszy domowej nie są sztywno zapisane w schematach gatunkowych. Cechują się dużą elastycznością. Zwierzęta potrafią dostosować się do różnych warunków środowiskowych. Dzięki tej zdolności zasiedlają bardzo zróżnicowane miejsca – od piaszczystych wydm po miejskie bloki.
U myszy domowych wyróżnia się dwa główne modele życia społecznego. Populacje bytujące w budynkach i innych przestrzeniach związanych z człowiekiem określa się mianem komensalnych. W takich środowiskach obfitość pokarmu prowadzi do dużych zagęszczeń i niewielkich terytoriów. Powoduje to zmianę zachowań z terytorialnych na hierarchiczne. W populacjach komensalnych obserwuje się mniejszą agresję między samicami. Samce natomiast częściej wykazują agresję, głównie broniąc dostępu do samic i niewielkich terytoriów. W poligamicznych grupach komensalnych wysoki poziom agresji samców przy niskiej agresji samic jest zjawiskiem powszechnym. Typowa jednostka społeczna takich populacji składa się z jednego samca i co najmniej dwóch spokrewnionych samic, które często wspólnie wychowują młode, karmiąc je razem. Wspólne wychowywanie potomstwa przez samice sprzyja sukcesowi rozrodczemu.
Zupełnie inaczej wygląda życie myszy domowych w środowiskach otwartych, takich jak zarośla czy pola. Tam populacje określane są jako niekomensalne. Zwykle ograniczają je zasoby wody lub pożywienia. Prowadzi to do zajmowania rozległych terytoriów. W tych warunkach agresja między samicami jest znacznie wyższa. Osiąga poziom typowy dla gatunków prowadzących swobodny tryb życia. Także samce wykazują większą agresywność niż ich krewniacy z populacji komensalnych.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Mulak czarnoogonowy
- Mulak białoogonowy – jeleń wirginijski – jeleń wirgiński
- Uzębienie krowy, czyli o tym, czy krowy mają zęby w górnej szczęce
- Dyskryminacja kobiet na świecie
Źródło:
1. https://en.wikipedia.org/wiki/House_mouse [dostęp: 15.07.2025]
Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Xocolatl. Domena Publiczna.


