Mulak białoogonowy, jeleń wirginijski, jeleń wirgiński (Odocoileus virginianus) to średniej wielkości przedstawiciel jeleniowatych. Występuje naturalnie w Ameryce Północnej, Środkowej i Południowej. To najpowszechniej rozprzestrzeniony lądowy ssak roślinożerny na kontynencie. Wraz ze swoim naturalnym drapieżnikiem, pumą, należy do najszerzej występujących gatunków ssaków lądowych zarówno w obu Amerykach, jak i na świecie. Liczne podgatunki zasiedlają bardzo zróżnicowane ekosystemy. Spotkać je można od suchych stepów, przez dorzecza Amazonki i Orinoko, po Pantanal, Llanos czy wysokogórskie rejony Andów. Poza naturalnym zasięgiem jeleń wirginijski został wprowadzony, głównie w celach łowieckich, m.in. do Nowej Zelandii, na Wielkie Antyle (Kuba, Jamajka, Haiti, Dominikana i Portoryko) oraz do niektórych krajów Europy, takich jak Czechy, Finlandia, Francja, Niemcy, Rumunia czy Serbia.
W Ameryce Północnej mulak białoogonowy jest gatunkiem niezwykle licznym. W niektórych regionach jest uznawany za szkodnika. Najczęściej spotyka się go na wschód i na południe od Gór Skalistych, także w południowo-zachodniej Arizonie, z wyłączeniem zachodniego wybrzeża USA oraz Półwyspu Kalifornijskiego, gdzie jego niszę ekologiczną zajmuje mulak czarnogonowy.
Stanem o największej populacji jelenia wirginijskiego jest Teksas. Żyje tu około 5,3 miliona osobników – zarówno na wolności, jak i w hodowlach, w których zwierzęta są rozmnażane m.in. pod kątem wielkości poroża. Wysokie zagęszczenie jeleni notuje się na Wyżynie Edwardsa w środkowym Teksasie, a także w stanach Illinois, Maryland, Michigan, Minnesota, Indiana, Iowa, Missisipi, Missouri, New Jersey, Nowy Jork, Dakota Północna, Ohio oraz Wisconsin. Przekształcenie terenów przylegających do Gór Skalistych pod rolnictwo i częściowe wycinanie lasów iglastych, skutkujące rozwojem roślinności liściastej, sprzyjało ekspansji mulaka białoogonowego aż na północny zachód, nawet do Jukonu. W okolicach Wielkich Jezior zasięg rozszerzył się na północ i zachód, również w wyniku przekształceń gruntów pod uprawy rolne. Przyczyniło się to do spadku liczebności lokalnych populacji karibu, wapiti i łosi. Jelenie wirginijskie prowadzą głównie zmierzchowo-świtowy tryb życia. Najbardziej aktywne o świcie i zmierzchu. W ciągu dnia i w nocy odpoczywają.
Taksonomia
Niektórzy taksonomowie próbowali wyróżnić liczne podgatunki mulaka białoognowego. Opierali się głównie na różnicach morfologicznych. Badania genetyczne sugerują, że rzeczywista liczba podgatunków jest mniejsza, niż opisywali to naukowcy. W Stanach Zjednoczonych dwa podgatunki — O. v. clavium oraz O. v. leucurus — zostały wpisane na listę gatunków zagrożonych w ramach Ustawy o zagrożonych gatunkach. Z kolei O. v. virginianus jest jednym z najpowszechniej występujących podgatunków w USA. Wiele lokalnych populacji wywodzi się z jeleni wirginijskich przesiedlonych z różnych obszarów na wschód od Głównego Działu Wodnego. Niektóre z tych zwierząt pochodziły nawet z terenów tak odległych jak okolice Wielkich Jezior czy Teksas. Mimo to doskonale zadomowiły się w regionach Appalachów oraz Piemontu. Z biegiem lat populacje te krzyżowały się z lokalnymi, rdzennymi stadami jeleni.
W Ameryce Środkowej i Południowej występuje wiele podgatunków mulaka białoogonowego, obejmująca tereny od Gwatemali aż po Peru. Lista podgatunków jest bardziej rozbudowana niż w przypadku Ameryki Północnej. Jej wiarygodność również bywa kwestionowana. Badania populacji jelenia wirginijskiego w tych regionach napotykają na poważne trudności. Nadmierne polowania i brak odpowiednich działań ochronnych sprawiły, że zwierzęta całkowicie zniknęły z niektórych obszarów. Znacznie utrudnia to ocenę ich różnic genetycznych.
Opis mulaka białoogonowego
Sierść jelenia wirginijskiego wiosną i latem przybiera rdzawobrązowy odcień. Jesienią i zimą zmienia się na szarobrązową. Charakterystyczną cechą gatunku jest biały spód ogona. Mulak podnosi go w momencie zagrożenia, sygnalizując drapieżnikowi, że został dostrzeżony. Długość pyska oraz barwa sierści mogą zdradzać wiek zwierzęcia. Starsze osobniki mają dłuższe pysk i bardziej szarawy odcień futra.
Ciekawostką jest populacja jelenia wirginijskiego w stanie Nowy Jork. Osobniki są całkowicie białe, z wyjątkiem nosa i racic. Nie są to jednak albinosy. Na terenie byłej bazy wojskowej Seneca Army Depot w Romulus żyje największe znane skupisko białych jeleni. Dzięki intensywnym działaniom ochronnym populacja ta dobrze prosperuje w granicach dawnego kompleksu wojskowego.
Mulak białoogonowy ma poziomo ułożoną źrenicę. Zapewnia mu to doskonałe widzenie nocą oraz zdolność rozróżniania kolorów za dnia. Jego układ wzrokowy przetwarza obrazy znacznie szybciej niż ludzki. Sprawia to, że jeleń wyjątkowo skutecznie wychwytuje ruch, zwłaszcza w warunkach słabego oświetlenia.
Rozmiar i waga
Jeleń wirginijski charakteryzuje się dużą zmiennością rozmiarów. Samce w Ameryce Północnej, zwane bykami, zazwyczaj ważą od 68 do 136 kilogramów. Na północnych krańcach zasięgu — w Minnesocie, Ontario i Manitobie — notowano dorosłe osobniki przekraczające 180 kilogramów. W 1926 roku Carl J. Lenander Jr. upolował w okolicach Tofte w Minnesocie byka mulaka białogłowego, który po wypatroszeniu ważył 183 kilogramy. Jego waga przed oporządzeniem była szacowana na 232 kilogramy. Samice, czyli łanie, na terenie Ameryki Północnej osiągają zwykle masę od 40 do 90 kilogramów. Jelenie zamieszkujące strefy tropikalne, w tym archipelag Florida Keys, są wyraźnie mniejsze. Ważą przeciętnie od 35 do 50 kilogramów. Zdarzają się tam dorosłe łanie ważące zaledwie 25 kilogramów.
Jeleń wirginijski występujący w Andach wyróżnia się większymi rozmiarami niż inne populacje tropikalne oraz grubą, lekko wełnistą sierścią. Długość ciała waha się od 95 do 220 centymetrów, wliczając ogon o długości od 10 do 37 centymetrów. Wysokość w kłębie wynosi od 53 do 120 centymetrów. Uwzględniając wszystkie podgatunki, średnia masa dorosłego samca latem to 68 kilogramów, a samicy — około 45 kilogramów. Mulak białoogonowy należy do największych gatunków jeleniowatych w Ameryce Północnej. Jest także jednym z największych przedstawicieli tej rodziny w Ameryce Południowej. Ustępuje rozmiarami jedynie jeleniakowi bagiennemu.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Muflon śródziemnomorski
- Muchołówka żałobna
- Co jedzą nietoperze w Polsce i na świecie?
- Koniec świata – dlaczego tak się go boimy?
Źródło:
1. https://pl.wikipedia.org/wiki/Mulak_bia%C5%82oogonowy [dostęp: 14.07.20 25]
Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Scott Bauer. Domena Publiczna.


