Jelenkowiec błotny, jelonek błotny, sarenka wodna (Hydropotes inermis) to niewielki gatunek jelenia. Naturalnie występuje w Korei i Chinach. Charakterystyczne dla tego zwierzęcia są wyraźnie widoczne kły. Przypominają te występujące u piżmowców. Sprawiły one, że w krajach anglojęzycznych sarenka wodna jest potocznie określana mianem „wampirzego jelenia”. Gatunek został po raz pierwszy opisany w 1870 roku przez Roberta Swinhoe’a.
Taksonomia
Wyróżnia się dwa podgatunki jelonka błotnego: H. i. inermis oraz H. i. argyropus. Zwierzę to zewnętrznie bardziej przypomina piżmowca niż typowego jelenia. Nie posiada poroża, a jego znakiem rozpoznawczym są długie, skierowane w dół kły. Mimo tych anatomicznych osobliwości, klasyfikowany jest jako przedstawiciel rodziny jeleniowatych (Cervidae). Ze względu na swoją wyjątkową budowę, przez długi czas zaliczano go do odrębnego rodzaju (Hydropotes), a nawet wydzielono dla niego osobną podrodzinę (Hydropotinae). Jednak badania mitochondrialnego DNA – w tym sekwencji regionu kontrolnego oraz cytochromu b – wykazały bliskie pokrewieństwo z rodzajem Capreolus, czyli sarną, umiejscawiając jelonka błotnego w starej linii rozwojowej podrodziny Capreolinae. Wszystkie nowsze analizy molekularne potwierdzają, że Hydropotes jest taksonem siostrzanym właśnie dla Capreolus.
Etymologia jelonkowca błotnego
Nazwa rodzajowa Hydropotes pochodzi z języka greckiego. Łączy dwa słowa: húdōr – „woda” oraz potḗs – „pijący”. Odnosi się to do upodobań środowiskowych jelonka błotnego, który preferuje tereny podmokłe, rzeki i bagna. Z kolei epitet gatunkowy inermis wywodzi się z łaciny. Oznacza „nieuzbrojony” lub „bezbronny”. Słowo to zbudowane jest z przedrostka in- („bez”) oraz rdzenia arma („broń”, „uzbrojenie”). Odnosi się do braku poroża, co wyróżnia tego jelenia na tle innych przedstawicieli rodziny.
Zasięg występowania i siedlisko
Badania archeologiczne wskazują, że sarenka wodna miała niegdyś znacznie szerszy zasięg niż obecnie. W okresach plejstocenu i holocenu występowała od wschodniego Tybetu, przez Mongolię Wewnętrzną i północno-wschodnie Chiny, aż po południowy kraniec Półwyspu Koreańskiego i archipelag japoński. Na południu zamieszkiwała południowe Chiny i północny Wietnam. Jej obecność odnotowano także na Tajwanie, gdzie jednak populacja wymarła najprawdopodobniej na początku XIX wieku.
Obecnie jelonek błotny występuje naturalnie na nizinnych terenach dolnego biegu Jangcy, w nadbrzeżnej prowincji Jiangsu (mokradła przybrzeżne Yancheng) oraz na wyspach prowincji Zhejiang we wschodnich Chinach. Dużą populację utrzymuje również w Korei, gdzie strefa zdemilitaryzowana zapewniła zwierzętom bezpieczne siedliska. Podczas gdy populacja chińska jest krytycznie zagrożona wyginięciem, w Korei Południowej liczba osobników szacowana jest na około 700 tysięcy.
W Chinach zwierzęta występują jeszcze m.in. na wyspach Zhoushan (600–800 osobników), w prowincjach Jiangsu (500–1000), Hubei, Henan, Anhui (500), Guangdong, Fujian, nad jeziorem Poyang w Jiangxi (1000), a także w Szanghaju i Guangxi. Są już natomiast całkowicie wymarłe w południowych i zachodnich częściach kraju. Od 2006 roku prowadzona jest reintrodukcja gatunku w Szanghaju. Populacja wzrosła tam z 21 osobników w 2007 roku do około 227–299 w 2013.
Sarenka wodna zasiedla tereny nadrzeczne. Wysokie trzciny i turzyce zapewniają jej naturalną osłonę. Można ją również spotkać w górach, na bagnach, łąkach, a nawet na otwartych polach uprawnych. Jelonek błotny to doskonały pływak. Potrafi pokonać wiele kilometrów, by dotrzeć do odizolowanych wysp rzecznych.
Wprowadzona populacja chińskiego jelonka błotnego występuje także w Wielkiej Brytanii. Próba introdukcji we Francji zakończyła się natomiast niepowodzeniem. Tam gatunek został wytępiony. W Korei znany jest pod nazwą gorani (고라니).
Opis
Jelonek błotny wyróżnia się smukłą budową ciała. Ma wąskie obręcze barkowe i miedniczne, długie kończyny oraz wydłużoną szyję. Tylne nogi są silnie rozwinięte i dłuższe od przednich. Sprawia to, że zad znajduje się wyżej niż barki. Zwierzę porusza się charakterystycznymi, skokowymi ruchami przypominającymi zające. W pachwinie każdej kończyny znajduje się gruczoł pachwinowy, wykorzystywany do znakowania zapachowego. To jedyny przedstawiciel rodziny jeleniowatych, u którego takie gruczoły występują. Ogon jest krótki. Mierzy od 5 do 10 centymetrów. Pozostaje niemal niewidoczny, z wyjątkiem okresu rui, kiedy samiec unosi go do góry. Uszy są krótkie i szeroko zaokrąglone. Oba osobniki – samiec i samica – nie mają poroża.
Letnie futro jelenkowca błotnego ma złotobrązowe zabarwienie, niekiedy z domieszką czarnych włosów, z jaśniejszym spodem ciała. Głowa ma wyraźnie zwężający się ku przodowi kształt. Jej kolor waha się od rudobrązowego po szarawy. Broda i górna część gardła są kremowe. Najdłuższe włosy występują na bokach i zadzie. Jesienią cienkie letnie futro stopniowo zastępowane jest grubszym, szorstkim włosem zimowym w odcieniach od jasnobrązowego do szarobrązowego. U tego gatunku nie wykształciły się wyraźne „sztandary” na głowie czy ogonie, charakterystyczne dla stadnych gatunków jeleniowatych. Dlatego też umaszczenie jest mało zróżnicowane. Młode rodzą się ciemnobrązowe, z białymi paskami i kropkami wzdłuż górnej części ciała.
Jelonek błotny – zachowanie
Poza okresem godowym sarenki wodne prowadzą samotniczy tryb życia. Samce wykazują silne zachowania terytorialne. Każdy z nich wyznacza granice swojego rewiru, znacząc teren moczem i odchodami. Zdarza się również, że wykopuje niewielkie zagłębienia w ziemi. Prawdopodobnie podczas kopania uwalnia zapach z gruczołów międzypalcowych znajdujących się na stopach. Inny sposób oznaczania terytorium polega na przytrzymywaniu cienkiego pnia drzewa w pysku za pomocą górnych kłów i pocieraniu go gruczołami przedoczodołowymi. Samce mogą też obgryzać roślinność, by wyznaczyć granice swojego rewiru.
Kły nie służą jelonkom błotnym do polowania. Pełnią funkcję broni w walkach terytorialnych. Konfrontacja między dwoma samcami rozpoczyna się od powolnego, sztywnego marszu ku sobie, po czym zwierzęta przemieszczają się równolegle, w odległości 10–20 metrów, oceniając swoje siły. Czasem jeden z nich ustępuje lub zostaje odgoniony. Wówczas podczas ucieczki wydaje klikające dźwięki. Gdy jednak rywalizacja wchodzi w ostrzejszą fazę, dochodzi do starcia. Samce starają się wtedy ranić przeciwnika w głowę, barki lub grzbiet, zadając ciosy górnymi kłami. Walkę kończy osobnik, który się poddaje. Kładzie głowę i szyję na ziemi lub ucieka z rewiru, ścigany przez zwycięzcę.
Samice poza sezonem rozrodczym nie wykazują zachowań terytorialnych. Można je czasem spotkać w niewielkich grupach. Nie tworzą jednak trwałych więzi. Rozpraszają się przy najmniejszym zagrożeniu. Agresję przejawiają jedynie bezpośrednio przed porodem i tuż po nim. Wtedy przeganiają inne samice ze swojego terytorium porodowego.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Jeleń kanadyjski – wapiti
- Czy komary lecą do światła, czy do ciepła?
- Czy skamieliny są pozostałością potopu?
- Jakie są największe krokodyle na świecie?
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Water_deer [dostęp: 28.03.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Nick Goodrum. CC BY 2.0.
