Czy komary lecą do światła, czy do ciepła?

Letnie, pełne uroku wieczory często tracą swój czar przez komary. Te niewielkie owady skutecznie psują chwile spędzane na świeżym powietrzu, uprzykrzając je nie tylko natarczywym bzyczeniem, ale i bolesnymi ukąszeniami. Co jednak sprawia, że te zwierzęta tak łatwo znajdują w nas swoje ofiary? Badania naukowe rzucają światło na tę zagadkę. Ukazują, że kluczową rolę odgrywa ciepło, wydychany dwutlenek węgla oraz zapach skóry. Światło z kolei ma marginalne znaczenie, choć niektóre gatunki mogą na nie reagować¹.

Czy nie zdumiewa Was, jak skomplikowany jest świat natury, w którym nawet tak niewielkie byty działają z niezwykłą precyzją? Jak mówi Psalmista: Dziękuję Ci, że mnie stworzyłeś tak cudownie, godne podziwu są Twoje dzieła. I dobrze znasz moją duszę (Ps 139,14). Zrozumienie owych mechanizmów pozwala docenić piękno i złożoność Bożego stworzenia.

Czy komary lecą do światła? To bardziej wyjątek niż reguła

Powszechnie uważa się, że komary podobnie jak ćmy lecą w kierunku światła. W ich przypadku sytuacja jest jednak bardziej złożona. W przeciwieństwie do wielu innych insektów nie wykazują bowiem wyraźnej fototaksji, czyli tendencji do poruszania się w stronę źródeł światła. Większość gatunków, zwłaszcza tych aktywnych o zmierzchu i w nocy, preferuje półmrok i zaciemnione miejsca. Jest to strategia przystosowawcza, która pomaga unikać drapieżników oraz utrzymywać odpowiednią wilgotność ciała².

Nawet w zachowaniach tak niepozornych stworzeń można dostrzec odzwierciedlenie troski Stwórcy o porządek w naturze. Jak przypomina Ewangelia: Czyż nie sprzedają dwóch wróbli za asa? A przecież żaden z nich bez woli Ojca waszego nie spadnie na ziemię (Mt 10,29). Sposób, w jaki funkcjonują komary, pokazuje, że każda istota została obdarzona unikalnymi zdolnościami, które pozwalają jej przetrwać i odgrywać określoną rolę w ekosystemie.

Nie oznacza to, że światło w ogóle nie wpływa na zachowanie komarów³. Badania wskazują, że może działać na nie dezorientująco, zakłócając naturalne mechanizmy nawigacyjne. W praktyce owady te kierują się innymi bodźcami, takimi jak ciepło, zapach skóry czy wydychany dwutlenek węgla, które są dla nich znacznie bardziej precyzyjnymi sygnałami podczas poszukiwania ofiary.

Co przyciąga komary? Ich wybory nie są przypadkowe

Komary są mistrzami w lokalizowaniu ofiar, a ich wybory nie są przypadkowe. Kierują się przede wszystkim sygnałami chemicznymi i termicznymi. Głównym bodźcem, który je przyciąga, jest dwutlenek węgla wydychany przez ludzi i zwierzęta. Owady te potrafią wyczuć jego obecność nawet z odległości 50 metrów, co czyni go jednym z najsilniejszych wabików⁴.  Z tego względu osoby oddychające głębiej, na przykład podczas aktywności fizycznej, są bardziej narażone na ukąszenia. Czynnikiem nie mniej ważnym jest temperatura ludzkiego ciała. Komary wyposażone zostały w receptory termiczne, pozwalające im precyzyjnie lokalizować źródła ciepła. W ten sposób mogą z łatwością namierzać miejsca, pod którymi znajdują się naczynia krwionośne. Równie istotne są zapachy wydzielane przez skórę. Kwas mlekowy, amoniak i niektóre kwasy tłuszczowe to substancje chemiczne, które wabią komary. Ich stężenie różni się u poszczególnych osób, co sprawia, że niektóre z nich są dla owadów szczególnie atrakcyjne. Ważną rolę w wyborze ofiary odgrywa także zapach potu⁵. Specyfika mikroflory skóry okazuje się więc pełnić istotną rolę w ochronie przed ukąszeniami. Naukowcy udowodnili, że bakterie takie jak Bacillus cereus, Bacillus subtilis, Brevibacterium epidermidis, Corynebacterium minutissimum i Staphylococcus epidermidis wytwarzają wiele środków wabiących komary.

Nie bez znaczenia pozostaje także nasza dieta i styl życia, ponieważ spożycie alkoholu lub ostrych potraw zwiększa atrakcyjność zapachu skóry. Na tym nie koniec, w 2004 roku naukowcy opublikowali w „Journal of Medical Entomology” wyniki badania, które jasno wskazują, że osoby z grupami krwi A i O są narażone na ugryzienia przez komary bardziej, niż osoby z grupą krwi B⁶. Każdy z tych czynników przypomina nam o tym, jak niezwykle złożony jest świat stworzony przez Boga. Każdy szczegół, od naszego stylu życia po cechy zapisane w genach, jest częścią większego planu, który obejmuje wszystkie aspekty naszego istnienia, nawet te najbardziej nieoczywiste.

Jak widzą komary? System wzrokowy umożliwia im skuteczne lokalizowanie ofiar

Komary posiadają niezwykle złożony system wzrokowy, który pozwala im skutecznie lokalizować ofiary, nawet przy słabym świetle. Ich oczy składają się z setek, a nawet tysięcy drobnych soczewek, zwanych ommatidiami⁷. Każda z nich wyposażona jest we własną siatkówkę. Taka budowa zapewnia szeroki zakres widzenia oraz wyjątkową zdolność do wykrywania ruchu – kluczowego sygnału obecności potencjalnej ofiary. Oczy komarów znacząco różnią się od oczu ludzi i innych ssaków⁸. W przeciwieństwie do nas nie posiadają bowiem tęczówki ani źrenicy. Brakuje im także rogówki. Choć ich widzenie nie jest szczegółowe, doskonale rekompensują to umiejętnością wykrywania ruchu i kontrastów⁹.

Komary potrafią rejestrować fale świetlne w zakresie ultrafioletu oraz czerwieni. Co ciekawe, reagują również na kontrasty kolorów – ciemniejsze ubrania przyciągają ich uwagę bardziej niż jasne, ponieważ na tle naturalnego otoczenia barwy tego typu są dla nich wyraźniej widoczne. Dodatkowo ich wzrok działa w synergii z innymi zmysłami, co czyni je wyjątkowo skutecznymi łowcami¹⁰.

Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:

• Czy grzyby to rośliny lub warzywa, a jeśli nie, to dlaczego?
• Dzikie konie w Polsce – gdzie występują?
• Czy rekiny są w Bałtyku, a jeśli tak, to jakie i czy są groźne?
• Szokujące odkrycie – czyżby dinozaury żyły niedawno?
• Co mówił Jezus Chrystus o wydarzeniach z Księgi Rodzaju?

Przypisy

1. Komary – jak uniknąć ukąszenia, co je przyciąga? Doktor Magda, https://doktormagda.pl/komary-jak-uniknac-ukaszenia-co-je-przyciaga/? [dostęp: 16.01.2025].
2. J. Witczak, Naukowcy zbadali zwyczaje komarów. Oto co odkryli, 30.08.2024, Wprost, https://www.wprost.pl/nauka/11797956/co-przyciaga-do-siebie-komary-naukowcy-wysnuli-intrygujaca-teze.html? [dostęp: 16.01.2025].
3. How day- and night-biting mosquitoes respond differently to colors of light and time of day, 27.07.2020, Science Daily, https://www.sciencedaily.com/releases/2020/07/200727194703.htm [dostęp: 16.01.2025].
4. Komary – jak uniknąć…, op. cit.
5. lbid.
6. National Library of Medicine, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/, [dostęp: 16.01.2025].
7. Omatidium, Wikipedia, https://pl.wikipedia.org/wiki/Omatidium [dostęp: 16.01.2025].
8. 10 mitów o komarach, w które wierzy większość ludzi, BIOS Gdańsk, Gdynia, Spot, https://bios.net.pl/blog/10-mitow-o-komarach-w-ktore-wierzy-wiekszosc-ludzi?, [dostęp: 16.01.2025].
9. Komary wykorzystują podczerwień. Właśnie tak polują na ludzi, Dziennik Naukowy, 04.09.2024, https://tech.wp.pl/s/dzienniknaukowy-pl/komary-wykorzystuja-podczerwien-wlasnie-tak-poluja-na-ludzi,7067507070736992a, [dostęp: 16.01.2025].
10. lbid.

© Źródło zdjęcia głównego: Canva.