Jesiotr ostronosy, jesiotr atlantycki (Acipenser oxyrinchus, czasem pisane oxyrhynchus) to gatunek ryby z rodziny jesiotrowatych. Występuje w dwóch podgatunkach: Acipenser oxyrinchus oxyrinchus, opisany przez Mitchilla w 1815 roku, oraz Acipenser oxyrinchus desotoi, sklasyfikowany przez Vladykova w 1955 roku. Ich dieta składa się głównie ze skorupiaków, robaków i mięczaków. Ryby te podejmują wędrówki w górę rzek w okresie tarła. Gatunek występuje przede wszystkim w Kanadzie i Stanach Zjednoczonych. Niewielka, odizolowana populacja przetrwała także w północnej Europie – w rejonie Morza Bałtyckiego. Została ona uznana przez IUCN za krytycznie zagrożoną. Jesiotr atlantycki zamieszkuje strefy umiarkowane i subtropikalne. Spotkać go można zarówno w wodach słodkich, jak i morskich. Mimo szerokiego zasięgu gatunek jest obecnie uznawany za narażony na wyginięcie. Wśród głównych zagrożeń wymienia się budowę zapór, pogłębianie koryt rzecznych, składowanie urobku, pobór wód gruntowych, nawadnianie oraz inne formy ingerencji w przepływy wód powierzchniowych.
Opis
Ciało jesiotra atlantyckiego jest lekko spłaszczone w osi grzbieto-brzusznej. Ułatwia mu to poruszanie się przy dnie. Charakterystyczne dla tego gatunku rostrum – czyli ryjkowato wydłużony pysk – jest duże i silnie spłaszczone, a u dorosłych osobników stanowi nawet połowę długości głowy. Jesiotr może dorastać do 4 metrów długości i osiągać masę 350 kilogramów. Przeciętnie mierzy około 2,5 metra i waży od 100 do 150 kilogramów. Wzdłuż jego ciała biegnie wyraźnie zaznaczona linia boczna. Odgrywa ona ważną rolę w orientacji przestrzennej i wykrywaniu ruchów w wodzie.
Kolor
Zaobserwowano zależność między ubarwieniem ciała jesiotrów a ich stylem migracji. Wolne embriony, które nie podejmują wędrówki, mają jasne zabarwienie. Z kolei larwy zdolne do migracji oraz dorosłe osobniki cechują się ciemnym kolorem ciała. Zjawisko to występuje u wielu gatunków z rodzaju Acipenser. Choć mechanizm tej zależności nie został w pełni poznany, przypuszcza się, że może mieć charakter adaptacyjny – związany zarówno z zachowaniami migracyjnymi, jak i potrzebą kamuflażu w różnych środowiskach.
Zachowanie jesiotra atlantyckiego
Jesiotry to ryby anadromiczne. Oznacza to, że większość życia spędzają w wodach morskich, ale na tarło wędrują w górę rzek. Prowadzą samotniczy tryb życia lub tworzą niewielkie grupy. Wiosną dorosłe osobniki odbywają długie wędrówki do miejsc rozrodu w wodach słodkich. Poza okresem tarła preferują płytkie wody przybrzeżne, ujścia rzek oraz estuaria. Wybierają miękkie, muliste dna. Mogą żyć na głębokościach sięgających 49 metrów. Młode osobniki – larwy i młodociane – zwykle pozostają w wodach słodkich lub lekko zasolonych przez pierwsze dwa do pięciu lat. Zdarza się jednak, że już na tym etapie zaczynają krótkie migracje, stopniowo oddalając się od miejsc wylęgu.
Migracje
Jesiotry podejmują wiosenne wędrówki rozrodcze. Kierują się w górę rzek, by złożyć ikrę. Osobniki występujące w rejonie Zatoki Meksykańskiej osiągają szczyt aktywności migracyjnej w marcu i kwietniu, kiedy wpływają do rzeki Suwannee na Florydzie. Po zakończeniu tarła ryby rozpoczynają dwunastodniową wędrówkę w dół rzeki, z największym nasileniem przypadającym na pierwsze sześć dni. Jesiotry atlantyckie, w odróżnieniu od innych populacji, mają do pokonania znacznie krótszą trasę do żerowisk. Wczesne grupy migracyjne wykazują aktywność głównie nocą, a osobniki migrujące później – w ciągu dnia.
Latem jesiotry pozostają w wybranych, lokalnych strefach dennych w obrębie rzek. Późną jesienią opuszczają wody słodkie i wracają do Zatoki Meksykańskiej. Taki cykl – wiosenna migracja do rzek i jesienna do mórz – jest charakterystyczny dla wszystkich populacji i podgatunków. Jego rytm wyznaczają sezonowe zmiany temperatury wody. Badania przeprowadzone na populacjach z Zatoki Meksykańskiej i rzeki Suwannee wykazały, że ryby podczas pobytu w morzu przybierają na wadze nawet 20%. Podczas pobytu w rzece tracą około 12% masy ciała.
Jesiotr atlantycki – tarło
Optymalne warunki do przeżycia jaj, embrionów i larw jesiotra panują w temperaturze od 15 do 20°C. Gdy woda osiąga 25°C lub więcej, śmiertelność młodych osobników gwałtownie rośnie. Tarło następuje dopiero wtedy, gdy temperatura przekroczy 17°C. Cały proces trwa zazwyczaj od dziewięciu do dwudziestu trzech dni. Może się jednak przedłużyć, pod warunkiem że temperatura nie przekracza 22°C.
Zaraz po wylęgu tzw. wolne embriony – czyli pierwsze stadium rozwojowe po opuszczeniu osłonki jajowej – ukrywają się pod kamieniami. Nie podejmują migracji. Występują wyłącznie w słodkowodnych miejscach tarłowych. Larwy – i część młodocianych osobników – rozpoczynają z kolei powolną, trwającą około pięciu miesięcy wędrówkę w dół rzeki. W efekcie młode jesiotry rozprzestrzeniają się na dużym obszarze. Cały słodkowodny odcinek rzeki położony poniżej miejsc tarłowych uznawany jest za naturalny żłobek tej ryby – wypełniony larwami i młodymi osobnikami.
Jesiotry przywiązują się do konkretnych miejsc rozrodu. Rokrocznie wracają na te same tarłowe rafy. O wyborze miejsca decydują warunki siedliskowe, takie jak obecność żwirowego podłoża, stref wirów wodnych, lekko zasadowe pH oraz odpowiedni zakres stężenia jonów wapnia. Ikra składana jest zwykle w skupisku na ograniczonej powierzchni. Nie ulega dalszemu rozproszeniu. Dopiero przemieszczające się larwy i młode osobniki odpowiadają za rozprzestrzenianie się gatunku.
Dieta
W środowisku słodkowodnym podstawę diety jesiotrów stanowią miękkie pierścienice, stawonogi, wodne owady oraz kuliste mięczaki. Dorosłe osobniki, które opuściły estuaria i przeszły do wód morskich, żywią się głównie widłonogami i skorupiakami dennymi, takimi jak obunogi, krewetki trawiaste, równonogi oraz różne gatunki robaków. Większość dorosłych jesiotrów pobiera również detrytus i biofilm – warstwę mikroorganizmów i materii organicznej pokrywającą dno.
Młode osobniki początkowo żerują przy dnie. Prowadzą bentosowy tryb życia. Ze względu na ograniczoną dostępność pokarmu w tej strefie, wiele z nich przystosowuje się do tzw. żerowania dryfującego. Zajmują określoną pozycję w toni wodnej i czekają, aż prąd przyniesie pokarm.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Jelonkowiec błotny – jelonek błotny – sarenka wodna
- Jeleń kanadyjski – wapiti
- Dusza nieśmiertelna czy jednak śmiertelna? – Część 3: Piekło
- Erozja kontynentów świadczy przeciwko milionom lat
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Acipenser_oxyrinchus [dostęp: 29.03.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Jiaqian AirplaneFan. CC BY 3.0.
