Chomikowate (Cricetidae) to rodzina gryzoni należąca do rozbudowanej nadrodziny Muroidea. Obejmuje m.in. chomiki, norniki, lemingi, piżmaki oraz myszy i szczury nowego świata. Z liczbą ponad 870 gatunków jest jedną z najliczniejszych rodzin ssaków. W zależności od klasyfikacji uznawana jest za największą lub drugą co do wielkości. Przedstawiciele tej grupy występują na obszarze obu Ameryk, Europy i Azji.
Opis
Chomikowate to niewielkie ssaki. Ich rozmiary są bardzo zróżnicowane — od mikroskopijnej myszy karłowatej z Nowego Świata, osiągającej zaledwie 5–8 cm długości i ważącej około 7 gramów, aż po piżmaka, który dorasta do 41–62 cm i osiąga masę nawet 1,1 kg. Długość ogona w stosunku do ciała różni się znacznie między gatunkami. Ciało może być zarówno obficie owłosione, jak i niemal nagie. Większość przedstawicieli tej rodziny ma brunatne futro z jasnym brzuchem. W podrodzinach chomikowatych właściwych (Cricetinae) i karczowników (Arvicolinae) występują też bardziej złożone wzory ubarwienia.
Podobnie jak myszy starego świata, chomikowate przystosowały się do życia w bardzo różnych środowiskach. Spotkać je można od arktycznej tundry, przez tropikalne lasy deszczowe, po gorące pustynie. Wśród nich są gatunki nadrzewne z długimi ogonami wykorzystywanymi do utrzymywania równowagi, półwodne z błoniastymi stopami i drobnymi uszami, a także kopiące nory czy prowadzące naziemny tryb życia.
Dieta chomikowatych również jest bardzo różnorodna. Wśród przedstawicieli tej rodziny znajdują się gatunki roślinożerne, wszystkożerne i owadożerne. Wszystkie mają silne siekacze do rozgryzania pokarmu, oddzielone od zębów trzonowych charakterystyczną przerwą – diastemą. Ich zęby trzonowe różnią się budową. U chomikowatych właściwych są one bunodontyczne, a u karczowników – lofodontyczne. U większości gatunków wzór uzębienia pozostaje taki sam: 1.0.0.3 / 1.0.0.3.
Chomikowate potrafią błyskawicznie zwiększać liczebność populacji w sprzyjających warunkach. Zawdzięczają to krótkim okresom ciąży, która trwa od 15 do 50 dni oraz licznym miotom. Młode rodzą się ślepe, nagie i całkowicie niesamodzielne.
Taksonomia chomikowatych
Klasyfikacja systematyczna chomikowatych (Cricetidae) przeszła w ostatnich latach szereg istotnych zmian, głównie za sprawą badań genetycznych. Rzuciły one nowe światło na pokrewieństwa między grupami gryzoni. W ich wyniku część gatunków tradycyjnie zaliczanych do chomikowatych została przeniesiona do rodziny myszowatych (Muridae). Dotyczy to m.in. myszoskoczków (Gerbillinae) oraz niektórych gatunków szczurów z podrodziny Lophiomyinae. Podobny los spotkał inne podrodziny: Calomyscinae, Myospalacinae, Mystromyinae i Platacanthomyinae. Uznano je za niespójne z kladystycznym ujęciem chomikowatych.
Podział systematyczny
Obecnie do rodziny chomikowatych zalicza się pięć współczesnych podrodzin:
- Cricetinae – chomiki właściwe;
- Arvicolinae – karczowniki (norniki, lemingi, piżmaki);
- Neotominae – nowiki, obejmujące m.in. niektóre myszy i szczury Nowego Świata;
- Sigmodontinae – bawełniaki, które stanowią bardzo liczną grupę południowoamerykańskich gryzoni;
- Tylomyinae – gałęziaki, przystosowane do życia nadrzewnego.
Opisano również kilka wymarłych podrodzin, znanych jedynie z zapisu kopalnego:
- Baranomyinae
- Fahlbuschiinae
- Microtoscoptinae
- Trilophomyinae
Chomikowate, obok siekaczy, posiadają tylko trzy zęby trzonowe. Stanowi to jedną z ich charakterystycznych cech. Są szeroko rozprzestrzenione. Występują niemal na całym świecie z wyjątkiem Australii. Największe ich zróżnicowanie obserwuje się w Ameryce Północnej. Preferują pokarm roślinny, często uzupełniany o drobne bezkręgowce. W zapisie kopalnym rodzina ta znana jest od oligocenu. Dawnych przodków chomikowatych klasyfikuje się w osobnych, wymarłych podrodzinach – takich jak Baranomyinae.
Występowanie
Chomikowate zasiedlają rozległe obszary obu Ameryk. Spotkać je można od Arktyki po Amerykę Południową – w tym także Grenlandię. Występują również w całej Eurazji. Swoim występowaniem obejmują zarówno strefy umiarkowane, jak i subarktyczne oraz tropikalne. Taka rozpiętość geograficzna świadczy o wyjątkowej zdolności adaptacyjnej tej rodziny gryzoni do różnorodnych warunków środowiskowych.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Gołąb wędrowny
- Głuptak niebieskonogi – gap niebieskonogi
- Co jedzą myszy polne i domowe?
- Mniszek lekarski
- Gdzie się podziały wody potopu?
Źrodło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Cricetidae [dostęp: 23.03.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Canva.


