Głuptak niebieskonogi, gap niebieskonogi (Sula nebouxii) to morski ptak występujący w subtropikalnych i tropikalnych regionach wschodniego Oceanu Spokojnego. Jest jednym z sześciu gatunków z rodzaju Sula, znanych jako głuptaki. Charakterystycznym elementem jego wyglądu są jaskrawo niebieskie stopy. Ich barwa wynika z diety ptaka, bogatej w karotenoidy. Samice są nieco większe od samców. Mogą osiągać długość do 90 cm i rozpiętość skrzydeł do 1,5 m.
Naturalnym środowiskiem lęgowym głuptaka niebieskonogiego są tropikalne i subtropikalne wyspy Pacyfiku. Gatunek występuje od Zatoki Kalifornijskiej na południe, wzdłuż zachodnich wybrzeży Ameryki Środkowej i Południowej, aż po Peru. Około połowa wszystkich par lęgowych gniazduje na Wyspach Galapagos. Dieta gapa niebieskonogiego składa się głównie z ryb, które zdobywa nurkując. Czasem również pływa pod wodą w poszukiwaniu zdobyczy. Zdarza mu się polować samotnie. Częściej jednak robi to w grupach.
Na Wyspach Galapagos gap niebieskonogi składa od jednego do trzech jaj. W przeciwieństwie do wielu innych gatunków, stosuje asynchroniczny sposób wysiadywania. Inkubacja rozpoczyna się od razu po złożeniu pierwszego jaja. Skutkuje to różnicami w wielkości i tempie wzrostu piskląt. W przypadku niedoboru pożywienia może to prowadzić do fakultatywnego bratobójstwa. Silniejsze pisklę eliminuje słabsze rodzeństwo. Z tego powodu gatunek jest często badany pod kątem konfliktów rodzicielsko-potomnych oraz rywalizacji między rodzeństwem.
Taksonomia
Głuptak niebieskonogi został opisany w 1882 roku przez francuskiego przyrodnika Alphonse’a Milne-Edwardsa. Nadał on mu obecnie obowiązującą nazwę naukową Sula nebouxii. Epitet gatunkowy upamiętnia Adolphe’a-Simona Neboux, chirurga, przyrodnika i podróżnika żyjącego w latach 1806–1844. Wyróżnia się dwa podgatunki tego ptaka. Jego najbliższym krewnym jest głuptak peruwiański (Sula variegata). Oba gatunki mają zbliżone cechy ekologiczne i biologiczne.
Nazwa „głuptak” pochodzi od hiszpańskiego słowa bobo, oznaczającego „głupiec” lub „błazen”. Określenie to nawiązuje do niezdarności ptaka na lądzie, a także jego pozornej naiwności i braku lęku przed ludźmi.
Opis głuptaka niebieskonogiego
Głuptak niebieskonogi osiąga przeciętnie 81 cm długości. Waży około 1,5 kg. Samice są nieco większe od samców. Ptak posiada długie, spiczaste skrzydła o brązowym ubarwieniu. Głowa i szyja mają jasnobrązowy odcień z białymi smugami. Brzuch i spód ciała pokrywają czysto białe pióra. Oczy są umieszczone po bokach dzioba – skierowane do przodu. Zapewnia to doskonałe widzenie obuoczne. Charakterystyczną cechą są żółte tęczówki. U samców mają intensywniejszy odcień niż u samic. Pisklęta mają czarne dzioby i stopy. Ich ciało pokrywa warstwa miękkiego, białego puchu. Podgatunek Sula nebouxii excisa, gniazdujący na Wyspach Galapagos, jest większy od formy nominatywnej. Wyróżnia się jaśniejszym upierzeniem, zwłaszcza wokół szyi i głowy.
Głuptak peruwiański (Sula variegata) jest podobny do gapa niebieskonogiego. Posiada jednak szare stopy, bielsze upierzenie głowy i szyi oraz białe plamki na pokrywach skrzydłowych. Zasięgi obu gatunków pokrywają się w wodach północnego Peru i południowego Ekwadoru.
Głuptak niebieskonogi zdobywa pożywienie nurkując w wodzie i dlatego też ma stale zamknięte nozdrza. Oddycha wyłącznie przez kąciki dzioba. Jego najbardziej charakterystyczną cechą są niebieskie stopy. Ich barwa może wahać się od bladego turkusu po intensywny akwamaryn. Samce i młode osobniki mają zazwyczaj jaśniejsze stopy niż samice. Niebieskie ubarwienie odgrywa kluczową rolę w godach. Samce eksponują swoje stopy w widowiskowych tańcach, starając się przyciągnąć uwagę partnerki.
Występowanie
Głuptak niebieskonogi występuje wzdłuż wschodnich wybrzeży Oceanu Spokojnego. Spotkać go można od Kalifornii po Wyspy Galapagos i dalej na południe, aż do Peru. Jest ptakiem stricte morskim. Ląd wykorzystuje wyłącznie do lęgów i wychowywania młodych. Gniazduje na skalistych wybrzeżach Pacyfiku. Tworzy tam duże kolonie.
Podczas sezonu lęgowego ptaki mogą bronić dwóch lub trzech potencjalnych miejsc na gniazdo, usytuowanych w niewielkich zagłębieniach na nagiej, czarnej lawie. Ostateczny wybór lokalizacji następuje kilka tygodni przed złożeniem jaj. Samice w trakcie wysiadywania zwracają się w stronę słońca. Ich otoczenie szybko pokrywa się odchodami, tworząc charakterystyczny biały pierścień wokół gniazda.
Samice przystępują do rozrodu w wieku od 1 do 6 lat, a samce między 2. a 6. rokiem życia. Głuptaki niebieskonogie wykazują bardzo ograniczoną dyspersję natalną. Oznacza to, że młode ptaki osiedlają się w pobliżu miejsca, gdzie przyszły na świat. Skutkuje to tworzeniem gęstych kolonii, liczących setki osobników. Strategia ta zwiększa szanse na sukces lęgowy. Skoro ich rodzice byli w stanie wychować pisklęta, oznacza to, że gniazdo znajdowało się w korzystnym miejscu, zapewniającym ochronę przed drapieżnikami i pasożytami oraz dogodne warunki do startu i lądowania. U gapa niebieskonogiego obserwowano przypadki bigamii. Zdarza się, że jedno gniazdo współdzielą dwie samice i jeden samiec.
Pigmentacja stóp
Niebieska barwa błon pławnych głuptaka niebieskonogiego wynika ze specyficznej struktury uporządkowanych kolagenów w skórze. Są one modyfikowane przez karotenoidy pochodzące z diety bogatej w świeże ryby. Kolageny nadają skórze podstawowy, „płaski, purpurowoniebieski” odcień. U zdrowych ptaków zmienia się on na akwamarynowy dzięki działaniu karotenoidów. Związki te pełnią także funkcję antyoksydacyjną oraz wzmacniają układ odpornościowy. Sprawia to, że intensywność koloru stóp odzwierciedla kondycję zdrowotną osobnika.
Badania wykazały, że ptaki poddane eksperymentalnemu ograniczeniu pożywienia na 48 godzin wykazywały osłabienie intensywności koloru stóp. Było to wynikiem spadku ilości lipidów i lipoprotein, które transportują i magazynują karotenoidy. W efekcie stopy głuptaka stanowią szybki i wiarygodny wskaźnik jego aktualnego stanu odżywienia. Ponieważ barwa stóp sygnalizuje kondycję zdrowotną i odpornościową ptaka, jest silnie preferowana w doborze płciowym.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Głuszec (zwyczajny)
- Gęś zbożowa – posiewnica
- Dlaczego pies się trzęsie – ciekawostki o psach
- Mącznica lekarska
- Tylko jedna epoka lodowcowa?
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Blue-footed_booby [dostęp: 17.03.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Canva.


