Garnela

Garnela (Crangon crangon) to gatunek krewetki z podrzędu Caridea. Jest szeroko rozpowszechniona w północno-wschodniej części Oceanu Atlantyckiego. Jej zasięg rozciąga się od Morza Białego na północy Rosji po wybrzeża Maroka. Spotkać ją można również w Morzu Bałtyckim oraz całym basenie Morza Śródziemnego i Czarnego. Gatunek ma duże znaczenie gospodarcze. Najintensywniej poławia się go w południowej części Morza Północnego. W zależności od kraju i regionu, garnela znana jest pod różnymi nazwami: angielski „brown shrimp” (krewetka brązowa), „common shrimp” (krewetka pospolita), „bay shrimp” (krewetka zatokowa) czy „sand shrimp” (krewetka piaskowa). Tłumaczenie francuskiej „crevette grise” i niderlandzkiej „grijze garnaal” bywa też przyczyną funkcjonowania w języku angielskim określenia „grey shrimp” – czyli „szara krewetka”.

Opis

Ciało garneli jest częściowo przezroczyste. Pancerzyk głowotułowia zakończony jest z przodu bardzo krótkim, zaokrąglonym wyrostkiem międzyocznym. To jedna z cech odróżniających ten gatunek od innych przedstawicieli krewetek. Nietypowa jest również budowa pierwszej pary odnóży tułowiowych. W przeciwieństwie do klasycznych szczypiec, spotykanych u wielu innych gatunków, u Crangon crangon są one przekształcone w wydłużone, silnie rozwinięte „ręce” – spłaszczone człony zakończone ruchomym pazurkiem. Taka budowa kończyn to cecha charakterystyczna dla całego rodzaju Crangon. Samice mogą osiągać do 9 cm długości. Samce są wyraźnie mniejsze. Dorastają maksymalnie do 5 cm. W Bałtyku przedstawiciele tego gatunku są znacznie drobniejsi. Samice rzadko przekraczają 5 cm, a samce osiągają jedynie do 3,6 cm długości.

Zasięg występowania garneli

Garnela występuje na rozległym obszarze. Spotkać ją można od Morza Białego na północy Rosji, przez całe wschodnie wybrzeże Atlantyku aż po Maroko. Jej zasięg obejmuje również Morze Bałtyckie, Śródziemne i Czarne. Mimo tak szerokiego zasięgu, przepływ genów między niektórymi populacjami jest ograniczony. Naturalne bariery, takie jak Cieśnina Gibraltarska czy Bosfor, skutecznie utrudniają migrację. Prowadzi to do izolacji genetycznej. Najstarsze populacje garneli zamieszkują zachodnią część Morza Śródziemnego. Ekspansja gatunku do północnego Atlantyku miała prawdopodobnie miejsce dopiero po epoce plejstoceńskiej.

Dorosłe osobniki żyją na dnie morskimi lub tuż przy nim, przede wszystkim w płytkich wodach stref przybrzeżnych i ujściowych. Gatunek charakteryzuje się wysoką liczebnością. Odgrywa istotną rolę w ekosystemach, w których występuje – zarówno jako drapieżnik, jak i ważne ogniwo łańcucha pokarmowego.

Cykl życiowy

Samice garneli osiągają dojrzałość płciową przy długości ciała wynoszącej od 22 do 43 mm, a samce nieco później – między 30 a 45 mm. Młode osobniki wylęgają się z jaj w postaci planktonicznych larw, które unoszą się w toni wodnej. Zanim osiągną stadium postlarwalne, przechodzą pięć linień. Dopiero wtedy osiadają na dnie morskim.

Garnela – biologia i ekologia

Garnela, czyli Crangon crangon, prowadzi nocny tryb życia. Za dnia zwykle pozostaje zagrzebana w piasku, z którego wystawia jedynie oczy i długie czułki. Pozwala jej to dyskretnie obserwować otoczenie. To drapieżnik. Jej dieta opiera się głównie na drobnych skorupiakach, takich jak obunogi i lasonogi, a także na wieloszczetach. Gatunek należy do najbardziej wrażliwych na zanieczyszczenia ropopochodne. Czyni go to istotnym bioindykatorem stanu środowiska morskiego.

Okres rozrodczy garneli przypada na miesiące od maja do września. Jako pierwsze przystępują do rozmnażania największe samice. Ma to miejsce wiosną. Wraz z upływem sezonu rozrodczego do tarła podchodzą coraz mniejsze osobniki. Pojedyncza samica składa od 1500 do 15 000 jaj. W Bałtyku liczba ta jest znacznie niższa. Mieści się w granicach 200–2000. Jaja noszone są przez samicę pod odwłokiem, aż do momentu wyklucia larw. Rozwój obejmuje planktoniczne stadia larwalne typu żywika i lasonóżka, które przybierają barwę pomarańczowoczerwoną. Po około 4–5 tygodniach, osiągnąwszy długość 5–7 mm, młode garnelki osiadają na dnie i rozpoczynają bentosowy etap życia.

Występowanie

Garnela występuje we wszystkich morzach otaczających Europę, w tym również w Bałtyku. W przeciwieństwie do innych krajowych gatunków krewetek, które preferują siedliska porośnięte roślinnością, wybiera nagie, piaszczyste dno w strefie przybrzeżnej. Latem licznie pojawia się na bardzo płytkich wodach, o głębokości zaledwie 0,2–5 metrów. Bywa spotykana nawet w kałużach wodnych na plaży. Z nadejściem chłodniejszych miesięcy przenosi się na znacznie głębsze partie morza, sięgające kilkudziesięciu metrów. Taka sezonowa migracja pozwala jej przetrwać zimowe spadki temperatury i utrzymać dostęp do pokarmu.

Garnela – etymologia nazwy

Nazwa „garnela” najprawdopodobniej wywodzi się z języka niderlandzkiego. Słowo garnaal oznacza po prostu krewetkę. Pod względem brzmieniowym jednak znacznie bliższy polskiej formie jest niemiecki rzeczownik Garnele. Również tłumaczy się go jako „krewetka”. Choć oba określenia mają to samo znaczenie, nie ma jednoznacznej pewności, z którego języka słowo garnela trafiło do polszczyzny. Możliwe, że było to zapożyczenie pośrednie, związane z kontaktami handlowymi lub kulinarnymi z krajami Beneluksu i Niemiec.

Znaczenie gospodarcze

Garnela to gatunek jadalny, masowo poławiany zarówno na potrzeby konsumpcyjne, jak i do produkcji pasz. To najważniejszy gospodarczo skorupiak północnego Atlantyku. Stanowi istotne ogniwo w rybołówstwie wielu krajów europejskich. W przypadku garneli bałtyckich sytuacja wygląda inaczej. Ze względu na mniejsze rozmiary ciała, wynikające prawdopodobnie z niższego zasolenia Bałtyku, nie są one wykorzystywane w celach kulinarnych. Zamiast tego trafiają głównie na haczyki. Jako przynęta w wędkarstwie morskim.

Wędkarstwo

Tradycyjnie połów garneli w rejonie cieśniny Kaletańskiej odbywał się przy użyciu sieci belkowych ciągniętych przez konie. W płytkich, piaszczystych wodach zatoki Morecambe w hrabstwie Lancashire konie zastąpiono dziś traktorami. Połów prowadzony jest również przez niewielkie kutry. We wszystkich brytyjskich łowiskach krewetki są najpierw przesiewane, by uwolnić młode osobniki oraz przyłów ryb. Następnie – zgodnie z tradycją – gotuje się je jeszcze na pokładzie.

W 1999 roku złowiono ponad 37 tys. ton Crangon crangon. Ponad 80% przypadło na Niemcy i Holandię.

Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:

• Gryziel stepowy
• Gołąb wędrowny
• Dokąd odlatuje bocian oraz inne ciekawostki o bocianach
• Oman wielki
• Czy potop Noego zakrył Himalaje?

Źródło

1. https://en.wikipedia.org/wiki/Crangon_crangon [dostęp: 23.03.2025]

© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Hans Hillewaert. Licencja: CC BY-SA 4.0.