Rak szlachetny (Astacus astacus), znany też jako rak rzeczny, rak szerokoszczypcowy albo szewc, jest słodkowodnym skorupiakiem zaliczanym do rodziny rakowatych (Astacidae). Zwierzę reprezentuje rząd dziesięcionogów. Skorupiaki te występują powszechnie na terenie całej Europy. Zamieszkują tereny ciągnące się w pasie od Francji, przez Europę Środkową, aż po Bałkany. Żyją też w Skandynawii i Europie Środkowo-Wschodniej. Zasiedlają przede wszystkim rzeki, strumienie, stawy i jeziora. Spotyka się je wyłącznie w wodach o wysokim poziomie czystości. Dlatego uznaje się je za barometr wspomnianego wskaźnika. Charakterystyczną cechą tych zwierząt jest zmienność ubarwienia. Samice z reguły są mniejsze od samców.
Opis raka szlachetnego
Raki szlachetne mierzą zwykle od 12 do 16 cm długości. Sporadycznie zdarzają się osobniki dorastające do 20 cm długości. Ciała skorupiaków pokryte są twardym pancerzem. Wyraźnie dzielą się one na głowotułów oraz odwłok. Głowę wieńczy dziobopodobne rostrum. Po jego obu stronach widać słupki, na których umiejscowione są oczy. Każde z nich może niezależnie od siebie obserwować otoczenie. Czerwonawe szczypce są relatywnie krótkie i grube. Głowę i tułów dzieli bruzda karkowa w formie poprzecznie biegnącego rowka. Odwłok składa się z siedmiu segmentów. Ostatni z nich wyróżnia się wachlarzowatym kształtem. Złożony jest on z pięciu płytek.
Ekologia
Raki szlachetne wykazują wzmożona aktywność w porze nocnej. Dni spędzają natomiast w swoich schronieniach oraz norach. Najchętniej przebywają w wodach z piaszczystym dnem i dużą liczbą kryjówek. Ich dieta składa się zarówno z pokarmu roślinnego, jak i mięsnego.
Rakom rzecznym zagrażają głównie norki europejskie, piżmaki oraz wydry europejskie. Do naturalnych wrogów tych skorupiaków zalicza się także niektóre drapieżne ryby, takie jak węgorz, okoń czy szczupak. Raki szerokoszczypcowe są szczególnie wrażliwe na niewystarczającą ilość tlenu w wodzie. Dobrze znoszą jednak niską zawartość wapnia w zbiorniku wodnym.
Szewce pełnią istotną rolę w ekosystemach wodnych. Są pokarmem wielu zwierząt. Jednocześnie dzięki żerowaniu na roślinach przyczyniają się do ich rozrostu w danym akwenie. Brak raków w słodkowodnym zbiorniku zwykle świadczy o niskiej jakości i dużym zanieczyszczeniu wody.
Dieta
Raki szlachetne to zwierzęta wszystkożerne. W skład ich diety wchodzi głównie roślinność podwodna zawierająca dużą ilość wapnia. Zwierzę żywi się między innymi rdestami, glonami, moczarką, ramienicą i rogatkiem. Dodatkowo swój jadłospis uzupełnia ono o mięczaki, skąposzczety, wioślarki, małżoskoczki oraz larwy wodnych owadów. Nie stroni też od jedzenia padliny (np. śniętych ryb). Raki rzeczne uznaje się za pożytecznych czyścicieli akwenów z rozkładających się w wodzie resztek.
Rak szlachetny – rozmnażanie
Raki szerokoszczypcowe w okresie jesiennym schodzą na większe głębokości. Na przełomie października i listopada zaczyna się u nich sezon godowy. Akt kopulacji u tych skorupiaków może trwać nawet 10 godzin. W jego trakcie dochodzi do przenoszenia płynu nasiennego na podbrzusze oraz ogon samicy. Jaja zostają zapłodnione w ciągu kilkunastu dni od tego zdarzenia. Pozostają one przyczepione do odnóży odwłokowych samic aż do wiosny kolejnego roku, kiedy to wylęgają się z nich młode osobniki.
Raczki w ciągu całego swojego okresu rozwojowego przechodzą kilkanaście linień. Najwięcej jest ich w pierwszym roku życia. Dojrzałość płciową osiągają 3-letnie (samice) lub 4-letnie (samce) osobniki. Zwykle na tym etapie życia szewce mają około 8 cm długości.
Gatunek zagrożony
Niegdyś raki były szeroko rozpowszechnione w całej Europie. Obecnie jednak trend populacji jest od wielu lat spadkowy. Do tego stanu rzeczy przyczynia się przede wszystkim kłusownictwo, a także utrata naturalnych siedlisk. Wiele raków ginie też na skutek zapadnięcia na tzw. dżumę raczą. Jest to choroba zakaźna wywoływana przez grzyba Aphanomyces astaci. Wszystko wymienione czynniki zadecydowały o uznaniu raka szlachetnego przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody (IUCN) za gatunek narażony na wyginięcie.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Pyton tygrysi
- Pyton siatkowy
- Uzębienie krowy, czyli o tym, czy krowy mają zęby w górnej szczęce
- Czy Wszechświat się obraca?
- RUBIES-UDS-QG-z7, czyli galaktyka która umarła za wcześnie
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Astacus_astacus [dostep: 04.09.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Canva.
