Śledź oceaniczny, śledź atlantycki, śledź pospolity, śledź (Clupea harengus) to jeden z najliczniejszych gatunków ryb na świecie. Należy do rodziny śledziowatych (Clupeidae). Występuje po obu stronach północnego Atlantyku. Tworzy potężne ławice, niekiedy liczące miliardy osobników. Dorasta do 45 centymetrów długości. Może ważyć nawet 1,1 kilograma. Żywi się głównie widłonogami, krylem oraz drobnymi rybami. Sam stanowi ważne ogniwo łańcucha pokarmowego. Polują na niego foki, wieloryby, dorsze i inne większe ryby.
Śledź atlantycki od wieków odgrywa ważną rolę w gospodarce Nowej Anglii oraz atlantyckich prowincji Kanady. Znaczenie tego gatunku wynika m.in. z faktu, że ryby gromadzą się w pobliżu wybrzeży, zwłaszcza w chłodnych wodach Zatoki Maine i Zatoki Świętego Wawrzyńca. Zdarza się, że pojedyncza ławica w północnym Atlantyku osiąga objętość nawet 4 kilometrów sześciennych. Według szacunków może wtedy zawierać aż cztery miliardy ryb.
Opis
Śledzie atlantyckie mają wrzecionowate ciało, charakterystyczne dla ryb szybko pływających. Ich aparat filtracyjny tworzą gęsto rozmieszczone wyrostki filtracyjne na łukach skrzelowych – tzw. grzebienie skrzelowe. Zatrzymują one fitoplankton i zooplankton przepływający razem z wodą przez jamę gębową.
Śledzie oceaniczne są wyjątkowo wrażliwymi stworzeniami. Skrzela zajmują dużą powierzchnię i mają delikatną budowę. Łuski łatwo odpadają przy kontakcie z ciałami obcymi. Czyni to ryby niezwykle podatnymi na uszkodzenia mechaniczne i zanieczyszczenia środowiskowe. Populacje gatunku wycofały się z wielu estuariów na całym świecie – przede wszystkim z powodu nadmiernego zanieczyszczenia wód.
Obecność larw śledzia traktowana jest jako jeden z naturalnych wskaźników czystości i odpowiedniego natlenienia wody – warunków niezbędnych do przeżycia tego wrażliwego gatunku.
Zasięg występowania śledzia atlantyckiego
Śledzie atlantyckie występują po obu stronach Atlantyku. Tworzą zwarte ławice w chłodnych wodach północnych szerokości geograficznych. Można je spotkać m.in. w Zatoce Maine, Zatoce Świętego Wawrzyńca, Zatoce Fundy, Morzu Labradorskim, Cieśninie Davisa, Morzu Beauforta, Cieśninie Duńskiej. Występują także w Morzu Norweskim, Morzu Północnym, Skagerraku, Kanale La Manche, Morzu Celtyckim, Morzu Irlandzkim, Zatoce Biskajskiej oraz w rejonie Hebrydów.
Choć ich zasięg obejmuje również zimne wody otaczające Arktykę, nie są uznawane za gatunek arktyczny. Preferują umiarkowane i subarktyczne strefy przybrzeżne. Tam znajdują dogodne warunki do tworzenia ławic, żerowania i rozrodu. Ich obecność jest typowa dla morskich ekosystemów o dużej produktywności biologicznej.
Śledź bałtycki
Śledź bałtycki (Clupea harengus membras) to drobniejsza i mniej tłusta odmiana śledzia atlantyckiego. Występuje wyłącznie w Morzu Bałtyckim. Choć nie wyróżnia się odrębnym genomem, uznawany jest za podgatunek śledzia oceanicznego. Ma własne nazwy w wielu językach: w polskim to „śledź bałtycki”, w szwedzkim „strömming”, w fińskim „silakka”, a w estońskim „räim”.
W Estonii śledź bałtycki cieszy się szczególnym statusem. W 2007 roku został ogłoszony narodową rybą tego kraju. Ma tam niezwykle długą i bogatą historię, choć nie zawsze pozytywną. Nadmierne połowy sięgają czasów średniowiecza. Głównym celem rybaków była wówczas populacja śledzia tarłowego z jesieni. Ochłodzenie klimatu związane z tzw. Małą Epoką Lodową w XVI wieku, połączone z przełowieniem, doprowadziło niemal do wyginięcia tej populacji. W jej miejsce pojawiła się odmiana wiosenna, która do dziś dominuje w połowach – i również znajduje się pod presją nadmiernej eksploatacji.
Cykl życiowy
Śledzie osiągają dojrzałość płciową między 3. a 5. rokiem życia. Długość życia po osiągnięciu dojrzałości wynosi zazwyczaj od 12 do 16 lat. Ciekawym zjawiskiem jest to, że w obrębie jednej populacji mogą występować różne grupy tarłowe, rozmnażające się w różnych porach roku. Tarło odbywa się zarówno w estuariach i wodach przybrzeżnych, jak i na podmorskich ławicach dalej od brzegu.
Zapłodnienie odbywa się zewnętrznie. Samica składa od 20 do 40 tysięcy jaj. Samce w tym samym czasie uwalniają spermatofory. Mieszają się one z komórkami jajowymi w toni wodnej. Zapłodnione jaja, o średnicy od 1 do 1,4 mm, opadają na dno. Przyczepiają się do żwiru, wodorostów lub innych podłoży dzięki lepkiej osłonce. Czas ich rozwoju zależy od temperatury wody. W 14–19°C trwa zaledwie 6–8 dni, a w chłodniejszej – do 17 dni. Warto przy tym zaznaczyć, że rozwój zarodków możliwy jest tylko przy temperaturze poniżej 19°C.
Wyklute larwy mają zaledwie 3–4 mm długości. Są niemal przezroczyste. Wyjątek stanowią oczy, które wykazują pewne zabarwienie pigmentowe.
Ekologia
Ryby śledziokształtne są najliczniejszą i jednocześnie jedną z najważniejszych grup ryb na Ziemi. Odgrywają kluczową rolę w ekosystemach morskich jako główny przekształcacz zooplanktonu w biomasy rybne. Śledzie, żyjące w toni wodnej, odżywiają się głównie widłonogami (np. z rodzajów Calanus, Acartia, Temora), szczecioszczękami (chaetognatha), pelagicznymi obunogami z rodziny Hyperiidae, krylem (Meganyctiphanes norvegica), larwami mięczaków, jajami ryb, pierścienicami, a także niektórymi gatunkami okrzemek. Larwy śledzia o długości poniżej 20 mm żerują także na okrzemkach i larwach ślimaków. Osobniki mniejsze niż 45 mm potrafią konsumować nawet mikroskopijne orzęski (np. tintinnidy) oraz organizmy planktoniczne z rodzaju Haplosphaera i Pseudocalanus.
Śledzie stanowią jednocześnie podstawowe źródło pokarmu dla wielu drapieżników morskich, takich jak orki, delfiny, morświny, rekiny, tuńczyki, łososie, dorsze, ptaki morskie, kałamarnice, uchatki i foki – a także dla ludzi. Ich sukces, choć wciąż nie do końca zrozumiały, bywa przypisywany niezwykłej zdolności tworzenia ogromnych, szybko poruszających się ławic. To właśnie ta strategia – zbiorowy ruch i błyskawiczna reakcja na zagrożenie – może tłumaczyć ich dominującą pozycję w oceanicznych łańcuchach troficznych.
Źródło:
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Atlantic_herring [dostęp:27.09.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Gervais et Boulart. Licencja: domena publiczna.
