Skarp, turbot (Scophthalmus maximus) to stosunkowo duży gatunek flądry z rodziny Scophthalmidae. Jest rybą denną, występującą naturalnie w wodach morskich i słonawych północno-wschodniego Atlantyku, Morza Bałtyckiego oraz Morza Śródziemnego. Stanowi istotny gatunek ryb konsumpcyjnych.
Populacje turbota w Morzu Czarnym dawniej zaliczano do gatunku Scophthalmus maximus. Dziś jednak uważa się je za odrębny gatunek – skarp czarnomorski (S. maeoticus). Prawdziwy turbot nie występuje w północno-zachodnim Atlantyku. Ryba określana tam mianem „turbota”, znana m.in. z tzw. „wojny o turbot” między Kanadą a Hiszpanią, to tak naprawdę halibut czarny (Reinhardtius hippoglossoides).
Termin „turbot” może odnosić się do dowolnego przedstawiciela rodziny Scophthalmidae. Niektóre inne flądrokształtne ryby mają podobne nazwy zwyczajowe, np. kolczasty turbot z rodzaju Psettodes.
Etymologia
Etymologia nazwy „turbot” sięga starofrancuskiego słowa tourbout. Mogło ono pochodzić od łacińskiego turbo oznaczającego „bączek”. Prawdopodobnie odnosi się do charakterystycznego kształtu ryby. Inna możliwa geneza to pochodzenie od staroszwedzkiego törnbut, złożonego z törn („cierń”) oraz -but („kikut, płastuga”) – również nawiązuje do kształtu ryby (porównaj z angielskim „halibut”).
Pierwsze wzmianki o turbocie pojawiają się w satyrycznym poemacie „Ryba cesarza” autorstwa rzymskiego poety Juvenala z przełomu I i II wieku n.e. Sugeruje to, że ryba ta była wówczas uznawana za przysmak w Cesarstwie Rzymskim.
Opis skarpa
Turbot to ryba o wygrzbieconym ciele. Zarys tułowia jest niemal kolisty. Ubarwienie wierzchniej strony ciała zależy od podłoża, na którym skarb żyje. Stanowi to formę mimetyzmu. Strona spodnia z kolei jest pozbawiona pigmentu. Grzbiet pokrywają nieregularnie rozmieszczone, ostro zakończone wzgórki kostne. Osiągane rozmiary zależą od środowiska. W Bałtyku spotyka się osobniki dorastające do około 50 cm, a w Morzu Północnym do 1 m długości. Największe okazy mogą osiągać masę ciała do 20 kg.
Populacja bałtycka dojrzewa w trzecim roku życia, a populacja oceaniczna w piątym. Tarło przypada na lato. Dorosłe samice składają kilka milionów jaj. Ikra i larwy mają charakter pelagiczny.
Dieta turbota składa się głównie z małych ryb, które zdobywa na dnie morskim.
Rybołówstwo
Turbot jest wysoko cenioną rybą konsumpcyjną ze względu na delikatny smak. Znany bywa także pod nazwami brat, breet lub britt. Stanowi cenny gatunek handlowy. Pozyskiwany jest z połowów trałowych. Hodowle turbota prowadzi się m.in. w Bułgarii, Kanadzie, Francji, Hiszpanii, Portugalii, Rumunii, Turcji, Chile, Norwegii i Chinach.
Mięso ma jasną, niemal białą barwę, która nie zmienia koloru podczas obróbki cieplnej. Jak ze wszystkich ryb dennych, także z turbota można uzyskać cztery filety. Do pieczenia, gotowania na parze, duszenia lub smażenia na patelni najbardziej nadają się partie z wierzchniej strony ciała, które są bardziej mięsiste.
Skarp – występowania
Turbot występuje u wybrzeży całej Europy. Jego zasięg obejmuje obszary od Morza Barentsa po Morze Śródziemne i Morze Czarne. Spotyka się go również w rejonie Islandii oraz w wodach Bałtyku.
Biologia
Turbot zamieszkuje dno morskie. Preferuje podłoże muliste lub piaszczyste, w którym może się zakopać. Młode osobniki przebywają na mniejszych głębokościach. Starsze oddalają się bardziej od lądu, zwykle na głębokości 20–70 m. Rozród skarpa odbywa się od lutego do lipca, w zależności od lokalizacji. Samice składają od 1 do 9 mln ziaren ikry. Ma ona charakter pelagiczny i średnicę 0,9–1,2 mm. Wylęg następuje po około tygodniu. Larwy mierzą wtedy 2,7–3,1 mm. Przeobrażenie rozpoczyna się przy długości 3 mm. Po 40–50 dniach, gdy ciało osiąga 25 mm, prawe oko przesuwa się na lewą stronę.
Dojrzałość płciową turbot osiąga między trzecim a piątym rokiem życia. Maksymalna długość życia wynosi około 25 lat. Zwykle jednak ryby giną wcześniej. Gatunek jest bliski zagrożenia (kategoria NT na liście IUCN) i ceniony ze względu na walory smakowe. Dorosłe osobniki żywią się głównie rybami, skorupiakami i mięczakami. Młodsze skarpy z kolei pożywiają się przede wszystkim bezkręgowcami, takimi jak skorupiaki i mięczaki.
Ekologia turbota
Turbot, znany w naszym kraju również jako skarp, występuje głównie w polskiej części Bałtyku. Jest rybą denną, pływającą na boku, blisko dna. Należy do rzędu flądrokształtnych, podobnie jak gładzica czy flądra. Od flądry odróżnia go jednak bardziej owalny, niemal kolisty kształt ciała. Tułów turbota jest silnie spłaszczony bocznie i pokryty twardymi guzkami kostnymi. Oczy znajdują się po lewej stronie ciała. Barwa grzbietu zmienia się w zależności od podłoża – od szarego po ciemnobrunatny z licznymi czarnymi kropkami. Zapewnia to skuteczny kamuflaż. Spód jest jasny. W Bałtyku skarp dorasta do około 55 cm. Jest drapieżnikiem. Żywi się głównie małymi rybami.
Mięso turbota charakteryzuje się białą, jędrną i soczystą strukturą oraz delikatnym smakiem. Ryba bywa uznawana za szlachetną. Historycznie podawano ją na prestiżowych bankietach, m.in. w towarzystwie ostryg. Sposób przyrządzania skarpa został opisany w literaturze – w książce Güntera Grassa „Der Butt”. Tytuł odnosi się do bajki braci Grimm „O rybaku i jego żonie”, w której pojawia się złota rybka – turbot.
Delikatny smak skarpa świetnie komponuje się z owocami morza, takimi jak przegrzebki, mule, małże czy krewetki, choć ryba smakuje równie dobrze w prostym wydaniu – smażona z oliwą i sokiem z cytryny. Można ją również dusić, grillować czy zapiekać. 100 g mięsa turbota dostarcza jedynie 95 kcal, a jednocześnie ponad 16 g pełnowartościowego białka. Ryba, choć średnio tłusta (ok. 3% tłuszczu), zawiera cenne kwasy tłuszczowe omega-3 i omega-6 oraz makro- i mikroelementy, w tym selen o działaniu przeciwzapalnym. Turbot jest także źródłem witamin A, E, C, D i B12, dzięki czemu stanowi wartościowy składnik zdrowej diety.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Sikora lazurowa
- Modraszka (zwyczajna) – sikora modra – sikora modraszka
- Ewolucja ptaków popadła w tarapaty…
- Czy Bóg stworzył pasożyty?
Źródło:
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Turbot [dostęp: 26.09.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Canva.
