Długoszpar, zwany także rekinem olbrzymim oraz żarłaczem olbrzymim. Inne jego nazwy to rekin gigantyczny i rekin słoneczny (Cetorhinus maximus). To drugi co do wielkości rekin na świecie. Odżywia się planktonem. Osiąga długość około 7,9 metra. Ma szarobrązowe ciało z charakterystycznym nakrapianiem. Wnętrze paszczy jest białe. Płetwa ogonowa ma sierpowaty kształt i wyraźny boczny kil.
Żarłacz olbrzymi to kosmopolityczny gatunek migracyjny. Występuje we wszystkich oceanach strefy umiarkowanej. Jedna z jego nazw zwyczajowych – rekin słoneczny – pochodzi od charakterystycznego zachowania, jakie przejawia. Żeruje na powierzchni wody, co przypomina wygrzewanie się na słońcu. Jest powolnym filtrowcem, przystosowanym do odcedzania planktonu dzięki szeroko rozwiniętym szczelinom skrzelowym i ciemnym, szczeciniastym wyrostkom filtracyjnym. Paszcza długoszpara jest wyjątkowo duża. Zęby – liczne i małe – są zakrzywione ku tyłowi. Rekin olbrzymi ma wyjątkowo mały mózg w stosunku do masy ciała. Prowadzi bardzo spokojny tryb życia.
Badania satelitarne wykazały, że żarłacze olbrzymie zimują zarówno na szelfach kontynentalnych, jak i w głębszych wodach. Można je spotkać pojedynczo lub w małych grupach. Mimo imponujących rozmiarów i złowrogiego wyglądu są całkowicie niegroźne dla ludzi.
Taksonomia
Żarłacz olbrzymi jest jedynym współczesnym przedstawicielem rodziny Cetorhinidae, należącej do rzędu lamnokształtnych (Lamniformes). Gatunek został po raz pierwszy opisany przez Johana Ernsta Gunnerusa jako Cetorhinus maximus na podstawie okazu znalezionego w Norwegii. Nazwa rodzajowa Cetorhinus wywodzi się z greckich słów ketos, które oznacza „morskiego potwora” lub „wieloryba”, oraz rhinos, czyli „nos”. Z kolei epitet gatunkowy maximus pochodzi z łaciny i oznacza „największy”.
Po pierwotnym opisie gatunku wielokrotnie podejmowano próby nadania mu innych nazw naukowych. Wśród nich znalazły się: Squalus isodus (Saverio Macri, 1819), Squalus elephas (Charles Alexandre Lesueur, 1822), Squalus rashleighanus (Jonathan Couch, 1838), Squalus cetaceus (Laurens Theodorus Gronovius, 1854), Cetorhinus blainvillei (Felix Antonio de Brito Capello, 1869), Selachus pennantii (Charles John Cornish, 1885), Cetorhinus maximus infanuncula (Antonius Boudewijn Deinse i Marcus Jan Adriani, 1953) oraz Cetorhinus maximus normani (Siccardi, 1961). Ostatecznie jednak przyjęto pierwotną nazwę Gunnerusa jako obowiązującą.
Zasięg występowania i siedlisko
Żarłacz olbrzymi to rekin przybrzeżno-pelagiczny. Występuje na całym świecie, od wód borealnych po ciepłe strefy umiarkowane. Preferuje okolice szelfu kontynentalnego, choć czasami wpływa także do wód słonawych. Można go spotkać na głębokości od powierzchni wody aż do 910 metrów pod powierzchnią. Najczęściej wybiera temperatury w przedziale od 8 do 14,5°C. Naukowcy potwierdzili jednak, że potrafi przekraczać równik, przemierzając znacznie cieplejsze wody. Często obserwowany jest blisko brzegu, m.in. w zatokach z wąskimi ujściami.
Rekin ten podąża za skupiskami planktonu w wodzie, dlatego często obserwowany jest tuż pod powierzchnią. Jego migracje mają charakter sezonowy. Odzwierciedlają zmiany w rozmieszczeniu planktonu.
Opis
Żarłacz olbrzymi zazwyczaj osiąga długość od 7 do 8,5 metra. Niektóre okazy dorastają nawet do 9–11 metrów. Przeciętna długość dorosłego osobnika to jednak około 7,9 metra. Waga długoszpara wynosi 4,65 tony. Chociaż historyczne doniesienia sugerują istnienie rekinów słonecznych o długości dochodzącej do 12 metrów, to większość tych informacji opiera się na szacunkach, którym brakuje naukowego potwierdzenia. Jedynym udokumentowanym przypadkiem jest osobnik złapany w 1851 roku w Zatoce Fundy w Kanadzie. Mierzył 12,27 metra. Jego wagę oszacowano na 16 ton. Współczesne badania wskazują, że osobniki przekraczające 10 metrów są niezwykle rzadkie. Żarłacz olbrzymi pozostaje drugim co do wielkości gatunkiem ryb na świecie. Ustępuje jedynie rekinowi wielorybiemu.
Długoszpar pod względem budowy ciała przypomina typowego przedstawiciela lamnokształtnych, przez co bywa mylony z rekinem białym. Gatunki te można jednak łatwo rozróżnić dzięki charakterystycznym cechom żarłacza olbrzymiego, takim jak ogromna paszcza o szerokości do jednego metra, długie i wyraźne szczeliny skrzelowe otaczające głowę oraz dobrze rozwinięte wyrostki filtracyjne. Dodatkowo, zęby rekina olbrzymiego są znacznie mniejsze (5–6 mm) i zakrzywione. W przeciwieństwie do aktywnego drapieżnika, jakim jest rekin biały, żarłacz olbrzymi to spokojny filtrator planktonu.
Inne cechy wyróżniające ten gatunek to silnie zarysowany kil ogonowy, skóra pokryta łuskami plakoidalnymi i warstwą śluzu, spiczasty pysk, który u młodych osobników bywa lekko haczykowaty, oraz sierpowata płetwa ogonowa. Kolorystyka żarłacza jest zmienna. Grzbiet zazwyczaj ma barwę ciemnobrązową, czarną lub niebieską, a spód ciała jest biały. Na ciele często widoczne są blizny, będące śladami po atakach pasożytów lub drapieżników. Wątroba, zajmuje aż 25% masy ciała. Odgrywa istotną rolę w regulacji wyporności oraz magazynowaniu energii.
Dieta
Żarłacz olbrzymi to typowy filtrator aktywny, który odcedza plankton, drobne ryby i bezkręgowce z wody za pomocą wyrostków filtracyjnych znajdujących się w szczelinach skrzelowych. Rekin ten pływa z otwartą paszczą, przepychając wodę przez skrzela. Naukowcy obliczyli, że osobnik o długości 5 metrów jest w stanie przefiltrować nawet 450 ton wody na godzinę, poruszając się z prędkością 0,85 metra na sekundę (3,1 km/h). Długoszpary nie odżywiają się jednak przypadkowym planktonem – wybierają miejsca o najwyższej koncentracji zooplanktonu. Analizy próbek wody pobranych w pobliżu żerujących osobników wykazały, że w tych obszarach gęstość planktonu była o 75% wyższa niż w sąsiednich miejscach bez aktywności rekinów.
Preferowanym pokarmem żarłaczy są skupiska planktonowych skorupiaków, głównie kalanoidalnych widłonogów, w których stężenie może wynosić średnio 1 700 osobników na metr sześcienny wody. Rekiny te żerują także na widłonogach z rodzajów Pseudocalanus i Oithona. W pobliżu żerujących osobników stwierdzono 2,5-krotnie większe zagęszczenie widłonogów Calanus helgolandicus, które dodatkowo były o 50% dłuższe niż przeciętnie. Żarłacze olbrzymie czasami gromadzą się w dużych grupach. W północno-wschodnich rejonach Stanów Zjednoczonych obserwowano skupiska liczące nawet 1 400 osobników.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Amphiprion – błazenki – ryby klowny – ryby ukwiałowe
- Karlik malutki
- Tylko jedna epoka lodowcowa?
- Zimnokrwiste dinozaury – tak czy nie?
- Szczątkowa miednica wielorybów – niekoniecznie szczątkowa i niekoniecznie miednica
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Basking_shark [dostęp: 25.11.2024]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Chris Gotschalk. Licencja: Domena Publiczna.
