Gadożer białobrzuchy (Circaetus pectoralis) to duży afrykański ptak drapieżny z rodziny jastrzębiowatych (Accipitridae). Wyglądem przypomina inne gatunki Circaetus. W przeszłości był uznawany za jeden gatunek z gadożerem i gadożerem prążkowanym, z którymi jest blisko spokrewniony.
Taksonomia
Choć początkowo proponowano, by gadożera białobrzuchego i prążkowanego traktować jako odrębne gatunki, to wielu badaczy uznawało je za podgatunki gadożera (krótkoszpona; Circaetus gallicus). Nie wszyscy taksonomowie zgadzali się jednak z tym podejściem. Różnice zarówno w upierzeniu dorosłych osobników, jak i w zasięgach lęgowych przemawiały za nadaniem każdemu z nich statusu odrębnego gatunku. Stanowisko to poprał Brown (1974). Wskazał jednak na przypadki rzekomej hybrydyzacji między trzema formami. Zgodnie z koncepcją biologicznego gatunku mogłoby to uzasadniać traktowanie ich jako jednego gatunku. Clark (1999) zasugerował jednak, że doniesienia o hybrydyzacji mogą wynikać z błędnego identyfikowania młodych lub niedojrzałych gadożerów prążkowanych jako dorosłych osobników innych gatunków.
Analiza filogenetyczna oparta na dwóch genach mitochondrialnych i jednym intronie jądrowym wykazała, że orły z rodzaju Circaetus tworzą monofiletyczną grupę, będącą siostrzaną dla grupy sępów Starego Świata (Aegypiinae). Badanie to wskazało również, że gadożer białobrzuchy jest bliżej spokrewniony z gadożerem brunatnym (Circaetus cinereus) niż z gadożerem. Wspiera to uznanie go za odrębny gatunek. Jednak inne badanie filogenetyczne przeprowadzone przez Wink i Sauer-Gürth (2004) wykazało, że gadożer prążkowany i krótkoszponowy tworzą klad wspólnie z Terathopius ecaudatus. W rezultacie gadożer białobrzuchy jest często uznawany za część nadgatunku obejmującego także gadożera i gadożera prążkowanego.
Opis
Główną cechą wyróżniającą gadożera białobrzuchego jest ciemnobrązowo-czarna głowa i pierś. Od gadożera krótkoszpona oraz gadożera prążkowanego odróżniają go jednolicie białe dolne partie ciała. U krótkoszpona brzuch jest wyraźnie plamisty, a u prążkowanego dolne partie są, zgodnie z nazwą, wąsko prążkowane. W locie ciemna głowa i pierś Circaetus pectoralis kontrastują z białym spodem ciała i skrzydeł, które dodatkowo zdobią trzy wąskie, czarne pręgi na końcówkach. Samiec i samica mają niemal identyczne upierzenie. Samica jest wyraźnie większa.
W terenie gatunek ten można pomylić z Polemaetus bellicosus. Jednak gadożer białobrzuchy jest mniejszy, ma jednolitą pierś (bez plam) oraz białe spodnie strony skrzydeł, w przeciwieństwie do brązowo-czarnych u Polemaetus bellicosus. Charakterystycznymi jego cechami są także jasnożółte do pomarańczowych oczy, szaro różowawy dziób oraz jasnoszare, nieopierzone poniżej uda nogi.
Głos gadożera białobrzuchego to gwizd przypominający dźwięki „kwo kwo kwo kweeoo”.
Zasięg występowania
Gadożer białobrzuchy ma afrotropikalny zasięg występowania. Spotykany jest na obszarze południowej i wschodniej Afryki – od Etiopii i Sudanu na północy, po północną część Republiki Południowej Afryki. Pojawi się na zachód do południowych regionów Demokratycznej Republiki Konga i południowo-wschodniego Gabonu. Gatunek ten jest częściowo wędrowny. Wiele populacji południowej i wschodniej Afryce pozostaje osiadłych przez cały rok. Wyłącznie jako lęgowy przybysz gatunek ten pojawia się natomiast w Sudanie. W Etiopii i dawnym Transwalu występuje głównie jako nielęgowy wędrowiec. W niektórych obszarach, gdzie uznawany jest za gatunek osiadły, odnotowano jednak sezonowe migracje. Przykładem jest Zimbabwe, gdzie w suchych miesiącach zimowych obserwuje się napływ ptaków do lokalnych siedlisk.
Siedlisko
Gadożer białobrzuchy zamieszkuje różnorodne środowiska, w tym otwarte lasy akacjowe i miombo, sawanny cierniste, trawiaste równiny, a także półpustynie i obszary pustynne. Unika jednak terenów górzystych i zalesionych. Zazwyczaj występuje pojedynczo, choć w okresie nielęgowym obserwowano wspólne noclegowiska liczące nawet do 200 osobników. Gatunek ten potrafi przystosować się do siedlisk stworzonych przez człowieka, takich jak tereny rolnicze. Wykorzystuje także słupy energetyczne i telefoniczne jako miejsca odpoczynku lub gniazdowania. Na dużej części swojego zasięgu występuje sympatrycznie z gadożerem prążkowanym. Oba gatunki potrafią gniazdować w sąsiedztwie, a nawet na tym samym słupie, nie wykazując wobec siebie agresji.
Dieta
Gadożer białobrzuchy żywi się głównie wężami, w szczególności jadowitymi, o długości do 80 cm. Jego dieta obejmuje jednak także jaszczurki, owady, drobne ssaki i żaby. Poluje głównie z wyczekiwaniem na grzędzie lub w locie patrolowym, unosząc się nad ziemią i wypatrując ofiary. Po zauważeniu zdobyczy często powoli opada na ziemię, wykonując charakterystyczny „parasolowaty” manewr. Liczebność tego gatunku wykazuje silny związek z sezonowymi wahaniami populacji drobnych ssaków. Na przykład w Parku Narodowym Serengeti odnotowano wzrost liczby osobników w okresie obfitości małych gryzoni. W żołądku okazu zebranego w 1922 roku w Morogoro znaleziono grudkę futra gryzonia, a także węża piaskowego, który wydawał charakterystyczne syczenie.
Rozmnażanie
Gadożer białobrzuchy gniazduje głównie na drzewach, zazwyczaj w koronach płaskich akacji. Odnotowano jednak także przypadek budowy gniazda na sośnie Pinus patula. Gniazdo to niewielka konstrukcja z gałązek, zwykle ukryta w jemiole lub roślinności epifitycznej. Samica składa jedno białe, pozbawione oznaczeń jajo w każdym zniesieniu. Jajo inkubowane jest przez 52 dni, wyłącznie przez samicę. Samiec w tym czasie dostarcza jej pożywienie. Po wykluciu się młode pozostaje w gnieździe przez około 3 miesiące (90 dni).
Okres lęgowy trwa przez cały rok, ale jego szczyt przypada na suche zimowe miesiące. W Parku Transgranicznym Kgalagadi największa liczba zniesień przypada na czerwiec i lipiec, podczas gdy w dawnym Transwalu okres ten przesuwa się na lipiec i sierpień. W Zimbabwe i Zambii gniazda z jajami obserwowano od lutego do grudnia, z największą aktywnością lęgową w Zambii od kwietnia do lipca, a w Zimbabwe między lipcem a wrześniem.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Białorzytka płowa
- Paracirrhites forsteri
- Co naprawdę wykazał eksperyment Millera-Ureya?
- Kto stworzył Boga?
- Zwoje z Qumran – najważniejsze odkrycie archeologii biblijnej
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Black-chested_snake_eagle [dostęp: 25.11.2024]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Derek Keats. Licencja: CC BY 2.0.
