Szczygieł (Carduelis carduelis) jest gatunkiem niewielkiego ptaka zaliczanego do rodziny łuszczakowatych (Fringillidae). Zasięg jego naturalnego występowania rozciąga się na tereny Europy, Afryki Północnej oraz zachodniej i środkowej Azji. Powszechnie spotyka się go także w innych regionach świata, takich jak Australia, Nowa Zelandia, Urugwaj i Stany Zjednoczone. Tam jednak jest on gatunkiem wprowadzonym sztucznie.
Samce w sezonie rozrodczym można łatwo rozpoznać po czerwonych okolicach dzioba. Sama głowa jest czarno-biała, a wokół oczu widać charakterystyczne ciemne smugi. Grzbiet i boki pokrywają kasztanowe bądź jasnobrązowe pióra. Przez czarne skrzydła przebiega żółta pręga. Z białym kuprem wyraźnie kontrastuje ciemny ogon. Samice cechuje podobny do samców wygląd. Mają one jednak znacznie mniejszą czerwoną plamkę w pobliżu oczu.
Taksonomia
Pierwszy naukowy opis szczygła powstał w 1555 roku. Został on opracowany przez szwajcarskiego przyrodnika Konrada Gesnera. Charakterystykę tę umieszczono w publikacji Historiae animalium. Opis szczygła znalazł się także w dziesiątym wydaniu dzieła Systema Naturae autorstwa szwedzkiego badacza Karola Linneusza. Początkowo łacińskie miano ptaka brzmiało Fringilla carduelis. Obecnie szczygła zalicza się do rodzaju Carduelis. Został on wprowadzony w 1760 roku przez francuskiego zoologa Mathurina Jacques Brissona.. Na podstawie przeprowadzonych szczegółowych badań genetycznych ustalono, że szczygła łączy bliskie pokrewieństwo z przedstawicielami gatunków Carduelis citrinella i Carduelis corsicana. Wśród krewnych tego ptaka wymienia się również cyranki, rudziki oraz zięby.
Opis szczygła
Dorosłe szczygły zwykle dorastają do około 12–13 cm długości przy rozpiętości skrzydeł na poziomie od 21 do 25 cm. Masa ciała oscyluje na poziomie od 14 do 19 g. U szczygłów dymorfizm płciowy jest słabo zaznaczony. Przedstawiciele obu płci mają czarną głowę i czerwone okolice dzioba. Ich skrzydła są brązowo-żółte, grzbiet brązowy, a podbrzusze białe.
Samce mają czarne pióra w okolicach skrzydeł oraz ciemnoczerwoną maskę rozciągającą się poza oczy.. Dla samic charakterystyczna jest natomiast mniejsza plamka niesięgająca oczu oraz brązowe pióra w pobliżu skrzydeł. Dziób jest długi, spiczasty i ma kolor kości słoniowej. Rozdwojony ogon stanowi kolejny punkt rozpoznawczy szczygła.
Przedstawiciele gatunku Carduelis carduelis w sezonie rozrodczym mają biały dziób, na końcu którego widać szaro-czarną plamkę. Element ten nie występuje natomiast w pozostałych porach roku. Młode ptaki mają szare plecy oraz żółte prążki na skrzydłach.
Śpiew i dźwięki
Szczygły wydają miękkie, melodyjne odgłosy przypominające ćwierkanie i trele. To przyjemne dla ludzkiego ucha dźwięki złożone z kilkakrotnie powtarzanych wabiących tonów. Odgłosy wydają głównie samce. Ich celem jest przywabienie potencjalnych partnerek. Ptaki na ogół śpiewają w trakcie lotu, a także siedząc na gałęzi. Mogą się też wzajemnie nawoływać poprzez piskliwe tony.
Występowanie i siedlisko
Szczygły zamieszkują rozległe tereny Europy, Afryki Północnej oraz zachodniej i centralnej Azji. Lubią przebywać na otwartych, pokrytych rzadko rozmieszczonymi drzewami terenach. Ptaki żyjące w chłodniejszych rejonach zazwyczaj migrują na zimę do ciepłych krajów. Pozostałe osobniki prowadzą natomiast osiadły tryb życia. W okresie zimowym zwykle grupują się w stada złożone z co najmniej kilkudziesięciu osobników. Na Starym Kontynencie i w USA ptaki te są stałymi bywalcami karmników. Szczególnie chętnie pobierają stamtąd pokarm złożony z nasion bogatych w oleje.
Zachowanie i ekologia
Przy tworzeniu gniazd uczestniczą przedstawiciele obu płci. Jednak tylko samice zajmują się budową konstrukcji. Jako materiał budulcowy ptakowi służą mchy oraz porosty, a także roślinny puch. Gniazdo zwykle znajduje się na gałęzi drzewa. Trzyma się ono tam stabilnie dzięki pajęczym niciom.
Samica jednorazowo składa od 4 do 6 jaj. Następnie wysiaduje je przez około 2 tygodnie. Karmienie piskląt stanowi zadanie obojga rodziców. Początkowo w skład mieszanki pokarmowej dla młodych wchodzą zarówno nasiona, jak i owady. Z biegiem czasu pozostaje tylko pożywienie pochodzenia roślinnego. Młode stają się zdolne do opuszczenia gniazda po upływie kilkunastu dni. Przez jakiś czas ciągle jednak potrzebują pomocy dorosłych osobników w zdobywaniu pożywienia. W ciągu jednego okresu godowego szczygły wyprowadzają dwa lub trzy lęgi.
Szczygieł – żywienie
Szczygły spożywają głównie niewielkie nasiona. Preferują zwłaszcza materiał siewny ostów i chabrów. Samce zazwyczaj spożywają nasiona znajdujące się głębiej wewnątrz koszyczków ostów, a samice te zlokalizowane na powierzchni. Podczas żerowania ptaki przyjmują różne, często akrobatyczne pozy. Owady stanowią pożywienie wyłącznie młodych osobników.
Relacje z ludźmi
Szczygły cieszą się dużym uznaniem wśród prywatnych hodowców. Dzieje się tak głównie z uwagi na ich charakterystyczny wygląd i przyjemny śpiew. W XIX wieku w Wielkiej Brytanii szczególnie chętnie polowano na te ptaki w celu ich trzymania w niewoli.To stało się przyczyną prowadzenia kampanii na rzecz ochrony dzikich ptaków.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Perlica zwyczajna – perliczka – perlica dzika – pantarka
- Orlik krzykliwy
- Co jedzą nietoperze w Polsce i na świecie?
- Jak widzą muchy i owady?
- Neandertalczycy stosowali fitoterapię
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/European_goldfinch [dostęp: 03.03.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Canva.
