Rybitwa białoskrzydła (Chlidonias leucopterus) należy do rodziny mewowatych (Laridae). To niewielki gatunek. Występuje w pobliżu zbiorników wodnych. Spotkać ją można w Europie, Afryce, Azji i Australii. Nazwa rodzaju Chlidonias pochodzi z języka starogreckiego. Wywodzi się do khelidonios, czyli „podobny do jaskółki”, od słowa khelidon, oznaczającego „jaskółka”.
W większości krajów anglojęzycznych gatunek określa się mianem white-winged tern. W Wielkiej Brytanii nazwa ta jest używana przez formalne instytucje ornitologiczne. Starsze określenie white-winged black tern wciąż pojawia się w potocznej nomenklaturze.
Opis
Dorosłe rybitwy białoskrzydłe w okresie letnim mają krótkie, czerwone nogi oraz krótki, czarny dziób. Jest on mały i tępy, mierzący od piór 22–25 mm. Szyja ma kolor czarny i często połączona jest z jasnoszarym lub ciemnoszarym grzbietem i brzuchem. Zadek jest biały, a ogon jasnoszary (niemal białym). U młodych ptaków często wydaje się on „kwadratowy”. Twarz ma żółtawe zabarwienie. Skrzydła, zgodnie z nazwą gatunku, są w przeważającej części białe. Ich wewnętrzna część jest szarawa. Pokrywy skrzydłowe mają brązowe końcówki.
Poza okresem lęgowym większość czarnych piór zostaje zastąpiona bielą lub jasnoszarym kolorem. Niektóre ciemne pióra mogą przetrwać, mieszając się z białym spodem ciała. Wyraźnie ciemne są pokrywy skrzydeł od spodu. Głowa jest czarna z białym czołem, korona ciemnobrązowa z białymi cętkami, a tył głowy ciemny z wyraźnym białym nakrapianiem. Białe znaczenia są szczególnie widoczne u dorosłych ptaków zimą. Przed okiem widoczna jest ciemna, trójkątna plama. Szeroka, biała obroża kontrastuje z resztą upierzenia.
U młodych osobników oraz dorosłych w linieniu, zadek jest jasnoszary, stopniowo ciemniejący w późniejszej części roku. Wyraźna biała obroża i jasny zadek wyodrębniają ciemny brązowy grzbiet, przypominający „siodło”. Pióra grzbietu mają węższe, jaśniejsze końcówki, podobnie jak lotki trzeciorzędowe i pióra barkowe.
Hybrydyzacja rybitwy białoskrzydłej z rybitwą czarną
Zanotowano przypadki hybrydyzacji rybitwy białoskrzydłej z rybitwą czarną w Szwecji i Holandii. Za możliwe hybrydy uznano także dwa młodociane ptaki obserwowane nad jeziorem Chew Valley w Anglii we wrześniu 1978 i 1981 roku. Ptaki łączyły cechy obu gatunków – ciemny grzbiet charakterystyczny dla rybitwy białoskrzydłej oraz ciemne plamy po bokach piersi typowe dla rybitwy czarnej.
Występowanie
Rybitwa białoskrzydła lęgnie się na stepach i lasostepach Eurazji. Obejmuje obszar od nizin polskich po Mandżurię. Zasięg lęgowy rozciąga się od północnej części Półwyspu Apenińskiego, przez Europę Środkową i Wschodnią, Syberię i Zabajkale, aż po północną Mongolię i dorzecze Amuru. Zimuje w Afryce oraz w pasie od Azji Południowej po Australię, Nową Gwineę i Nową Zelandię. Gatunek stopniowo poszerza swój zasięg na zachód. Dowodem są próby lęgowe odnotowane w 1996 roku we wschodnich Niemczech i w 1997 roku w Danii. Wędrówki na zimowiska odbywają się od lipca do września przez Europę Wschodnią. Ptaki kierują się na południe od Sahary. Powroty mają miejsca w kwietniu i maju. Odbywają się przez Europę Zachodnią i Środkową.
Nie wyróżnia się podgatunków.
W Polsce rybitwa białoskrzydła lęgnie się nielicznie, głównie na wschodzie kraju – przede wszystkim na Bagnach Biebrzańskich oraz na terenie Parku Narodowego „Ujście Warty”. Liczebność populacji w poszczególnych latach bywa bardzo zmienna. Czasem dochodzi do masowych pojawów. Przeloty przypadają na maj oraz sierpień–wrzesień.
Biotop
Rybitwa białoskrzydła gniazduje przede wszystkim na bagnach otoczonych łąkami, z oczkami otwartej wody oraz kępami wysokiej trawy. Preferuje płytkie strefy przybrzeżne, mokradła, zabagnione doliny rzeczne, zbiorniki zaporowe porośnięte szuwarami oraz zalewane łąki. Zimą ptaki zajmują środowiska bardziej zróżnicowane, w tym jeziora i zarośla mangrowe.
W okresie lęgowym rybitwy pozostają ściśle związane z wodą. Podczas przelotów mogą się od niej oddalać. Warto zaznaczyć, że wiele osobników nie oblatuje Sahary wzdłuż jej obrzeży, wybrzeży Atlantyku czy Doliny Nilu, lecz pokonuje pustynię, lecąc bezpośrednio nad jej powierzchnią.
Rybitwa białoskrzydła – okres lęgowy
Rybitwa białoskrzydła buduje gniazda na kępach roślin znajdujących się ponad lustrem wody, często tworząc kolonie liczące nawet do 100 osobników. Gniazdo może unosić się na kożuchu roślinnym lub powstawać jako płaski kopiec na roślinnych kępach. Pary są monogamiczne.
W ciągu roku ptaki wyprowadzają jeden lęg. Samice składają od 2 do 3 jaj w okresie od kwietnia do sierpnia. W Polsce zazwyczaj ma to miejsce w maju. Jaja wysiadywane są przez oboje rodziców przez 14–22 dni. Pisklęta opuszczają gniazdo wyłącznie w przypadku zagrożenia. Zdolność do lotu zdobywają w wieku 3–4 tygodni.
Pożywienie
Rybitwa białoskrzydła żywi się głównie owadami i ich larwami, a także innymi bezkręgowcami, takimi jak pajęczaki, mięczaki czy pierścienice. Sporadycznie sięga po żaby, kijanki oraz małe ryby do 5 cm długości.
Polując ptak trzepie skrzydłami podobnie jak jaskółka, lecąc nisko nad wodą lub łąką na wysokości 2–3 metrów. Potrafi zawisać w powietrzu i rzucać się na zdobycz. Zazwyczaj nie nurkuje. Często żeruje w towarzystwie rybitw czarnych, zbierając owady zarówno znad powierzchni wody, jak i z lądu.
Status i ochrona
Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) klasyfikuje rybitwę białoskrzydłą jako gatunek najmniejszej troski (LC – least concern), nieprzerwanie od 1988 roku. Według szacunków Wetlands International z 2015 roku, światowa populacja tego ptaka wynosi od 3,1 do 4,0 milionów osobników. Ogólny trend liczebności uznawany jest za stabilny.
W Polsce gatunek objęty jest ścisłą ochroną. Wymaga ochrony czynnej. Obowiązuje zakaz fotografowania, filmowania i obserwacji w sposób mogący płoszyć lub niepokoić ptaki. Liczebność krajowej populacji lęgowej w latach 2013–2018 szacowano na 300–5000 par. Liczba osobników w kolejnych latach podlegała znacznym fluktuacjom związanym ze stanem wód na rzekach. Na Czerwonej liście ptaków Polski rybitwa białoskrzydła została sklasyfikowana jako gatunek narażony (VU).
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
Źródło:
1. https://en.wikipedia.org/wiki/White-winged_tern [dostęp: 14.09.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Canva.
