Modroara hiacyntowa, ara hiacyntowa (Anodorhynchus hyacinthinus) to papuga zamieszkująca środkową i wschodnią część Ameryki Południowej. Osiąga długość około jednego metra – mierzoną od czubka głowy po koniec długiego, ostro zakończonego ogona. Czyni ją to najdłuższym gatunkiem papugi na świecie. Jest największą spośród ar i największą latającą papugą. Choć zwykle łatwo ją rozpoznać, bywa mylona z mniejszą arą błękitną. Utrata siedlisk oraz odławianie ptaków do handlu zwierzętami domowymi poważnie zagroziły jej populacji na wolności. Z tego względu Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje arę hiacyntową za gatunek narażony na wyginięcie. Handel tymi ptakami podlega ścisłej ochronie na mocy Konwencji o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem (CITES), w której figuruje w Załączniku I.
Taksonomia
Ara hiacyntowa należy do rodzaju Anodorhynchus, który obejmuje dwa obecnie żyjące oraz jeden prawdopodobnie wymarły gatunek południowoamerykańskich ar.
Ten niezwykły ptak został po raz pierwszy opisany w 1790 roku przez Johna Lathama – angielskiego lekarza, ornitologa i artystę. Nadał on mu nazwę binominalną Psittacus hyacinthinus. W 2000 roku Tony Pittman wysunął hipotezę, że choć ilustracja w dziele Lathama przedstawia rzeczywiście arę hiacyntową, to opisana przez niego długość ptaka wskazuje, że w rzeczywistości zmierzył okaz ary błękitnej. Tymczasem opis Lathama opierał się na spreparowanym egzemplarzu, który był wówczas jedynym znanym mu osobnikiem tego gatunku. Spreparowany okaz pochodził od żywego ptaka należącego wcześniej do lorda Orforda. Po jego śmierci został przekazany agentowi ziemskiemu o nazwisku Parkinson w celu wystawienia w Muzeum Leverianum.
Co ciekawe, Latham wspomniał także o innym ptaku, którego nazwał „błękitną arą”. Gatunek ten opisał w 1781 roku w dziele „A general synopsis of birds” – jako odmianę ary niebiesko-żółtej. Wcześniej gatunek został zilustrowany w pracach Mathurina Jacques’a Brissona (1760), Patricka Browne’a (1756) oraz Eleazara Albina (1738) jako ara spotykana na Jamajce. Albin, Browne i Brisson powoływali się na jeszcze starszych autorów. Twierdzili, że ptak występuje także na kontynencie południowoamerykańskim. Albin sugerował, że to samica ary żóltoskrzydłej. Latham zauważał, że pochodzenie papug często budziło wątpliwości, ponieważ ptaki te były masowo przewożone po świecie w celach handlowych.
Opis ary hiacyntowej
Ara hiacyntowa to największa papuga świata pod względem długości. Od czubka głowy po koniec ogona mierzy aż 1 metr (3 stopy 3 cale). Waży od 1,2 do 1,7 kilograma (od 1,2 do 1,7 kg). Każde ze skrzydeł osiąga długość od 38,8 do 42,5 centymetra. Ptak charakteryzuje się długim, ostro zakończonym ogonem. Upierzenie jest w większości niebieskie. Odcień na grzbiecie jest jaśniejszy, a pióra na szyi mogą czasem przybierać lekko szary ton. Znaczne partie spodniej strony skrzydeł i ogona są czarne. Charakterystycznym elementem wyglądu modroary hiacyntowej jest intensywnie żółty pierścień wokół oczu oraz żółty fragment skóry tuż pod dziobem. Kontrastuje on z błękitem piór i nadaje ptakowi wyjątkowego, egzotycznego wyglądu.
Ekologia
Ara hiacyntowa najczęściej zakłada gniazda w drzewach manduvi, które w 83,3 procentach polegają na tukanie wielkim w rozprzestrzenianiu nasion. Ten sam tukan stanowi jednak poważne zagrożenie dla modroar hiacyntowych. Żywi się bowiem aż w 53 procentami ich jajami. Jaja papug padają również regularnie ofiarą krukowatych, takich jak sójki i wrony, a także oposów, skunksów i ostronosów. Młode ary hiacyntowe bywają dodatkowo atakowane przez larwy much z rodzaju Philornis, które pasożytują na pisklętach, osłabiając je i zmniejszając ich szanse na przeżycie.
Ara hiacyntowa – pożywienie i żerowanie
Podstawę diety ary hiacyntowej stanowią orzechy pochodzące z określonych gatunków palm. Ptaki dysponują wyjątkowo silnym dziobem, przystosowanym do rozłupywania twardych łupin orzechów i nasion. Ich potężne szczęki są w stanie kruszyć nawet kokosy, masywne strąki orzesznicy brazylijskiej czy orzechy makadamia. Dodatkowo modroary mają suche, gładkie języki z kostnym elementem w środku. Działa on jak skuteczne narzędzie do wydobywania miąższu z owoców. Co ciekawe, orzechy palmy acuri są tak twarde, że papugi nie mogą się nimi żywić, dopóki nie przejdą przez układ pokarmowy bydła. W jadłospisie ary hiacyntowej znajdują się również owoce i inne części roślin. Reasumując, ptaki zjadają owoce, orzechy, nektar i rozmaite nasiona. W poszukiwaniu najbardziej dojrzałych przysmaków przemierzają rozległe obszary.
W rejonie Pantanal ary hiacyntowe żywią się niemal wyłącznie orzechami palm Acrocomia aculeata i Attalea phalerata. Zachowanie to opisał w 1863 roku angielski przyrodnik Henry Walter Bates w książce „The Naturalist on the River Amazons”. Pisał, że ara hiacyntowa „lata parami i żywi się twardymi orzechami kilku gatunków palm, a zwłaszcza Mucuja (Acrocomia lasiospatha). Te orzechy są tak twarde, że trudno je rozbić nawet ciężkim młotem, a mimo to potężny dziób ary kruszy je na miazgę”. Charles Darwin w swoich uwagach o relacji Batesa nazwał arę hiacyntową „wspaniałym ptakiem” o „ogromnym dziobie”, zdolnym do rozłupywania palmowych orzechów.
W niewoli palmy rodzime dla ary hiacyntowej są często trudno dostępne. W takich warunkach dobrym, pożywnym i chętnie spożywanym zamiennikiem staje się orzech makadamia, który pochodzi z Australii. Co ciekawe, modroara hiacyntowa jest jednym z nielicznych ptaków dysponujących siłą szczęk wystarczającą, do rozłupania skorupy tego orzecha. Wymaga to nacisku aż 300 psi.
Używanie narzędzi
Zarówno na wolności, jak i w niewoli obserwowano u ar hiacyntowych ograniczone użycie narzędzi. Najczęściej obserwowane przykłady dotyczą wykorzystywania przeżutych liści lub kawałków drewna, które papugi włączają do procesu rozłupywania wyjątkowo twardych orzechów. Te „narzędzia” pomagają utrzymać orzechy w stabilnej pozycji. Zapobiegają ich ślizganiu się, gdy papuga je przegryza. Nie wiadomo, czy jest to zachowanie wyuczone społecznie, czy też wrodzona umiejętność.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Modraszek arion
- Modliszka zwyczajna – modliszka bigotek – wieszczka czczona
- Czy nietoperze widzą w dzień, czy w nocy, czy też może są ślepe?
- Sychem, Samaria i Bet-Szean – archeologia potwierdza biblijne sprawozdania
Źródło:
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Hyacinth_macaw [dostęp: 05.07.2025]
Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Charles J. Sharp. CC BY-SA 4.0.
