Modraszek telejus (Phengaris teleius) to niezwykle wymagający ekologicznie motyl z rodziny modraszkowatych. W stadium larwalnym prowadzi drapieżny tryb życia. Pasożytuje w gniazdach mrówek. Zasiedla przede wszystkim tradycyjnie użytkowane łąki. Gąsienice początkowo żerują w kwiatostanach krwiściągu lekarskiego. Później rozwijają się w mrowiskach, żywiąc się larwami gospodarzy. Ze względu na wrażliwość na zmiany środowiskowe uchodzi za cenny wskaźnik stanu przyrody. Jego zasięg rozciąga się od Dalekiego Wschodu, przez Syberię, aż po Europę. W Polsce objęto go ochroną gatunkową. Najczęściej występuje w centralnych i południowych regionach kraju. W skali Europy należy do gatunków zagrożonych. Jest chroniony w ramach sieci Natura 2000 na mocy dyrektywy siedliskowej Unii Europejskiej.
Opis wg Seitza
Wierzch skrzydeł samca modraszka telejusa jest niemal całkowicie niebieski, ale pozbawiony metalicznego połysku. Samica jest wyraźnie ciemniejsza. Na jej skrzydłach często pojawiają się jaśniejsze pola z rzędami czarnych kropek. Spód skrzydeł zdobią liczne oczka, rzadko jednak tak duże i wyraźne, jak przedstawia to ilustracja Seitza.
Motyl występuje w całej Europie (z wyjątkiem Anglii) i w sąsiednich rejonach Azji. Spotkać go można od północnych Niemiec i Rosji po Włochy, oraz od Paryża aż po Daurię. W północno-zachodnich granicach zasięgu spotykane są drobniejsze osobniki wielkości modraszka ikara, z niewielką liczbą oczek – określane jako forma paula. W formie obsoleta oczka na tylnych skrzydłach zanikają lub prawie całkowicie znikają, a w formie striata przyjmują kształt smug.
Odmiana obscurata z Azji Środkowej (a także z Uralu) wyróżnia się silnie przyciemnionym ubarwieniem. Forma euphemia z Kraju Amurskiego, północnych Chin i Korei jest wyraźnie większa od europejskich okazów. Posiada szeroki, czarny brzeg, mocno kontrastujący z jasnoniebieską barwą skrzydeł. Japoński Phengaris kazamoto jest całkowicie brunatnoczarny na wierzchu u obu płci, bez śladu niebieskiego koloru. Jego spód ma wyraźniejsze oczka.
Jaja są półkuliste, z zagłębionym wierzchołkiem, zielonkawobiałe, składane na krwiściągu lekarskim, najczęściej na jego kwiatostanach. Młoda gąsienica ma purpurowobrązowe ciało, czarną głowę i jasne przewężenia między segmentami. Wgryza się w główki roślin, a później rozwija się w strąkach nasiennych, zimując w tym stadium. Poczwarka przebywa na ziemi, pod kamieniami, grudkami gleby lub martwymi liśćmi rośliny żywicielskiej.
Motyle pojawiają się miejscowo, na rozproszonych stanowiskach. Najliczniej latają na wilgotnych łąkach, gdzie rośnie krwiściąg. Przesiadują niemal wyłącznie na tej roślinie. Spłoszone odlatują zwykle tylko do najbliższego skupiska krwiściągu, gdzie siadają na kwiatach ze skrzydłami zawsze złożonymi.
Taksonomia modraszka telejusa
Modraszek telejus dawniej figurował w literaturze pod nazwą Lycaena euphemus. Dziś jednak za poprawną uznaje się nazwę Phengaris teleius. Gatunek często pojawia się również w publikacjach jako Maculinea. Ta nazwa, z punktu widzenia zasad taksonomii, jest nieprawidłowa. Stanowi młodszy synonim Phengaris. W literaturze można też natrafić na określenie Glaucopsyche.
Nazwa gatunkowa teleius pochodzi od greckiego słowa teleios, które oznacza „doskonały”. Najbliższym krewnym modraszka telejusa w obrębie rodzaju jest modraszek nausitous, z którym tworzy on parę gatunków siostrzanych w ujęciu kladystycznym.
Podgatunki
Modraszek telejus występuje w sześciu podgatunkach. Różnią się one od siebie rozmieszczeniem geograficznym. Nominalny podgatunek P. t. teleius zasiedla Europę Środkową, Kaukaz i zachodnią Syberię. P. t. chosensis (Matsumura, 1927) występuje na południu Ussuri. P. t. euphemia (Staudinger, 1887) spotykany jest w obwodzie amurskim i w regionie Ussuri. P. t. obscurata (Staudinger, 1892) zamieszkuje Zabajkale. P. t. sinalcon (Murayama, 1992) występuje w północnych Chinach, a P. t. splendens (Kozhantshikov, 1924) spotykany jest w górach Ałtaju i Sajanu.
Zasięg występowania
Modraszek telejus prawdopodobnie po raz pierwszym pojawił się na kontynencie wschodnioazjatyckim. Okresy zlodowaceń przetrwał w refugiach położonych na wschodniej Syberii. Obecnie zasiedla strefę klimatu umiarkowanego w całej Palearktyce. Spotkać go można od zachodniej Europy aż po Daleki Wschód. Występuje w rejonie Kaukazu, na środkowym i południowym Uralu, na Syberii, w Kazachstanie, Mongolii, północnych Chinach, Korei i Japonii. W Europie zasiedla m.in. Francje i Hiszpanię. We Francji notowany jest w regionach takich jak Gers, Gironde, Dordogne, Charante, Isère, Sabaudia czy Haut-Rhin. Pojawia się lokalnie w północnej Szwajcarii, północnych Włoszech (Piemont, Triest), środkowych i południowych Niemczech, w tym w Badenii-Wirtembergii, Bawarii, Turyngii, Sarze, Hesji, Nadrenii-Palatynacie, Nadrenii Północnej-Westfalii, Saksonii, Saksonii-Anhalt, Dolnej Saksonii i Brandenburgii. Stwierdzono go także w Austrii, na Węgrzech, w Czechach, Słowacji, Polsce, na Łotwie, Litwie, Białorusi i Ukrainie, a także w Bułgarii, Chorwacji, Słowenii oraz w Rumunii. W Belgii gatunek wyginął. W Holandii został ponownie wprowadzony.
Północna granica jego zasięgu przebiega w Polsce. Pierwsze wzmianki o występowaniu modraszka telejusa na terenie kraju pochodzą z początku XX wieku. Motyl jest rozsiedlony w centralnej i południowej części Polski. Najdalej na północ sięga Mazowsza. Można go spotkać w Warszawie i okolicach, m.in. w Puszczy Kampinoskiej, Mazowieckim Parku Krajobrazowym (w tym na obszarze Natura 2000 Bagno Całowanie) oraz w Chojnowskim Parku Krajobrazowym. Na Mazowszu występuje także w Puszczy Kozienickiej, na pojedynczych stanowiskach wzdłuż Pilicy oraz na łąkach między Kozienickim Parkiem Krajobrazowym a rzeką Pilicą. Większe populacje notuje się również na Lubelszczyźnie, Kielecczyźnie, Dolnym i Górnym Śląsku, a także w Małopolsce w rejonie Krakowa. Gatunek zasiedla również Roztocze, Wyżynę Krakowsko-Częstochowską, Kotlinę Sandomierską i Beskid Zachodni. Stwierdzono go też w Kotlinie Kłodzkiej oraz w okolicach Krynicy-Zdroju i Krosna.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Modroara hiacyntowa – ara hiacyntowa
- Modraszek arion
- Czy komary są pożyteczne?
- „Trzy dni i trzy noce”: w jakim dniu i roku umarł Jezus
Źródło:
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Scarce_large_blue [dostęp: 06.07.2025]
Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Nieznany. CC BY-SA 3.0.
