Modraszek arion (Phengaris arion) to gatunek motyla z rodziny modraszkowatych (Lycaenidae). Opisany po raz pierwszy został w 1758 roku. Choć w 1979 roku niemal całkowicie wyginął na Wyspach Brytyjskich, dzięki nowatorskim działaniom ochronnym udało się go tam ponownie wprowadzić. Obecnie modraszek arion jest klasyfikowany jako gatunek „bliski zagrożenia” na Czerwonej Liście Gatunków Zagrożonych IUCN.
Motyla można spotkać w Europie, na Kaukazie, w Armenii, zachodniej Syberii, Ałtaju, północno-zachodnim Kazachstanie oraz w chińskiej prowincji Syczuan. Modraszka arion łatwo rozpoznać po charakterystycznych, czarnych kropkach na niebieskim tle skrzydeł. Gatunek cieszy się dużym zainteresowaniem biologów behawioralnych. Jest pasożytem gniazdowym jednego gatunku czerwonych mrówek — Myrmica sabuleti. To niezwykłe zjawisko odkryło dwóch kapitanów: Edward Bagwell Purefoy i F. W. Frohawk wraz z innymi badaczami.
Podgatunki
Modraszek arion występuje w kilku podgatunkach. Różnią się one od siebie zasięgiem geograficznym i drobnymi cechami morfologicznymi. Podgatunek nominatywny, P. a. arion, zamieszkuje Europę kontynentalną, zachodnią Syberię, Ałtaj oraz północno-zachodni Kazachstan. Na Kaukazie i w Armenii spotyka się P. a. zara. Został on opisany przez Jachontowa w 1935 roku. Inne wyróżnione formy to P. a. delphinatus, opisany przez Fruhstorfera w 1910 roku oraz P. a. buholzeri, wyodrębniony przez Rezbanyaiego w 1978 roku. Warto dodać, że podgatunek P. a. eutyphron, opisany przez Fruhstorfera w 1915 roku, niegdyś występował w południowej Anglii. Obecnie uznawany jest za wymarły.
Opis modraszka ariona
Gąsienice modraszka ariona dorastają do około 13 milimetrów długości. Ich rozwój przed przepoczwarczeniem w poczwarkę i przeobrażeniem w motyla trwa nawet dziewięć miesięcy. Dorosłe osobniki należą do największych przedstawicieli rodziny modraszkowatych, zwanych motylami o jedwabistych skrzydłach. Osiągają rozpiętość skrzydeł do 51 milimetrów. Żyją jednak zaledwie kilka tygodni. Ich skrzydła zdobią charakterystyczne czarne kropki na niebieskim tle.
Opis według Seitz’a
Adalbert Seitz, wybitny entomolog, szczegółowo opisał modraszka ariona, zwracając uwagę na jego wyjątkowe cechy morfologiczne i różnorodność form lokalnych.
Modraszek arion jest większy od modraszka arcas, a jego skrzydła są jaśniejsze i mają bardziej lśniący odcień niebieskiego. Obie pary skrzydeł zdobi rząd czarnych plamek. U samców tylne skrzydła bywają pozbawione czarnych plamek. Gatunek łatwo rozpoznać po licznych oczkach (ocelli) na spodzie skrzydeł, szczególnie na tylnej parze, oraz po intensywnym, niebieskim opyleniu u nasady od spodu.
Modraszek arion występuje od północnej Europy, przez kraje nadbałtyckie i Anglię, aż po rejon Morza Śródziemnego, Korsykę, Hiszpanię, Armenię i południową Syberię. Opisano też wiele form barwnych. Ab. unicolor Hormuz ma skrzydła jednolicie niebieskie, pozbawione niemal wszystkich czarnych plam. Sb. obscura Christ. z kolei to alpejska odmiana o ciemnych, niemal czarnych skrzydłach, spotykana m.in. w okolicach Bergun, Zermatt czy w Alpach Nadmorskich. W południowej Europie wyróżniono odmiany takie jak ligurica Wagn. z białym rzędem oczek na tylnej stronie skrzydeł czy aldrovandus S. L. z ciemniejszym, brunatnym spodem skrzydeł. Formę azjatycką reprezentuje cyanecula Stgr., dziś uznawana za osobny gatunek Phengaris cyanecula. Występuje od Kaukazu po Mongolię. Charakteryzuje się intensywnym, niebiesko-zielonym opyleniem spodniej strony skrzydeł.
Jaja modraszka ariona są spłaszczone, półkuliste, o blado niebieskawobiałej barwie. Składane są na kwitnącym tymianku. Dorosłe gąsienice mają bladoochrowy kolor z liliowym odcieniem po bokach i czarną tarczką przedtułowiową. Początkowo żerują na tymianku. Później przenoszą się do mrowisk, gdzie – jak przypuszczano – karmione są przez mrówki i być może chronione w fazie poczwarki. Poczwarka ma barwę bursztynową. Jest gładka, lekko wydłużona i pozbawiona przędzy. Motyle latają zwykle pojedynczo. Lokalnie występują liczniej na otwartych terenach, wzdłuż szerokich dróg przecinających zarośla. Najchętniej odpoczywają na tymianku i driakwi. Można je spotkać od końca czerwca aż do sierpnia.
Zasięg występowania i siedlisko
Modraszek arion występuje w całym pasie palearktycznym. Spotkać go można od wybrzeża do wybrzeża. Najliczniej zasiedla tereny od Francji po Chiny. Jego obecność ściśle wiąże się z dostępnością roślin pokarmowych i obecnością specyficznych gatunków mrówek. Motyl wymaga jednoczesnego występowania obfitych stanowisk macierzanki Thymus drucei, która jest rośliną żywicielską dla gąsienic, oraz kolonii mrówek Myrmica sabuleti, bez których nie jest w stanie przetrwać. Kluczowym czynnikiem wpływającym na przetrwanie modraszka ariona okazuje się także zróżnicowanie siedlisk. Najczęściej spotyka się go na pastwiskach oraz opuszczonych terenach porośniętych różnorodną roślinnością i krzewami. Jednolity krajobraz, w którym rośliny kwitną w tym samym czasie, a motyle wykluwają się synchronicznie, zwiększa ryzyko wyginięcia populacji w wyniku nieprzewidzianych zdarzeń, takich jak klęski żywiołowe. Tradycyjne rolnictwo sprzyja rozbijaniu tej synchronizacji. Umożliwia ponowne zasiedlanie fragmentów siedlisk, które czasowo pozostają nietknięte. Różnorodne środowiska i mozaika mikrosiedlisk tworzą odmienne mikroklimaty, które mogą mieć decydujące znaczenie dla przetrwania modraszka ariona.
Modraszek arion – wyginięcie
W drugiej połowie XX wieku populacje motyli z rodzaju Phengaris zaczęły gwałtownie maleć w całej Europie. Modraszek arion został szczególnie dotknięty tym kryzysem. Już w latach 50. ubiegłego wieku w Wielkiej Brytanii szacowano, że liczebność dorosłych osobników spadła do około 100 tysięcy. Do 1978 roku aż 48% z 91 znanych stanowisk zaniknęło. Początkowo eksperci byli całkowicie zaskoczeni nagłym znikaniem modraszków, ponieważ siedliska wydawały się niezmienione. Wśród przyczyn wymieniano działalność kolekcjonerów, stosowanie środków owadobójczych czy zanieczyszczenie powietrza. Mimo licznych projektów mających przeciwdziałać tym zagrożeniom wszystkie próby ratowania gatunku kończyły się niepowodzeniem.
Gatunek wyginął w Holandii w 1964 roku, a w Wielkiej Brytanii w 1979 roku. W Belgii uznawano go za wymarły aż do 1996 roku, kiedy to odkryto ponownie zasiedloną populację na południu kraju. Silne spadki liczebności zanotowano również w Danii, Niemczech, Francji i Estonii. Przyczynę tych dramatycznych strat upatruje się dziś w nieudanych działaniach ochronnych. Wynikały one z braku zrozumienia skomplikowanego trybu życia modraszka ariona.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Modliszka zwyczajna – modliszka bigotek – wieszczka czczona
- Miruna nowozelandzka
- Dlaczego pies się trzęsie – ciekawostki o psach
- Świątynie i ofiary w Biblii – dodatek: świątynie po Jezusie Chrystusie
Źródło:
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Large_blue [dostęp: 05.07.2025]
Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: PJC&Co. CC BY-SA 3.0.
