Gęś zbożowa – posiewnica

Zobacz również

Gęś zbożowa, posiewnica (Anser fabalis) to gatunek gęsi gniazdujący w północnej Europie i Azji. Jest ptakiem wędrownym. Zimą przenosi się na południe. W 2007 roku Międzynarodowa Unia Ornitologiczna oraz Amerykańskie Towarzystwo Ornitologiczne uznały ją za odrębny gatunek od gęsi tundrowej (Anser serrirostris). Jednak niektóre organizacje, w tym BirdLife International i IUCN, wciąż traktują oba taksony jako jeden gatunek – zbiorczo określany mianem gęsi zbożowej.

Taksonomia

Nazwa gęsi zbożowej zarówno w języku angielskim, jak i w łacińskiej nomenklaturze naukowej, wywodzi się z jej dawnego zwyczaju żerowania zimą na ścierniskach po polach bobu. Łacińskie Anser oznacza „gęś”, a fabalis pochodzi od faba, czyli bobu.

Systematyka tego gatunku od dawna budzi kontrowersje. W zależności od podejścia wyróżnia się od trzech do pięciu podgatunków.

  • A. fabalis fabalis, czyli gęś zbożowa. Zamieszkuje pas tajgi od Półwyspu Skandynawskiego po Ural. Zimuje w zachodniej, środkowej i południowo-wschodniej Europie oraz w południowo-zachodniej Azji;
  • A. fabalis johanseni występuje w tajdze i lasotundrze od Uralu po Bajkał. Zimuje w Turkmenistanie, Iranie oraz zachodnich Chinach;
  • A. fabalis middendorffii, zwana gęsią tajgową zasiedla azjatycką tajgę na wschód od Bajkału. Zimuje od wschodnich Chin po Japonię.

Niektórzy badacze, w tym Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC), wydzielają dodatkowe podgatunki jako odrębny gatunek. Gęś tundrowa (Anser serrirostris), obejmuje:

  • A. fabalis rossicus, która gnieździ się w tundrze północnej Rosji i północno-zachodniej Syberii. Zimuje w zachodniej i środkowej Europie oraz południowo-zachodniej Azji.
  • A. fabalis serrirostris, gęś tundrowa zasiedla tundrę północno-wschodniej Syberii. Zimuje we wschodnich Chinach, Korei i Japonii.

W przeszłości część ornitologów zaliczała do gęsi zbożowej także gęś krótkodziobą (A. brachyrhynchus), którą odróżnia krótszy, różowo-czarny dziób i różowymi nogami.

W Polsce gęsi zbożowe i tundrowe pojawiają się w okresie migracji i zimowania. Gęś zbożowa w wąskim ujęciu (sensu stricto) występuje nielicznie. Gęś tundrowa jest znacznie liczniejsza. Gęsi zbożowe są częściej spotykane na północy kraju. Na południu dominują niemal wyłącznie gęsi tundrowe. Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego stosuje klasyfikację IOC. Na Liście awifauny krajowej gęś zbożowa i tundrowa figurują jako odrębne gatunki.

Wygląd gęsi zbożowej

Samce i samice gęsi zbożowej mają identyczne upierzenie. Samce są większe od samic. Kolor upierzenia to szarobrązowy, z jasnymi poprzecznymi prążkami na grzbiecie i bokach. Podogonie i ogon są białe, a nogi intensywnie pomarańczowe. Dziób jest czarny u nasady i na końcu, z charakterystycznymi pomarańczowymi plamami. Ich wielkość zależy od podgatunku.

W locie ptak ten wyróżnia się ciemnoszarymi skrzydłami – w przeciwieństwie do gęgawy (Anser anser), której skrzydła są jaśniejsze. Gęś zbożowa jest od niej także nieco ciemniejsza. Kształt głowy pozwala na ich odróżnienie. Rozróżnienie w terenie gęsi zbożowej od tundrowej (Anser serrirostris) bywa bardzo trudne.

Wymiary gęsi zbożowej

  • Długość ciała: 66–89 cm
  • Rozpiętość skrzydeł: 140–200 cm

Masa ciała

  • Podgatunek nominatywny (A. fabalis fabalis):
    • Samce: 2690–4060 g
    • Samice: 2220–3470 g
  • Podgatunek rossicus:
    • Samce: 1970–3390 g
    • Samice: 2000–2800 g

Ekologia i zachowanie posiewnicy

Biotop

Gęś zbożowa zasiedla obszary tundry i tajgi. Na zimowiskach preferuje tereny pokryte niską roślinnością, takie jak nieużytki, odludne wybrzeża, rozległe pola, pastwiska oraz otwarte akweny. Tworzy duże, ostrożne stada, które trudno podejść. W każdej grupie znajdują się strażnicy, stale obserwujący otoczenie.

Głos

Wydaje charakterystyczne, czyste dźwięki przypominające „ang ang kaiak”.

Gniazdowanie

Gniazdo to płytkie zagłębienie w ziemi, wyściełane puchem, mchem i trawą. Lokalizowane jest w pobliżu wody, w odosobnionych miejscach – na wybrzeżach jezior i rzek, małych wyspach lub bagnach.

Jaja i wychów młodych

Samica składa od 3 do 8 jaj w okresie od kwietnia do czerwca. Jaja są białe lub bladozielonkawe, o wymiarach 84 × 55,5 mm. Wysiadywanie trwa 25–30 dni. Zajmuje się nim wyłącznie samica. Samiec pozostaje w pobliżu i opiekuje się młodymi. Pisklęta usamodzielniają się po 40–50 dniach. W wieku około 2 miesięcy potrafią już latać. Na przełomie sierpnia i września młode wraz z dorosłymi opuszczają tereny lęgowe.

Pożywienie

Gęś zbożowa jest roślinożerna. Żeruje głównie na lądzie. Żywi się trawami i innymi roślinami zielnymi, a także roślinnością wodną.

Status ochronny gęsi zbożowej

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje gęś zbożową za gatunek najmniejszej troski (Least Concern, LC) nieprzerwanie od 1988 roku. IUCN stosuje klasyfikację systematyczną, w której gęś zbożowa i tundrowa traktowane są jako jeden gatunek.

Według szacunków organizacji Wetlands International, światowa populacja gęsi zbożowej w 2015 roku wynosiła od 680 do 800 tysięcy osobników. Globalny trend liczebności gatunku oceniany jest jako spadkowy.

Liczebność w Polsce

W Polsce gęś zbożowa jest gatunkiem łownym. Okres polowań trwa:

  • od 1 września do 21 grudnia w większości kraju;
  • do 31 stycznia w województwach dolnośląskim, lubuskim, wielkopolskim i zachodniopomorskim.

W latach 2013–2018 liczebność zimującej w Polsce populacji gęsi zbożowej (sensu stricto) oceniano na 7–23 tysiące osobników, a gęsi tundrowej na 67–203 tysiące osobników.

Migracja gęsi tundrowej przez Polskę w tym samym okresie obejmowała 180–300 tysięcy osobników. Szacunki te są przybliżone. Założono, że około 90% populacji w kraju stanowi gęś tundrowa, a 10% gęś zbożowa (sensu stricto), ze względu na trudności w ich rozróżnianiu w terenie.

Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:


Źródło

1. https://pl.wikipedia.org/wiki/G%C4%99%C5%9B_zbo%C5%BCowa [dostęp: 15.03.2025]

© Źródło zdjęcia głównego: Canva.

Jeśli podzielasz naszą misję i chciałbyś wesprzeć nasze działania, możesz to zrobić:

Z góry dziękujemy za okazaną nam pomoc!

Zobacz również
Poprzedni artykuł
Następny artykuł

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj

Popularne artykuły