Dysfolid, zwany też boomslangiem (Dispholidus typus) to gatunek węża z rodziny połozowatych. Nazwa pochodzi z języka afrikaans i niderlandzkiego – boom oznacza „drzewo”, a slang – „wąż”. Choć nie jest agresywny, jego jad jest potencjalnie śmiertelny nawet dla dorosłego człowieka. Wąż ten przed laty uważany był za jedynego przedstawiciela monotypowego rodzaju Dispholidus.
Boomslang zamieszkuje zalesione tereny Afryki Subsaharyjskiej. Prowadzi nadrzewny tryb życia. Charakteryzuje się smukłą sylwetką, dużymi oczami i zielonkawym lub brązowym ubarwieniem, które pomaga mu w kamuflażu. Jego jad działa hemotoksycznie. Powoduje zaburzenia krzepnięcia krwi. Może to prowadzić do groźnych krwotoków wewnętrznych. Z powodu umiejscowienia zębów jadowych w tylnej części szczęki, gad musi dokładnie uchwycić swoją ofiarę, by skutecznie zaaplikować jad.
Mimo niebezpiecznego działania toksyn, przypadki ukąszeń ludzi są rzadkie. Wąż ten unika bowiem konfrontacji i ucieka w obliczu zagrożenia. Do historii przeszło jednak ukąszenie herpetologa Karla Schmidta w 1957 roku, które zakończyło się jego śmiercią z powodu wewnętrznych krwotoków.
Etymologia
Nazwa boomslang oznacza „wąż drzewny”. W językach niderlandzkim i afrikaans – boom to „drzewo”, a slang oznacza „węża”. W afrikaans wymowa tego słowa to [ˈbuəmslaŋ]. Nazwa doskonale oddaje charakter gada, który większość życia spędza w koronach drzew afrykańskich lasów i sawann.
Taksonomia dysfolida
Boomslang należy do rodziny połozowatych (Colubridae) i podrodziny Colubrinae. Wcześniej uważano go za jedynego przedstawiciela monotypowego rodzaju Dispholidus. Obecnie do tego samego rodzaju zaliczane są także dwa inne gatunki: Dispholidus pembae oraz Dispholidus punctatus.
Pod względem filogenetycznym dysfolid jest blisko spokrewniony z wężami z rodzajów Thelotornis, Thrasops, Rhamnophis i Xyelodontophis. Wspólnie tworzą one plemię Dispholidini. Potwierdzają to analizy kladystyczne.
Podgatunki boomslanga
Obecnie wyróżnia się dwa podgatunki Dispholidus typus:
- D. t. kivuensis Laurent, 1955
- D. t. typus (A. Smith, 1828)
Opis
Boomslang to średniej wielkości wąż o długości ciała wynoszącej od 100 do 160 cm. Niektóre osobniki osiągają nawet 183 cm. Jego masa ciała waha się od 175 do 510 g.
Wąż ten ma wyjątkowo duże oczy i charakterystyczny kształt głowy przypominający jajko. Posiada wyraźnie zaznaczoną linię oddzielającą głowę od szyi oraz dobrze widoczny canthus rostralis (krawędź pyska). Jego źrenice są okrągłe, a wzrok wyjątkowo ostry. Dysfolid często porusza głową na boki, aby uzyskać lepszy obraz obiektów znajdujących się przed nim.
Ubarwienie i dymorfizm płciowy
Kolorystyka boomslanga jest bardzo zróżnicowana i zależy od płci. Samce najczęściej mają jasnozielone ubarwienie z czarnymi lub niebieskimi krawędziami łusek. Samice są zazwyczaj brązowe. Stanowi to wyraźny przykład dymorfizmu płciowego.
Budowa anatomiczna i łuski
Ciało boomslanga jest lekko bocznie spłaszczone. Grzbiet pokrywają łuski ułożone w 19 lub 21 rzędów. Są one wąskie, ukośne, silnie karbowane i posiadają charakterystyczne wgłębienia na końcach. Ogon jest długi. Łuski podogonowe są ułożone w parach. Liczba tarczek brzusznych wynosi od 164 do 201. Tarczka analna jest podzielona.
Dysfolid posiada małe zęby w przedniej części szczęki. Najbardziej charakterystyczne są jednak trzy duże, rowkowane zęby jadowe umiejscowione pod każdym okiem. Zęby żuchwowe są mniej zróżnicowane pod względem wielkości. Taka budowa szczęki pozwala na skuteczne aplikowanie jadu, choć wymaga odpowiedniego uchwycenia ofiary.
Dysfolid – zasięg występowania
Boomslang zamieszkuje rozległe obszary Afryki Subsaharyjskiej. Jego zasięg obejmuje tropikalne lasy deszczowe Afryki Środkowej i wybrzeża Gwinei. Spotkać go można także na bardziej suchych, pustynnych terenach. Jest jednym z najczęściej występujących węży na kontynencie afrykańskim.
Według nowszych klasyfikacji taksonomicznych dysfolid nie jest jednym gatunkiem, lecz zbiorem co najmniej sześciu odrębnych gatunków. W świetle badań Dispholidus typus w wąskim znaczeniu odnosiłby się jedynie do populacji endemicznych dla południowego wybrzeża Republiki Południowej Afryki. Nowe odkrycia filogenetyczne sugerują, że wcześniejsze określenie zasięgu występowania tego węża było zbyt szerokie i wymaga weryfikacji.
Rozmnażanie
Boomslang jest gatunkiem jajorodnym. Samica może złożyć do 30 jaj. Zazwyczaj umieszcza je w spróchniałych pniach drzew lub butwiejącym drewnie. Okres inkubacji jest stosunkowo długi. Średnio wynosi trzy miesiące.
Młode mają długość około 20 cm. Nie stanowią zagrożenia dla człowieka. Ich ubarwienie różni się w zależności od płci. Samce są początkowo szare z niebieskimi plamkami, a samice jasnobrązowe. Pełne, dorosłe ubarwienie uzyskują dopiero po kilku latach.
Choć nowo wyklute osobniki są nieszkodliwe, to gdy osiągną około 45 cm długości i obwód zbliżony do najmniejszego palca dorosłego człowieka, ich jad staje się niebezpieczny. W tym stadium młode węże są już w pełni jadowite i zdolne do polowania na niewielkie ofiary.
Zachowanie i dieta
Boomslang prowadzi dzienny i niemal wyłącznie nadrzewny tryb życia. Jest gatunkiem skrytym. Unika kontaktu z większymi drapieżnikami. Gdy czuje się zagrożony, szybko przemieszcza się z gałęzi na gałąź, by uniknąć konfrontacji.
Dieta i strategia polowania
Boomslang jest wyspecjalizowanym myśliwym. Poluje na mieszkańców koron drzew. Jego dieta składa się głównie z kameleonów i innych nadrzewnych jaszczurek, a także żab. Sporadycznie zjada również małe ssaki, ptaki oraz ich jaja, które połyka w całości. Jest znany z kanibalizmu. Zdarza się, że poluje nawet na inne węże, w tym przedstawicieli własnego gatunku.
Brumacja w chłodniejszych okresach
W chłodniejsze miesiące boomslang zapada w krótkie okresy brumacji – stanu obniżonej aktywności metabolicznej podobnego do hibernacji. Często w tym czasie kryje się w zamkniętych gniazdach wikłaczy. Znajduje tam schronienie przed niesprzyjającymi warunkami pogodowymi.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Brodziec śniady
- Buczek południowoafrykański – żaba byk – żaba olbrzymia
- Największy ssak na świecie – płetwal błękitny
- Bylica pospolita
- Ropa naftowa i inne produkty – jak długo powstawały?
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Boomslang [dostęp: 14.03.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Canva.
