Brodziec śniady (Tringa erythropus) to ptak brodzący z rodziny bekasowatych (Scolopacidae). Nazwa rodzajowa Tringa pochodzi z neolatynizmu. W 1599 roku nadał ją włoski przyrodnik Ulisse Aldrovandi, opisując samotnika (Tringa ochropus). Słowo to wywodzi się ze starogreckiego trungas, terminu używanego przez Arystotelesa. Opisywał on w ten sposób ptaka wielkości drozda, który miał biały kuper i charakterystycznie podrygiwał ogonem. Epitet gatunkowy erythropus pochodzi z języka greckiego: eruthros oznacza „czerwony”, a pous – „stopa”.
Gatunek gniazduje w północnej Skandynawii oraz na obszarach północnej Palearktyki. Na zimowiska migruje na południe – do rejonu Morza Śródziemnego, południowych Wysp Brytyjskich, Francji, tropikalnej Afryki oraz Azji. Sporadycznie zalatuje także do Australii i Ameryki Północnej.
Taksonomia
Brodziec śniady został po raz pierwszy opisany w 1764 roku przez niemieckiego zoologa Petera Simona Pallasa. Pierwotnie nadał on mu nazwę binominalną Scolopax erythropus. Ptak ten jest gatunkiem monotypowym. Oznacza to, że nie wyróżnia się w jego obrębie żadnych podgatunków.
Pod względem taksonomicznym brodziec śniady tworzy zwartą grupę z kilkoma innymi dużymi gatunkami z rodzaju Tringa. Analizy molekularne wykazały, że jest blisko spokrewniony z kwokaczem (Tringa nebularia) oraz brodźcem piegowatym (Tringa melanoleuca). Tworzy siostrzany klad względem tych dwóch gatunków.
Opis brodźca śniadego
Brodziec śniady nie wykazuje wyraźnego dymorfizmu płciowego. Oznacza to, że samce i samice wyglądają podobnie. W okresie godowym jego upierzenie staje się charakterystycznie łupkowo-czarne, z białymi prążkami i plamkami widocznymi głównie w tylnej części ciała. Kuper i ogon pozostają białe. Na ogonie występuje czarne, poprzeczne prążkowanie. Dziób jest czarny z czerwoną nasadą. Nogi przybierają czerwonobrązowy odcień.
Po zakończeniu okresu lęgowego ptak przechodzi w upierzenie spoczynkowe. Wówczas wierzch ciała ma szarobrązowy kolor z jasnymi plamkami. Spód staje się biały, czasem z delikatnym szarawym nalotem lub deseniem. Osobniki młodociane przypominają dorosłe w szacie spoczynkowej. Ich upierzenie jest jednak ciemniejsze, z gęstszym plamkowaniem, szczególnie w przedniej części ciała. Ponadto ich nogi mają bardziej żółtopomarańczową barwę.
Wymiary średnie:
- długość ciała: 29–32 cm
- rozpiętość skrzydeł: 61–67 cm
- masa ciała: 97–230 g
Zasięg występowania
Brodziec śniady zamieszkuje rozległe obszary Eurazji. Spotkać go można od północnej części Półwyspu Skandynawskiego, przez północno-zachodnią Rosję i Syberię, aż po Półwysep Czukocki. Zimuje od Europy Zachodniej, przez basen Morza Śródziemnego, aż po Afrykę równikową. Regularnie pojawia się także na Bliskim Wschodzie, w Indiach, Azji Południowo-Wschodniej, południowo-wschodnich Chinach oraz na Tajwanie.
W Polsce brodziec śniady jest nielicznym, lecz regularnym gościem przelotnym. Najczęściej można go zaobserwować w okresie wiosennych i jesiennych migracji – od kwietnia do maja oraz od sierpnia do listopada.
Brodziec śniady – ekologia i zachowanie
Środowisko życia
Brodziec śniady zasiedla bagna oraz brzegi jezior w strefie tundry i lasotundry. Preferuje płytkie, podmokłe tereny, gdzie może skutecznie zdobywać pożywienie, brodząc w wodzie i przeszukując dno dziobem.
Rozród
Brodziec śniady to gatunek terytorialny, który na lęgowiska przybywa na początku maja. Gniazduje na ziemi. Wybiera miejsca w otoczeniu niskiej roślinności, często w pobliżu niewielkich wzniesień, które mogą pełnić funkcję punktu obserwacyjnego. Najczęściej składa 4 jaja. Zdarzają się także lęgi z 3 lub 5 jajami. Okres inkubacji trwa około 28 dni. Wysiadywaniem najczęściej zajmuje się samiec.
Rodzice dzielą się opieką nad pisklętami. Nierzadko jednak samica wylatuje z gniazda jeszcze przed wykluciem się młodych lub przed osiągnięciem przez nie zdolności lotu. Pisklęta są zagniazdownikami. Już w dniu wyklucia opuszczają gniazdo i samodzielnie poszukują pożywienia. Zwykle prowadzi je samiec. Inne aspekty biologii lęgowej tego gatunku pozostają słabo poznane.
Pożywienie
Brodziec śniady żywi się głównie wodnymi bezkręgowcami. Pożywienie zdobywa, brodząc w płytkiej wodzie. Wykorzystuje swój długi dziób do sondowania mułu i piasku w poszukiwaniu drobnych organizmów.
Tryb życia
Brodziec śniady prowadzi samotniczy tryb życia w okresie lęgowym. Gniazduje pojedynczo. Jest aktywny w ciągu dnia, a prawdopodobnie również w nocy. Po zakończeniu sezonu lęgowego ptaki tworzą stada, choć czasami spotyka się je również pojedynczo.
Wędrówki
Brodziec śniady to dalekodystansowy migrant. Samice jako pierwsze rozpoczynają jesienną wędrówkę – już na początku czerwca. Młode osobniki i samce ruszają w drogę później, w drugiej połowie lipca i w sierpniu. Ptak migruje zarówno w dzień, jak i w nocy, zwykle pojedynczo lub w niewielkich grupach. Osobniki posiadające duży zapas tłuszczu są w stanie pokonać dystans ponad 2000 km – bez przerw. W czasie wędrówki najczęściej zatrzymują się w wybranych miejscach. Mogą tam tworzyć liczące kilka tysięcy osobników stada.
Główne trasy przelotu na południe prowadzą wzdłuż wybrzeży Morza Północnego i Atlantyku, a także nad lądem w kierunku południowym i południowo-zachodnim. W Polsce brodziec śniady jest obserwowany nielicznie. Osobniki obrączkowane w naszym kraju jesienią wędrują na zachód w kierunku Francji oraz na południe – do Włoch i Albanii. Z zimowisk brodźce śniade powracają między końcem marca a początkiem maja.
Status i ochrona
Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) klasyfikuje brodźca śniadego jako gatunek najmniejszej troski (Least Concern, LC), nieprzerwanie od 1988 roku. Oznacza to, że obecnie ptak ten nie jest zagrożony wyginięciem. Według szacunków organizacji Wetlands International z 2015 roku jego światowa populacja liczy od 110 do 270 tysięcy osobników. Trend liczebności populacji jest uznawany za stabilny.
W Polsce brodziec śniady podlega ścisłej ochronie gatunkowej. Jego siedliska są prawnie chronione, a zabrania się m.in. jego niepokojenia, odławiania czy niszczenia gniazd.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Brodziec piskliwy – brodziec krzykliwy – kuliczek piskliwy – piskliwiec
- Bóbr europejski – bóbr zwyczajny – bóbr rzeczny – bóbr wschodni
- Jakie zwierzęta mieszkają na Antarktydzie?
- Gatunki antylopy – zobacz ciekawostki o tych zwierzętach
- Akacja srebrzysta
- Wodno-lądowy wieloryb czy lądowy pływak?
Źrodło
1. Tringa erythropus (Brodziec śniady). W: M. Gromadzki (red.): Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny. T. 8: Ptaki (część II). Warszawa: Ministerstwo Środowiska, 2004, s. 117–120. ISBN 83-86564-43-1
© Źródło zdjęcia głównego: Canva.
