Drzemlik, znany także jako sokół drzemlik czy sokół królik (Falco columbarius) to niewielki gatunek sokoła występujący na półkuli północnej, z licznymi podgatunkami zamieszkującymi Amerykę Północną i Eurazję. Jako ptak drapieżny gniazduje w północnej części krainy holarktycznej. Zimą migruje do regionów subtropikalnych i północnych obszarów tropikalnych. Samce osiągają rozpiętość skrzydeł od 53 do 58 centymetrów. Samice są nieco większe.
Drzemlik to szybki lotnik i doskonały łowca. Specjalizuje się w polowaniu na niewielkie ptaki, takie jak wróble, gołębie czy średniej wielkości siewkowate. W ostatnich dziesięcioleciach jego populacja w Ameryce Północnej znacząco wzrosła. Niektóre osobniki tak dobrze przystosowały się do życia w miastach, że porzuciły sezonowe migracje. W Europie liczebność sokołów królików rosła do około 2000 roku, a następnie ustabilizowała się.
Od wieków drzemlik cieszył się uznaniem wśród sokolników jako ptak do polowań, ceniony za zdolności łowieckie i zwinność w locie.
Nazewnictwo
Drzemlik został po raz pierwszy opisany i zilustrowany przez angielskiego przyrodnika Marka Catesby’ego. W swoim dziele Natural History of Carolina, Florida and the Bahama Islands, opublikowanym w latach 1729–1732 nazwał go „pigeon hawk”. Na podstawie tego opisu Karol Linneusz uwzględnił gatunek w dziesiątym wydaniu Systema Naturae z 1758 roku, nadając mu obowiązującą do dziś nazwę binominalną Falco columbarius. Typową lokalizację określił jako „Ameryka”.
Nazwa rodzajowa Falco pochodzi z późnej łaciny. Wywodzi się od słowa falx, falcis, co oznacza sierp i nawiązuje do kształtu szponów tego drapieżnika. Epitet gatunkowy columbarius odnosi się do gołębi (columba). W 1771 roku Marmaduke Tunstall wyróżnił populacje euroazjatyckie jako odrębny takson Falco aesalon. W przypadku uznania istnienia dwóch odrębnych gatunków, ptaki ze Starego Świata nosiłyby nazwę F. aesalon.
Słowo „drzemlik” pochodzi z języka starofrancuskiego esmerillon i przeszło do anglo-normańskiego jako merilun lub meriliun. Pokrewne formy występują również w językach germańskich, np. w średnioniderlandzkim (smeerle), starowysokoniemieckim (smerle) i staroislandzkim (smyrill).
Opis drzemlika
Drzemlik to najmniejszy przedstawiciel sokołów w Europie. Jest wyraźnie mniejszy od pustułki. Wyróżnia się krótszym ogonem i bardziej spiczastymi skrzydłami. Posiada krępą sylwetkę, stosunkowo krótkie, ale szerokie u nasady skrzydła oraz niedługi, równo ścięty ogon.
Sokoły króliki wykazują wyraźny dymorfizm płciowy. Wierzch ciała samca ma odcień niebieskawoszary. Jego pierś jest rdzawożółta, a spód czarno kreskowany. Na końcu ogona widoczna jest czarna przepaska. Samica jest znacznie większa. Ma brązowy wierzch ciała z lekkimi, poprzecznymi prążkami. Spód ciała jest brudnobiały, pokryty rzędami brązowych plam. Pierś zdobią ciemne, podłużne kreski. Ogon kończy ciemna przepaska – podobnie, jak u samca. Młode osobniki często trudno odróżnić w terenie od dorosłych samic. Można je jednak rozpoznać po rdzawych pokrywach skrzydłowych.
Sposób lotu drzemlika może przypominać ruchy drozdów. Poza okresem lęgowym ptak ten prowadzi samotniczy tryb życia. Unika stadnych wędrówek.
Ekologia
Siedlisko i migracje
Drzemlik zasiedla otwarte tereny, takie jak zarośla wierzby i brzozy, wrzosowiska, stepy, prerie czy tajgę. Preferuje obszary o niskiej i średniej roślinności z niewielką liczbą drzew. Unika gęstych lasów oraz jałowych, bezdrzewnych terenów. W okresie migracji jest znacznie mniej wybredny i można go spotkać niemal wszędzie.
Większość populacji sokoła królika prowadzi wędrowny tryb życia. Ptaki z północnej Europy zimują w południowej Europie i Afryce Północnej, a te z Ameryki Północnej – w południowych Stanach Zjednoczonych i Ameryce Środkowej. W łagodniejszych rejonach, takich jak Wielka Brytania, Islandia czy Pacyficzne Wybrzeże Ameryki Północnej, migrują jedynie na niższe wysokości.
Wędrówka na lęgowiska rozpoczyna się pod koniec lutego. Szczyt migracji przypada na marzec i kwiecień. Ostatnie ptaki docierają na tereny lęgowe dopiero pod koniec maja. Jesienne migracje w Eurazji osiągają szczyt w sierpniu i wrześniu. Niektóre osobniki w Ameryce Północnej, np. w Ohio, wędrują jeszcze w październiku.
Zimą w Europie drzemliki często nocują wspólnie z błotniakami zbożowymi (Circus cyaneus), tworząc niewielkie grupy.
Strategie polowania i dieta
Drzemlik to niezwykle szybki i zwrotny drapieżnik. Polując wykorzystuje zarówno niskie przeloty tuż nad ziemią (poniżej 1 m), jak i nagłe pościgi w powietrzu. Często korzysta z drzew i krzewów, aby zaskoczyć ofiarę. Większość zdobyczy chwyta jednak w locie. W parze lęgowej często stosują strategię wspólnego polowania. Jeden ptak płoszy ofiarę, a drugi atakuje.
Sokoły króliki nie są wybredne. Atakują wszystko, co się porusza. Zaobserwowano, że próbują nawet „łapać” jadące samochody i pociągi. Ich skuteczność w polowaniu jest bardzo wysoka. Przy sprzyjających warunkach niemal co drugi atak kończy się sukcesem. Zdarza im się również magazynować pokarm na później.
W sezonie lęgowym głównym źródłem pokarmu drzemlików są małe ptaki o masie 10–40 g. – skowronki (Alaudidae), świergotki (Anthus), zięby (Fringillidae), wróble (Passeridae), drozdy (Turdus), pokrzewki (Sylviidae), mysikróliki (Regulidae) czy trznadle (Emberiza). Młode, niedoświadczone osobniki są dla nich szczególnie łatwą zdobyczą.
Poza sezonem lęgowym dieta drzemlika staje się bardziej zróżnicowana. Sokoły polują wówczas także na większe ofiary, takie jak siewkowce, dzięcioły, pardwy, cietrzewie, kaczki, a nawet gołębie o masie zbliżonej do ich własnej. Zjadają również owady (ważki, ćmy, koniki polne, motyle, chrząszcze), drobne ssaki (nietoperze, ryjówki, króliki, norniki, lemingi i inne gryzonie), a sporadycznie także gady i płazy. W Norwegii wyjątkowo obfity sezon lęgowy drzemlików odnotowano w latach, gdy w ich siedliskach występowała duża liczba norników z rodzaju Microtus.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Wąż zbożowy
- Czebaczek amurski – kiełb amurski
- Zobacz, jakie są najbrzydsze zwierzęta na świecie
- Bluszczyk kurdybanek
- Kataklizm na Górze St. Helens świadczy o potopie
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Merlin_(bird) [dostęp: 14.03.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Canva.
