Brodziec piskliwy, znany także jako brodziec krzykliwy, kuliczek piskliwy, czy piskliwiec (Actitis hypoleucos) to niewielki ptak siewkowaty z rodziny bekasowatych (Scolopacidae). Występuje w strefie palearktycznej. Wraz ze swoim amerykańskim odpowiednikiem – brodźcem plamistym (A. macularia) – tworzy rodzaj Actitis. Oba gatunki są parapatryczne. Oznacza to, że zastępują się geograficznie. Zabłąkane osobniki mogą osiedlać się wśród lęgowych populacji drugiego gatunku, prowadząc do krzyżowania. Zjawisko hybrydyzacji odnotowano także między brodźcem piskliwym a samotnikiem (Tringa ochropus), który jest przedstawicielem blisko spokrewnionego rodzaju Tringa.
Taksonomia
Brodziec piskliwy został formalnie opisany przez szwedzkiego przyrodnika Karola Linneusza w 1758 roku w dziesiątej edycji Systema Naturae pod binominalną nazwą Tringa hypoleucos. Obecnie, wraz z brodźcem plamistym, należy do rodzaju Actitis. W 1811 roku wprowadził go niemiecki zoolog Johann Karl Wilhelm Illiger. Nazwa rodzajowa Actitis pochodzi z języka starogreckiego. Oznacza „mieszkańca wybrzeża” (aktites od akte – „wybrzeże”). Epitet gatunkowy hypoleucos łączy greckie słowa hupo („pod”) i leukos („biały”). Odnosi się do charakterystycznego upierzenia ptaka. Gatunek jest monotypowy. Oznacza to, że nie wyróżnia się żadnych podgatunków.
Opis brodźca piskliwego
Brodziec piskliwy to ptak nieco większy od wróbla, o smukłej sylwetce i charakterystycznym zachowaniu. Brak wyraźnego dymorfizmu płciowego sprawia, że samce i samice wyglądają podobnie. W szacie godowej wierzch ciała jest oliwkowoszary z czarnymi, podłużnymi plamami. Nad okiem biegnie wyraźna biała brew. Boki głowy i szyi mają szarą barwę. Spód ciała pozostaje biały, odgraniczony wąskim pasem biegnącym w kierunku barku. Białe jest także podgardle. Ogon jest stosunkowo długi, ciemny, z jaśniejszymi brzegami. Dziób, choć krótszy niż u innych brodźców, jest ciemny i nieco dłuższy od głowy. Charakterystyczne dla tego ptaka są również stosunkowo krótkie nogi.
W szacie spoczynkowej piskliwiec traci kreskowanie na grzbiecie. Boki szyi stają się białe, upodabniając się do reszty spodniej strony ciała. Młode osobniki przypominają dorosłe w szacie spoczynkowej. Wyróżniają się jednak rdzawymi plamkami i rudawymi otoczkami piór na grzbiecie.
Wymiary średnie:
- Długość ciała: 20–22 cm
- Rozpiętość skrzydeł: 33–40 cm
- Masa ciała: 35–85 g
Ekologia i zachowanie
Środowisko życia
Brodziec piskliwy preferuje kamieniste i piaszczyste brzegi rzek, zwłaszcza tych o naturalnym, nieuregulowanym biegu, a także strumieni i zakoli. Często zasiedla aluwia oraz małe wysepki porośnięte trawami, krzewami i drzewami. W Europie można go spotkać na nizinach oraz w górach. W Szwajcarii występuje do wysokości 1900 m n.p.m., a w Azji Środkowej nawet do 4000 m n.p.m., gdzie wędruje głównie wzdłuż rzek. Sporadycznie gniazduje nad zbiornikami wodnymi, takimi jak jeziora czy zalewy, a także w żwirowniach. Unika podmokłych, mulistych terenów, które są preferowane przez inne gatunki siewkowatych. W okresie migracji piskliwca można spotkać nad różnego rodzaju zbiornikami wodnymi, zarówno pojedynczo, jak i w niewielkich grupach.
Zachowanie
Brodziec piskliwy porusza się w charakterystyczny sposób. Chodząc, stale kiwa głową i ogonem, a czasem lekko huśta się na nogach. W godzinach wieczornych ptaki zbierają się na piaszczystych i żwirowych brzegach, często nawołując się charakterystycznymi okrzykami. Ich lot jest unikalny – nisko nad wodą, z energicznymi uderzeniami skrzydeł na przemian z krótkimi ślizgami z opuszczonymi skrzydłami. W locie wyraźnie widoczne są białe pasy na skrzydłach oraz czarne obrzeżenie na końcu ogona. W sytuacji zagrożenia lub rywalizacji ptak przybiera agresywną postawę. Podnosi skrzydła, a czasem atakuje przeciwnika, wydając donośne okrzyki.
Okres godowy i lęgowy
Na lęgowiska brodźce piskliwe wracają w parach w kwietniu i maju. Zajmują ściśle określony rewir wzdłuż rzeki, którego zaciekle bronią. Są bardzo przywiązane do swojego miejsca gniazdowania. Sprawia to, że często łączą się w pary z tym samym partnerem co w poprzednich latach. W okresie toków samiec wykonuje widowiskowe loty nisko nad wodą lub na wysokości koron drzew wokół samicy. Podczas odpoczynku na ziemi wykonuje taniec godowy. Cały czas towarzyszy temu charakterystyczne nawoływanie „hididi hididi”.
Piskliwce gniazda zakładają na ziemi, najczęściej w osłoniętych miejscach – pod trawami, krzewami lub nawet wśród pływającej roślinności. Samiec przygotowuje kilka zagłębień w piasku lub między kamieniami. Samica wybiera jedno z nich i wyścieła je suchymi źdźbłami traw oraz liśćmi.
Jaja i wychów młodych
Samica składa w maju–czerwcu cztery żółtobrązowe jaja pokryte ciemnymi kropkami. Są one wyjątkowo duże w stosunku do jej masy ciała. Pojedyncze jajo waży ok. 12 g. Stanowi to aż 26,7% masy ciała samicy. Pełny lęg przekracza 106% masy jej ciała. Wysiadywanie trwa 20–22 dni i jest wspólnym zadaniem obojga rodziców. W czasie, gdy jedno z nich ogrzewa jaja, drugie czuwa w pobliżu, siedząc np. na kamieniu i pilnując okolicy.
Pisklęta są zagniazdownikami. Już po kilku godzinach od wyklucia opuszczają gniazdo i od razu zaczynają samodzielnie żerować. Zdolność lotu uzyskują w wieku około trzech tygodni. Pełną samodzielność osiągają po 30 dniach. Samiec w tym czasie jest bardzo agresywny wobec intruzów. Broni rewiru i młodych głośnymi okrzykami. Samica prowadzi pisklęta w gęste zarośla, gdzie mogą się skutecznie ukryć przed drapieżnikami.
Brodźce piskliwe zaczynają opuszczać lęgowiska już w lipcu. Migracja trwa do października.
Pożywienie
Dieta brodźca piskliwego składa się głównie z bezkręgowców, w tym owadów, drobnych mięczaków, skorupiaków, dżdżownic i pajęczaków. Pokarm ptaki wyszukują między kamieniami, na mulistym podłożu i na butwiejącym drewnie.
Brodziec piskliwy – status ochronny
Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) od 1988 roku klasyfikuje brodźca piskliwego jako gatunek najmniejszej troski (Least Concern – LC). Mimo tego światowa populacja tego ptaka wykazuje trend spadkowy. Według szacunków Wetlands International z 2015 roku liczebność globalnej populacji mieści się w przedziale 2,6–3,2 miliona osobników.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Borowiec wielki
- Błotniak stawowy
- Dzikie konie w Polsce – gdzie występują?
- Tyrannosaurus rex
- Era mezozoiczna
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Common_sandpiper [dostęp: 9.03.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Canva.
