Żaba moczarowa (Rana arvalis) to smukły, czerwonobrązowy płaz półwodny, występujący w Europie i Azji. Gatunek ten wykazuje niezwykłą zdolność do przetrwania zamrożenia i ponownego rozmrożenia dzięki wykorzystaniu krioprotektantów – substancji zmniejszających temperaturę zamarzania wewnątrz organizmu. Samce tego gatunku w szczycie sezonu godowego przybierają niebieską barwę, co prawdopodobnie stanowi sygnał świadczący o ich kondycji reprodukcyjnej. Zwierzęta te rozmnażają się poprzez wielosamcze ampleksusy, czyli formę poliandrii.
Samice składają jaja w stojących, kwaśnych zbiornikach wodnych. Niestety, zanieczyszczenia powodowane przez człowieka przyczyniają się do nadmiernego zakwaszenia tych siedlisk, co szkodzi rozwojowi jaj. Dodatkowo destrukcja środowiska naturalnego żaby moczarowej postępuje w wyniku innych działań antropogenicznych. Choć Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) klasyfikuje ten gatunek jako najmniejszej troski, to w wielu państwach europejskich uznaje się go za gatunek zagrożony. Płaz ten, podobnie jak inni przedstawiciele rodzaju Rana, jest wszystkożerny.
Opis
Żaba moczarowa to niewielki płaz zamieszkujący tereny bagienne, łatwy do rozpoznania dzięki charakterystycznym cechom. Brzuszna strona ciała tego zwierzęcia jest jednolita, a na głowie zauważyć można dwie duże, ciemne plamy w okolicach uszu. Często występuje również jasny pasek biegnący wzdłuż grzbietu. Rana arvalis najczęściej ma czerwonobrązowy kolor, ale może być również żółta, szara lub jasnooliwkowa. Dolna część ciała ma białe lub żółte zabarwienie. Od nozdrzy wzdłuż boków głowy biegną charakterystyczne czarne pasy. Długość ciała dorosłych osobników wynosi od 5,5 do 6 cm. Płazy te mogą jednak osiągać nawet 7 cm. Głowa jest bardziej smukła niż u żaby trawnej (Rana temporaria).
Skóra na bokach i udach jest gładka, a język rozdwojony i wolny. Źrenice mają orientację poziomą. Stopy są częściowo spięte błoną pławną. Tylne kończyny są krótsze w porównaniu z innymi gatunkami z tej samej rodziny. Samce różnią się od samic obecnością modzeli godowych na pierwszych palcach oraz parzystych worków rezonansowych w okolicach gardła.
Taksonomia
Żaba moczarowa należy do rodziny żabowatych (Ranidae) obejmującej aż 605 gatunków. Jest to szeroka grupa żab, które nie zostały przypisane do innych rodzin i występują na wszystkich kontynentach poza Antarktydą. Żaba moczarowa należy do rodzaju Rana. Obejmuje on gatunki występujące w Europie i Azji. W przeciwieństwie do niektórych innych przedstawicieli rodziny nie występuje na kontynentach amerykańskich.
Naukowa nazwa żaby moczarowej, Rana arvalis, oznacza „żabę pól”. Czasem bywa nazywana żabą brązową Ałtaj. Populacje z Gór Ałtajskich w Azji są bowiem włączane do tego gatunku. Żaby z tych regionów różnią się nieco od innych typowych przedstawicieli gatunku. Na przykład mają krótsze podudzia.
Pierwszy opis żaby moczarowej pochodzi od Nilssona. Opublikował on go w trzecim tomie Skandinavisk fauna. W opisie zwrócono uwagę na umiarkowanie zaokrąglony pysk oraz wyraźnie zaznaczoną pierwszą kość klinową.
Zasięg występowania
Żaba moczarowa występuje na rozległych obszarach Eurazji Środkowej. Jej zasięg podłużny rozciąga się od północno-wschodniej Francji i północnej Belgii aż po rzekę Lenę na Syberii, w rejonie Nowosybirska. Zasięg szerokości geograficznej obejmuje od 69. równoleżnika w Finlandii po Nizinę Panońską i środkowoeuropejskie Bałkany. Gatunek ten przystosował się do życia na różnych wysokościach nad poziomem morza. Na zachodnich obszarach Europy spotykany jest na wysokościach do 900 m n.p.m., a na wschodnich, np. w górach Ałtaj, nawet do 2000 m n.p.m.
W wyższych partiach górskich żaba moczarowa najczęściej zamieszkuje obszary w pobliżu stojących lub wolno płynących zbiorników wodnych, otoczonych odpowiednią roślinnością nadbrzeżną. Wody te są zazwyczaj bogate w rozkładającą się materię organiczną. Skutkuje to kwaśnym odczynem pH, często poniżej 6. Różnorodność siedlisk, w których występuje ten płaz, świadczy o jego dużej plastyczności ekologicznej.
Gatunek ten jest spotykany zarówno w warunkach zbliżonych do tundry – czyli w tajgach, lasach iglastych, czy na wilgotnych łąkach oraz stepach – a także na polach i w zaroślach. Mimo że preferuje tereny oddalone od ludzi, bywa obserwowany w miejskich parkach, czy na pastwiskach w pobliżu miast.
Żaba moczarowa stanowi doskonały model do badań nad lokalną adaptacją, ponieważ przebywa w zróżnicowanych środowiskach i ma ograniczoną zdolność do przemieszczania się.
W Wielkiej Brytanii gatunek został z powodzeniem rozmnożony w warunkach hodowlanych. W ramach planów rewildingu Celtic Reptile & Amphibian rozważane jest jego ponowne wprowadzenie na tereny, na których kiedyś występował. Ma to na celu odbudowę populacji i wzmocnienie różnorodności biologicznej w regionie.
Dieta
Żaba moczarowa żywi się niemal wszystkimi zwierzętami lądowymi, które tylko jest w stanie połknąć. Najczęściej poluje jednak na chrząszcze. Stanowią one główny składnik jej diety ze względu na liczebność i większe rozmiary w porównaniu z innymi owadami. Płazy te spożywają także owady z rzędów pluskwiaków różnoskrzydłych (Hemiptera), błonkoskrzydłych (Hymenoptera) oraz muchówek (Diptera). Ponadto ich menu uzupełniają bezkręgowce nienależące do owadów, takie jak ślimaki i nagie ślimaki (Gastropoda), pajęczaki (Arachnida) oraz wije (Myriapoda).
Większe żaby moczarowe z reguły wybierają większą zdobycz, podczas gdy mniejsze osobniki zadowalają się mniejszymi ofiarami. Taki podział wydaje się korzystny. Redukuje bowiem konkurencję o pokarm między osobnikami różnej wielkości. Pozwala także na maksymalizację energii netto uzyskanej z pożywienia. Co ciekawe, żaby te nie preferują szczególnie zdobyczy bardziej energetycznych nad mniej wartościowymi, jeśli ich rozmiary są porównywalne. Żywią się wszystkim, co są w stanie połknąć.
Żaby bagienne są oportunistycznymi drapieżnikami. Czekają na pojawienie się zdobyczy zamiast aktywnie polować. Najczęściej zjadają bardziej ruchliwą zdobycz. Wynika to z ich biernego stylu polowania. Często w ich przewodzie pokarmowym znajdowane są fragmenty roślin oraz niejadalne przedmioty, takie jak kamyczki. Rośliny są zazwyczaj spożywane przypadkowo podczas łapania ofiar. Płazy te konsumują również zrzucaną skórę. Nie wiadomo jednak, czy jest to działanie celowe, czy przypadkowe.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Zebra Chapmana
- Padalec kolchidzki – padalec wschodni
- Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba i jego zaskakujące odkrycia
- Fukuipteryx prima – ptak, który podciął skrzydła naukowcom
- Wieża Babel – świadectwa pozabiblijne
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Moor_frog [dostęp: 5.12.2024]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Dion Art. Licencja: CC BY-SA 4.0.
