Padalec kolchidzki, znany także jako padalec wschodni (Anguis colchica) to gatunek beznogiej jaszczurki z rodziny padalcowatych. Występuje we wschodniej i północnej Europie oraz Azji. Ze względu na fizyczne podobieństwo oraz bliskość obszarów występowania, często mylony jest z padalcem zwyczajnym. Te dwie jaszczurki, choć należą do odmiennych gatunków, trudno odróżnić od siebie na pierwszy rzut oka.
Taksonomia
Padalec wschodni należy do złożonego kompleksu gatunków padalców. Początkowo klasyfikowano go jako podgatunek padalca zwyczajnego, oznaczany jako A. f. colchica. W późniejszych badaniach uznano jednak, że jest odrębnym gatunkiem, podobnie jak Anguis graeca, Anguis veronensis oraz Anguis cephalonnica. Rozróżnienie to podkreśla różnorodność biologiczną tej grupy jaszczurek.
Zasięg występowania
Padalce wschodnie preferują tereny z częściowo zwartą roślinnością. Najczęściej spotkać go można na skrajach lasów, a także na polanach i szlakach turystycznych, gdzie wygrzewają się w słońcu. Za kryjówki służą im stosy kamieni, kamienne ogrodzenia, powalone drzewa oraz nory gryzoni. Zapuszczają się również do ogrodów położonych w pobliżu ich naturalnych siedlisk. Sprawia to, że są częstymi gośćmi na terenach zamieszkiwanych przez ludzi.
Zachowanie
Padalce wschodnie są zwierzętami o zmierzchowym trybie życia. Czasami bywają aktywne także w ciągu dnia, szczególnie po deszczu. Ich dieta składa się z małych, wolno poruszających się bezkręgowców, takich jak dżdżownice, ślimaki i larwy owadów. Okres rozrodu tego gatunku przypada zwykle na przełom kwietnia i czerwca. W okresie zimowym padalce zapadają w sen. W tym czasie szukają schronienia pod kłodami, korzeniami, w szczelinach skalnych lub w korytarzach gryzoni.
Systematyka
W 2010 roku padalec zwyczajny (Anguis fragilis, sensu lato) został podzielony na trzy odrębne gatunki:
- Anguis fragilis (padalec zwyczajny, sensu stricto),
- Anguis colchica (padalec kolchidzki),
- Anguis graeca.
Do takich wniosków doszedł zespół badaczy pod kierownictwem Václava Gvoždíka, opierając się na analizie mitochondrialnego i jądrowego DNA.
W Polsce występują dwa pierwsze z wymienionych gatunków. W Czechach i na Węgrzech zaobserwowano natomiast mieszańce padalca zwyczajnego i kolchidzkiego.
Biologia
Padalec kolchidzki jest blisko spokrewniony z padalcem zwyczajnym (Anguis fragilis). Do niedawna uważano go za przedstawiciela wschodnich populacji tego morfologicznie zróżnicowanego gatunku. W 2010 rok padalec zwyczajny został podzielony na trzy odrębne gatunki: padalca zwyczajnego (Anguis fragilis), padalca kolchidzkiego (Anguis colchica) oraz padalca włoskiego (Anguis veronensis). Choć różnice genetyczne między nimi są wyraźne, nie da się ich wiarygodnie odróżnić wyłącznie na podstawie cech wyglądu.
Wygląd
Padalec kolchidzki to beznoga jaszczurka osiągająca długość do 50 centymetrów. W przeciwieństwie do węży nie posiada na brzuchu szerokich, wyspecjalizowanych łusek. Porusza się wolno i nie potrafi dobrze się wspinać. Mała głowa nie jest wyraźnie oddzielona od ciała. Oczy z ruchomymi powiekami to kolejna cecha odróżniająca go od węży. W sytuacji zagrożenia podobnie jak inne padalce może odrzucić ogon (autotomia).
Ubarwieniem padalec kolchidzki przypomina padalca zwyczajnego. Wierzch ciała jasnobrązowy, boki ciemnobrązowe, a brzuch czarniawy. Charakterystyczną cechą tego gatunku są dość powszechnie spotykane osobniki „turkusowe” mające na grzbiecie jasne, błękitne plamki. Poza tym u padalców wschodnich częściej niż u padalców zwyczajnych widoczne są otwory słuchowe – małe dziurki za okiem. Obie te cechy są jednak zmienne. Rozróżnienie tych dwóch gatunków jedynie na podstawie wyglądu zewnętrznego jest niezwykle trudne. Tym bardziej że w Polsce oba gatunki współwystępują i często się krzyżują.
Rozmnażanie
Padalec kolchidzki jest jajożyworodny. Wiosną samce rywalizują o samice, tocząc walki, podczas których gryzą się nawzajem i przeganiają. W trakcie kopulacji samiec gryzie samicę w szyję. Często pozostawia to widoczne blizny. Późnym latem samica rodzi od kilku do kilkunastu młodych, które opuszczają błoniaste osłonki jajowe bezpośrednio po porodzie.
Pokarm
Padalec kolchidzki ma podobne preferencje pokarmowe jak padalec zwyczajny. Żywi się przede wszystkim powolnymi ofiarami, które jest w stanie dogonić. Głównym składnikiem jego diety są ślimaki – zarówno nagie, jak i posiadające muszle. Przy sprzyjających warunkach poluje również na owady, pająki, a nawet młode jaszczurki. Ten sposób odżywiania wynika z ograniczeń w poruszaniu się, charakterystycznych dla tego gatunku.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Topik
- Skakun arlekinowy – pląs zebra
- Nauka kontra religia – kto ma rację?
- Cyrkon, hel i pole magnetyczne – co mają wspólnego z wiekiem naszej planety
- Syrinx, czyli jak śpiewają ptaki
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Anguis_colchica [dostęp: 03.12.2024]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Omid Mozaffari. Licencja: CC BY 2.0.
