Żaba leśna (Lithobates sylvaticus lub Rana sylvatica) to gatunek szeroko rozpowszechniony w Ameryce Północnej. Spotkać ją można od borealnych lasów na północy po południowe Appalachy. Występuje także w kilku izolowanych populacjach, m.in. na nizinach wschodniej Karoliny Północnej.
Żaby leśne wyróżniają się niezwykłą zdolnością do przetrwania w ekstremalnych warunkach zimowych. W czasie mrozów ich ciało wchodzi w stan hibernacji, a płyny ustrojowe ulegają częściowemu zamarznięciu. Kluczowe dla tego procesu są specjalne substancje, takie jak glukoza i mocznik, które pełnią rolę naturalnych „krioprotektantów”. Chronią one komórki przed uszkodzeniami powodowanymi przez tworzące się kryształki lodu. Podczas tego stanu serce przestaje bić, oddech zanika, a metabolizm niemal całkowicie się zatrzymuje. Wiosną, gdy temperatura wzrasta żaba wraca do pełnej aktywności.
Ponadto żaba leśna potrafi dostosować się do różnorodnych środowisk lądowych. Wyróżnia ją to spośród innych gatunków płazów. Jej zdolność do podejmowania dalekich wędrówek sprawia, że zasięg występowania jest wyjątkowo szeroki. W rezultacie gatunek może skutecznie eksplorować i zasiedlać zróżnicowane ekosystemy.
W ostatnich latach ekologia i ochrona żaby leśnej stały się przedmiotem intensywnych badań. Gatunek uznawany jest za tzw. obligatoryjnego rozmnażacza w efemerycznych mokradłach. Są one bardziej zagrożone niż same gatunki w nich żyjące. Co więcej, żaba leśna została zaproponowana jako oficjalny płaz stanowy Nowego Jorku.
Opis
Żaby leśne osiągają długość od 51 do 70 mm. Samice są większe od samców. Dorosłe osobniki są brązowe, rude lub jasno piaskowe. Ich charakterystyczną cechą jest ciemna maska wokół oczu. Co ciekawe, poszczególne żaby mogą zmieniać barwę ciała – na przykład Conant w 1958 roku zaobserwował osobnika, który zmieniał kolor z jasnobrązowego na ciemnobrązowy. Spód ciała żab leśnych jest jasny, z żółtym lub zielonkawym odcieniem, a u populacji z północy może być delikatnie nakrapiany. Barwa ich skóry zmienia się również sezonowo. Ponadto ekspozycja na światło słoneczne powoduje jej ciemnienie.
Zasięg geograficzny
Żaba leśna występuje na rozległym obszarze. Spotkać ją można od północnej Georgii i północno-wschodniej Kanady na wschodzie po Alaskę i południową Kolumbię Brytyjską na zachodzie. Obserwowana jest na całym obszarze kanadyjskich lasów borealnych. Czyni ją to jednym z najczęściej występujących gatunków płazów w tych rejonach. Żaba leśna jest także najbardziej rozpowszechnionym gatunkiem żaby na Alasce. Ponadto można ją znaleźć w Lesie Narodowym Medicine Bow.
Siedlisko
Żaby leśne są płazami zamieszkującymi lasy. Rozmnażają się głównie w słodkowodnych zbiornikach, takich jak wiosenne sadzawki. Zwierzęta te nie są gatunkiem nadrzewnym. Większość czasu spędzają w ściółce leśnej. Ważnym elementem cyklu życiowego tych żab są dalekie migracje. Poszczególne osobniki przemieszczają się na setki metrów między zbiornikami lęgowymi a sąsiednimi mokradłami, chłodnymi wilgotnymi wąwozami czy siedliskami na wyżynach. Genetyczny zasięg lokalnych populacji lęgowych może przekraczać kilometr od miejsca rozmnażania. Oznacza to, że ochrona tego gatunku wymaga podejścia krajobrazowego, uwzględniającego różne siedliska w odpowiedniej skali przestrzennej. Dzięki zdolności do kamuflażu zwierzęta te doskonale wtapiają się w otoczenie.
Latem dorosłe żaby leśne wybierają wilgotne lasy, leśne mokradła, wąwozy lub torfowiska. Jesienią migrują na sąsiednie wyżyny. Niektóre osobniki pozostają na zimę w wilgotnych miejscach. Ukrywają się w organicznej warstwie gleby pod opadłymi liśćmi. Taka strategia pozwala im wiosną szybko dotrzeć do rozmrożonych zbiorników lęgowych. Żaby leśne są aktywne głównie w ciągu dnia. Rzadko widuje się je nocą. Wyjątek stanowi okres godowy. Żaba leśna należy do płazów, które jako pierwsze przystępują do rozmnażania – tuż po stopnieniu śniegu. Badania w Appalachach wykazały, że dorosłe osobniki są niezwykle lojalne wobec pierwszego miejsca rozrodu.
Żywienie
Żaby leśne żywią się różnorodnymi małymi bezkręgowcami zamieszkującymi leśną ściółkę. Podstawą ich diety są jednak owady. Kijanki natomiast są wszystkożerne – zjadają zarówno detrytus roślinny i glony, jak i inne kijanki, zarówno własne, jak i innych gatunków.
Mechanizm zdobywania pokarmu u żaby leśnej przypomina wzorzec obserwowany u innych żab z rodziny Ranidae. Polowanie jest wyzwalane przez ruch ofiary i polega na szybkim wyrzuceniu ciała w kierunku zdobyczy, zakończonym otwarciem pyska i wyrzuceniem języka. Język żaby jest przyczepiony do podłoża jamy ustnej w pobliżu czubka szczęki. W stanie spoczynku leży płasko, skierowany w tył od punktu mocowania.
Podczas polowania język działa jak na zawiasie – jego tylna część wyrzucana jest do przodu, co pozwala na uchwycenie ofiary. Żaba leśna różni się w tym aspekcie od bardziej wodnych gatunków z rodzaju Lithobates, takich jak żaba zielona, leopardowa czy rycząca. Zdobycz chwyta jedynie czubkiem języka, podobnie jak czynią to ropuchy. U gatunków wodnych natomiast większa powierzchnia języka styka się z ofiarą i otoczeniem, co zazwyczaj umożliwia pełne pochwycenie zdobyczy.
Rozmnażanie
Żaby leśne rozmnażają się głównie w efemerycznych zbiornikach wodnych. Unikają stałych akwenów, takich jak stawy czy jeziora. Tego typu środowiska zapewniają ochronę zarówno dorosłym osobnikom, jak i ich potomstwu – jajom i kijankom – przed drapieżnikami. Dorosłe żaby hibernują zwykle w promieniu 65 metrów od miejsc lęgowych. Z hibernacji budzą się wczesną wiosną i migrują do pobliskich sadzawek. Samce w tym czasie wydają odgłosy przypominające kwakanie kaczek, aby przyciągnąć partnerki.
Żaby leśne są uważane za „eksplozywnych” rozmnażaczy – większość populacji kończy cały proces godowy w ciągu tygodnia. Samce aktywnie poszukują samic, pływając i nawołując. Samice natomiast zazwyczaj ukrywają się pod wodą, by uniknąć nadmiernej uwagi ze strony samców. Po znalezieniu partnerki samiec obejmuje ją przednimi kończynami. Uchwyt ten zwanym ampleksusem trwa do momentu złożenia jaj przez samicę. Jaja są przyczepiane do zanurzonej roślinności lub gałęzi, zwykle w pobliżu innych mas jajowych. W ten sposób tworzą zwarte skupiska.
Proces rozwoju kijanek dzieli się na dwa etapy: od zapłodnienia do kijanek wolno żyjących oraz od kijanek do młodych żab. W pierwszym etapie rozwój jest szybki i zależy od temperatury wody. W drugim kluczowe znaczenie mają: dostępność pokarmu, temperatura i zagęszczenie populacji. Wahania w przeżywalności larw mają istotny wpływ na liczebność populacji w kolejnych latach.
Czynniki środowiskowe, takie jak sól drogowa używana do odladzania, mogą stanowić poważne zagrożenie dla kijanek żab leśnych. Badania wykazały, że kontakt z NaCl prowadzi do obniżenia aktywności, masy ciała, występowania deformacji oraz zmniejszonej przeżywalności kijanek. Jednocześnie inne badania sugerują, że żaby mogą rozwijać pewną tolerancję na wysokie stężenia soli.
Po przeobrażeniu tylko niewielki procent młodych żab (mniej niż 20%) migruje na stałe, opuszczając okolice rodzinnych zbiorników. Większość powraca do miejsca swojego urodzenia, by tam się rozmnażać. Żaby te rozmnażają się tylko raz w życiu. Sukces larw i kijanek odgrywa kluczową rolę w przepływie genów i różnorodności genetycznej kolejnych pokoleń. Ma to znaczenie dla długoterminowego przetrwania gatunku.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Uhla pstrodzioba – uhla amerykańska
- Tamaryszka
- Zwoje z Qumran – najważniejsze odkrycie archeologii biblijnej
- Czwarta rewolucja przemysłowa a nasze człowieczeństwo – część 2
- Starożytne mity – więcej niż tylko mity (cz. 2)
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Wood_frog
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: DDauri Daniel D’Auria. Licencja: CC BY-SA 3.0.
